Câu 1

Trong thế giới rộng lớn này, con người không tồn tại đơn độc mà luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên và muôn loài. Vì thế, biết yêu thương vạn vật không chỉ là một phẩm chất đạo đức đẹp mà còn là điều kiện để con người sống hài hòa và bền vững. Vạn vật tuy không biết nói, nhưng đều có sự sống, có cảm giác, có giá trị riêng trong vòng tuần hoàn của tự nhiên. Khi con người tàn phá rừng xanh, đầu độc sông ngòi, đối xử tàn nhẫn với động vật, thực chất cũng là đang tự cắt đứt nguồn sống của chính mình. Yêu thương vạn vật giúp con người biết sống chậm lại, tinh tế hơn trong từng hành động, từ đó hạn chế những tổn thương vô tình gây ra cho thế giới xung quanh. Hơn thế, lòng yêu thương còn nuôi dưỡng tâm hồn con người trở nên nhân hậu, bao dung, biết sẻ chia. Một xã hội chỉ thực sự văn minh khi con người không đặt mình ở vị trí thống trị thiên nhiên mà xem mình là một phần của nó. Bởi khi biết yêu thương vạn vật, con người cũng đang học cách yêu thương chính mình.

Câu 2

Hoàng Cầm là nhà thơ gắn bó sâu nặng với quê hương Kinh Bắc, và Bên kia sông Đuống là tiếng khóc đau đớn, xót xa của ông trước sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh đối với làng quê yêu dấu. Đoạn thơ đã thể hiện rõ nét sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh, từ một miền đất thanh bình, giàu bản sắc văn hóa đến cảnh hoang tàn, tan tác vì bom đạn giặc thù.

Trước hết, quê hương Kinh Bắc hiện lên trong đoạn thơ đầu với vẻ đẹp êm đềm, trù phú và đậm đà hồn dân tộc. Đó là miền quê của “lúa nếp thơm nồng”, của những giá trị văn hóa truyền thống được lưu giữ qua “tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong”. Những hình ảnh ấy không chỉ gợi sự no ấm mà còn khắc họa đời sống tinh thần phong phú của người dân. Màu sắc “sáng bừng trên giấy điệp” là biểu tượng cho vẻ đẹp thuần khiết, trong trẻo, cho sức sống lâu bền của văn hóa dân tộc. Giọng thơ ở đoạn này chậm rãi, tha thiết, chan chứa niềm tự hào và yêu thương sâu nặng đối với quê hương.

Tuy nhiên, từ khi chiến tranh ập đến, quê hương ấy đã bị biến dạng một cách đau đớn. Cụm từ “từ ngày khủng khiếp” như một nhát dao cắt ngang dòng hồi ức êm đềm, mở ra bức tranh hiện thực tàn khốc. Giặc kéo đến “ngùn ngụt lửa hung tàn”, mang theo sự hủy diệt không thương tiếc. Ruộng đồng khô cằn, nhà cửa cháy rụi, làng xóm tiêu điều. Hình ảnh “chó ngộ một đàn / lưỡi dài lê sắc máu” gây ám ảnh mạnh mẽ, khắc họa sự man rợ, dã thú của kẻ thù và nỗi kinh hoàng bao trùm cuộc sống người dân. Không gian làng quê vốn quen thuộc, yên bình giờ đây chỉ còn “kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang”.

Đặc biệt, hình ảnh “mẹ con đàn lợn âm dương / chia lìa trăm ngả” và “đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / bây giờ tan tác về đâu?” mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Những hình ảnh từng xuất hiện trong tranh Đông Hồ – biểu trưng cho hạnh phúc, sung túc – nay bị chia lìa, tan tác, cho thấy chiến tranh không chỉ tàn phá vật chất mà còn hủy hoại đời sống tinh thần, những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Câu hỏi tu từ vang lên như một tiếng kêu đau xót, vừa thương quê hương, vừa tố cáo tội ác chiến tranh.

Qua sự đối lập gay gắt giữa trước và sau chiến tranh, Hoàng Cầm đã làm nổi bật nỗi đau mất mát của quê hương Kinh Bắc, đồng thời thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng và niềm căm phẫn trước kẻ thù xâm lược. Đoạn thơ không chỉ là tiếng khóc cho một miền quê bị tàn phá mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình, của cuộc sống yên lành mà con người phải biết trân trọng và giữ gìn.

Câu 1:

Phương thức biểu đạt : biểu cảm

→ Văn bản chủ yếu bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm, thái độ của tác giả trước cách con người sống và ứng xử với thế giới; các yếu tố miêu tả, nghị luận chỉ nhằm làm rõ cảm xúc ấy.

Câu 2

Nội dung của văn bản:
Văn bản thể hiện sự trăn trở, tự vấn của con người trước việc mình vô tình làm tổn thương thiên nhiên, nghệ thuật và những mối quan hệ con người; từ đó nhấn mạnh thế giới và con người đều rất mong manh, cần được nâng niu, trân trọng hơn trong từng hành động, cử chỉ sống hằng ngày.

Câu 3

• Các sự vật thiên nhiên và giá trị tinh thần được gán cho những phẩm chất của con người:
  “quen tha thứ”, “quen độ lượng”, “quen nhẫn nhịn”, “không biết dỗi hờn”, “không bao giờ trả đũa”…
• Cách nhân hoá này làm nổi bật sự bao dung, nhẫn nại, vị tha của thế giới.
• Qua đó, tác giả tạo thế đối lập ngầm: thế giới thì hiền lành – con người lại thô ráp, khiến thông điệp phê phán và thức tỉnh trở nên sâu sắc, thấm thía.

Câu 4

Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì:

• “Gai đâm” là hình ảnh ẩn dụ cho những va chạm, đau đớn, tổn thương mà con người phải nhận lại khi sống vô tâm, thô bạo.
• Chỉ khi cảm thấy đau thật sự, con người mới “giật mình” mà nhận ra rằng: tổn thương không phải điều trừu tượng mà là có thật, có hậu quả.
  → Đây là lời cảnh tỉnh: đôi khi con người cần trả giá để học cách sống chậm lại, biết trân trọng và yêu thương hơn
• Câu 5
• Con người cần sống ý thức, tinh tế và giàu lòng trắc ẩn, biết nâng niu thiên nhiên, nghệ thuật và cảm xúc của người khác; bởi chỉ một sự vô tâm nhỏ cũng có thể gây ra những tổn thương lớn cho một thế giới vốn rất mong manh và bao dung.