Văn học trung đại Việt Nam để lại nhiều tác phẩm phê phán sâu sắc xã hội phong kiến mục nát . Trong đó "lễ xướng danh khoa đinh dậu " của Trần Tế Xương nổi bật với tiếng cười chua chát về mặt khoa thi đầy rẫy gian lận , giả dối và nghịch lý . Bài thơ không chỉ ghi lại một sự kiện lịch sử lễ vinh danh tân khoa mà còn phản ánh hiện thực đáng buồn.Khoa cử vốn là con đường tuyển chọn nhân tài đã bị tha hoá bởi quyền tiền và sự suy đồi đạo đức . Qua bút pháp trào phúng sắc lạnh ,Tú Xương đã dựng lên bức tranh bi hài của triều đình cuối thế kỉ XIX

Cuối thế kỉ XIX ,chế độ phong kiến rệu rã , thực dân Pháp can thiệp sâu vào mọi mặt đời sống Khoa cử vốn là niềm tự hào của Nho sĩ ,bị biến dạng thành một trò hề ,nơi người đỗ không hẳn vì tài ,kẻ trượt chưa chắc vì dốt .Trần Tế Xương,với giọng thơ trào phúng đặc sắc ,đã dùng chính ngày lễ xướng danh để phanh phui sự thât đau đớn đó .

Buổi lễ xướng danh trong thơ Tú Xương có vẻ ban đầu rất rộn ràng ,vui vẻ,trống dong cờ mở ,quan chức rộn ràng,sĩ tử chen chúc.Nhưng đằng sau sự trang nghiêm bề ngoài là những mảng tối của xã hội "kẻ đỗ không phải người tài " mà là con ông cháu cha ,có tiền có thế .Người tài thật thì bị gạt ra ngoài hoặc trượt vì không chịu luồn cúi .Bọn"rởm đời" khoác áo khoa bảng ,khiến lễ xướng danh trở thành một trò cười chua xót .Tác giả ko cần phóng đại chỉ cần nêu đúng sự thật mà sự thật ấy tự phơu bày tính chất đen tối và lố lăng của khoa cử

Giọng điệu mỉa mai ,cay độc là nét nổi bật nhất.Tú Xương đứng giữa đám đông , nhìn cảnh xướng danh mà bật lên tiếng cười nửa chán nản , nửa phẫn uất .Nụ cười của ông ko hề vui mà đầy chua chát.Chê bọn đỗ đạt không xứng đáng xót thương cho nhân tài bị lãng quên .Mỉa mai sự bất lực và hèn yếu của triều đình .Bên cạnh đó,ngôn ngữ dân gian lối nói "xoáy","châm" sử dụng những hình ảnh đối lập (trang nghiêm , lố bịch , vinh hiển , nhục nhã) tạo nên sức mạnh tố cáo mạnh mẽ

Tiếng cười của Trần Tế Xương ko đơn thuần để giễu cợt . Đằng sau đó là nỗi đau của một trí thức bất lực trước thời cuộc . Ông muốn xã hội công bằng hơn ,muốn người có tài được trọng dụng . Muốn giữ lại sự trong sạch của đạo Nho . Bài thơ vì thế vừa có giá trị phê phán , vừa chứa đựng tâm sự bi kịch của chính Tú Xương , người sáu lần đi thi nhưng đều trượt trong nền khoa cử mục rỗng

"Lễ xướng danh khoa đinh dậu" là tiếng cười đau đớn của xã hội phong kiến mục nát cuối thế kỉ XIX.Bằng bút pháo trào phúng sắc lẹm và giọng thơ thâm thúy .Trần Tế Xương đã vạch trần bộ mặt thật của khoa cử thối nát,nơi danh vị không còn gắn với tài năng mà trở thành trò mua bán .Hơn thế , bài thơ còn là nơi gửi gắm nỗi lòng uất nghẹn của một nhà Nho trung thực , có nhân cách nhưng sống trong thời loạn . Tác phẩm góp phần khẳng định giá trị độc đáo của thơ trào phúng Tú Xương , đồng thời mang ý nghĩa phê phán xã hội sâu sắc

Có ý kiến xho rằng tiếng cười cũng có sức mạnh của một thứ vux khí chống lại cái chưa hay chưa đẹp . Em hoàn toàn đồng tình với ý kiến đó , tiếng cười không chỉ để giải trí mà còn mang ý nghĩa phê phán sâu sắc trong đời sống. Đặc biệt, tiếng cười trào phúng giúp con người nhận ra những thói hư tật xấu những hành vi đáng chê trách trong xã hội như thói giả dối , kheo khoang , lười biếng hay vô cảm . Hơn nữa tiếng cười còn giúp con người soi lại bản thân . Khác với sự chỉ trích nặng nề , tiếng cười nhẹ nhàng nhưng sâu cay dễ đi vào lòng người , và có sự tác động lâu dài . Vì vậy em cho rằng tiếng cười thực sự là một vũ khí mạnh mẽ