Tiến hóa nhỏ là quá trình biến đổi tần số alen, thành phần kiểu gen của quần thể, diễn ra trong thời gian ngắn, phạm vi hẹp, có thể nghiên cứu trực tiếp và kết quả là hình thành loài mới. Tiến hóa lớn là quá trình hình thành các nhóm phân loại trên loài, diễn ra trong thời gian rất dài, phạm vi rộng lớn và không thể nghiên cứu trực tiếp

a, Các nhân tố sinh thái vô sinh và hữu sinh có thể tác động đến đời sống loài cá trên bao gồm:

Nhân tố vô sinh:Nhiệt độ, Ánh sáng, khí oxygen,Dòng nước, nơi chú ẩn

Nhân tố hữu sinh: thức ăn: Cá ăn ở tầng nổi, loại và lượng thức ăn cần phù hợp

a, Các kỉ Cambrian, Ordovician và Cretaceous thuộc Đại cổ sinh (paleozoic) và Đại Trung sinh (Mesozoic)

b, Loài người (Homo sapiens) xuất hiện ở kỉ Đệ tứ (Quaternary), thuộc đại tân sinh (Cenozoic)