Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, truyện cổ tích Thạch Sanh là một áng văn chương bất hủ, khắc họa thành công hình tượng người anh hùng dũng sĩ, đại diện cho sức mạnh và khát vọng công lý của nhân dân lao động. Nhân vật Thạch Sanh nổi bật với những phẩm chất cao đẹp, tài năng phi thường, trở thành biểu tượng cho cái thiện chiến thắng cái ác. Từ thuở ấu thơ, chúng ta ai cũng từng đắm chìm vào thế giới huyền ảo của những câu chuyện cổ tích. Trong số đó, nhân vật Thạch Sanh luôn để lại trong em ấn tượng sâu sắc nhất. Thạch Sanh không chỉ là một dũng sĩ tài ba mà còn là hiện thân của lòng nhân ái, sự trung thực và tinh thần đấu tranh bền bỉ cho chính nghĩa. Qua nhân vật này, tác giả dân gian đã gửi gắm niềm tin mãnh liệt vào chiến thắng của cái thiện trước cái ác và ước mơ về một cuộc sống công bằng, hạnh phúc.Nhân vật Thạch Sanh trong truyện Thạch Sanh hiện lên ngay từ đầu với một hoàn cảnh xuất thân đặc biệt, gắn liền với sự bất hạnh nhưng cũng đầy phi thường. Chàng mồ côi cha mẹ từ sớm, sống trong cảnh nghèo khổ, chỉ có một túp lều tranh bên gốc đa, nhưng lại có sức mạnh bẩm sinh khác lạ. Chính hoàn cảnh này đã tôi luyện nên những phẩm chất đáng quý đầu tiên ở Thạch Sanh: sự chăm chỉ, cần cù, và thật thà, chất phác. Điều này thể hiện rõ qua chi tiết chàng hàng ngày vào rừng đốn củi kiếm sống, và sau đó dễ dàng tin lời Lý Thông mà nhận làm anh em kết nghĩa, thậm chí còn đi thế mạng cho hắn mà không một chút nghi ngờ. Ngay cả khi bị hãm hại, Thạch Sanh vẫn giữ được tấm lòng trong sáng, không oán trách, ghen ghét. Bên cạnh những phẩm chất đạo đức cao đẹp, Thạch Sanh còn được xây dựng với những tài năng phi thường, mang đậm màu sắc thần kỳ. Đó là sức mạnh vô song giúp chàng nhổ bật cây đa to lớn hay dễ dàng giết chết chằn tinh, đại bàng hung dữ. Chàng còn sở hữu phép thuật diệu kỳ qua hình ảnh cây đàn thần và niêu cơm thần "ăn mãi không vơi". Những tài năng này không phải để khoe khoang hay làm hại người khác, mà được sử dụng để thực hiện những hành động nghĩa hiệp, trừ gian diệt bạo, giải cứu người bị hại. Các hành động tiêu biểu bao gồm: diệt chằn tinh, cứu công chúa Quỳnh Nga, đánh tan quân xâm lược 18 nước chư hầu chỉ bằng tiếng đàn. Những hành động này không chỉ giải cứu bản thân khỏi hoạn nạn mà còn mang lại sự bình yên, hạnh phúc cho cộng đồng và đất nước.

Trong kho tàng văn học dân gian Việt Nam, truyện ngụ ngôn không chỉ đem lại tiếng cười trào phúng mà còn ẩn chứa những bài học nhân sinh sâu sắc. Trong đó, truyện "Đẽo cày giữa đường" nổi lên như một lời cảnh tỉnh về sự thiếu bản lĩnh trong cuộc sống. Nhân vật anh thợ mộc – trung tâm của câu chuyện – là một hình tượng điển hình cho kiểu người không có chính kiến, để rồi nhận lấy kết cục trắng tay và trở thành trò cười cho thiên hạ. Ngay từ đầu, anh thợ mộc hiện lên là người có khát vọng làm giàu chính đáng khi bỏ ra "tất cả vốn liếng" để mua gỗ về đẽo cày bán. Tuy nhiên, sai lầm lớn nhất của anh chính là việc đặt xưởng làm việc ngay bên vệ đường – nơi có quá nhiều người qua lại và dư luận phức tạp. Anh bắt tay vào việc mà không có một tiêu chuẩn kỹ thuật hay một định hướng rõ ràng nào cho sản phẩm. Chính sự mơ hồ về mục tiêu đã khiến anh biến mình thành một đối tượng bị tác động thụ động, để bất cứ ai cũng có thể can thiệp vào công việc của mình. Sự thiếu chuẩn bị về tri thức nghề nghiệp và thực tế xã hội đã vô tình đẩy anh vào thế yếu ngay từ khi mới bắt đầu hành trình lập nghiệp. Đặc điểm tâm lý nổi bật nhất của anh thợ mộc chính là sự nhu nhược và tư duy lệ thuộc vào đám đông. Trước mỗi lời nhận xét của người qua đường, dù mâu thuẫn đến đâu, anh cũng chỉ có một phản ứng duy nhất là "cho là phải" và lập tức hành động theo. Khi người bảo đẽo cày cho cao cho to anh làm theo, khi người bảo đẽo nhỏ hơn thấp hơn anh cũng không ngần ngại sửa lại. Sự "ba phải" này cho thấy anh hoàn toàn thiếu tự tin vào năng lực cá nhân và không có khả năng phân tích, sàng lọc thông tin. Thay vì làm chủ công việc, anh lại để những người "ngoại đạo" điều khiển đôi bàn tay mình, khiến sản phẩm cuối cùng trở thành một mớ hỗn độn của những ý kiến chắp vá, rời rạc.Đỉnh điểm của sự khờ dại là khi anh nghe theo lời khuyên phi lý về việc đẽo cày cho voi để thu lợi nhuận gấp bội. Vì hám lợi và thiếu hiểu biết thực tế, anh đã dốc toàn bộ số gỗ và công sức còn lại vào một ý tưởng viển vông. Kết cục "vốn liếng đi đời nhà ma" và đống gỗ hỏng không chỉ là sự phá sản về kinh tế mà còn là bi kịch của một kẻ sống không có bản lĩnh. Qua hình ảnh này, tác giả dân gian phê phán gay gắt những người không có chính kiến, đồng thời khẳng định rằng trong cuộc sống, nếu không có lập trường kiên định để bảo vệ quan điểm đúng đắn, con người sẽ dễ dàng bị cuốn theo những tác động tiêu cực và mãi mãi không thể chạm tới thành công.