Câu 1
(Đế) – lời nói chen của khán giả hoặc diễn viên sau sân khấu.

• (Hát điệu con gà rừng) – chỉ dẫn về điệu hát.
• (Tiếng trống nhịp nổi lên, Xuý Vân múa điệu bắt nhện, xe tơ, dệt cửi. Múa xong, Xuý Vân hát lên rồi cười và hát điệu sa lệch) – chỉ dẫn về âm thanh, động tác múa, hành động và điệu hát.
• (Hát điệu sa lệch) – chỉ dẫn về điệu hát.

Câu 2

Trong lời xưng danh, Xuý Vân kể:

• Tên mình là Xuý Vân.
• Tự nhận “tuy dại dột nhưng tài cao vô giá”.
• Nổi tiếng hát hay, được gọi là “cô ả Xuý Vân”.
• Thú nhận mình phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương dẫn đến cảnh “điên cuồng rồ dại”.

Đặc điểm của sân khấu chèo thể hiện qua lời xưng danh:

• Nghệ thuật tự xưng danh trực tiếp để giới thiệu nhân vật.
• Lối kể chuyện mang tính ước lệ, tượng trưng, vừa hát vừa nói.
• Giọng điệu trữ tình, đậm chất dân gian.
• Có sự giao lưu giữa nghệ sĩ – khán giả (qua tiếng Đế).

Câu 3

Câu hát thể hiện ước mơ của Xuý Vân về một cuộc sống vợ chồng bình dị, hạnh phúc, hòa thuận: chồng đi gặt, vợ mang cơm – một mái ấm yên ổn, giản đơn nhưng đầm ấm.

Câu 4

Cuộc sống của Xuý Vân buồn tủi, cô đơn, vất vả, không được thấu hiểu trong gia đình chồng.

Những câu hát thể hiện điều đó:

• “Con gà rừng… đắng cay chẳng có chịu được, ức!
  Mà để láng giềng ai hay?”
  → Diễn tả nỗi đắng cay, ấm ức, tủi hờn phải chịu đựng một mình.
• Các từ láy “bông bông dắt, bông bông díu… xa xa lắc, xa xa líu” gợi sự rối ren, bế tắc, tâm trạng bất ổn.

Câu 5

Một số nguyên nhân có thể lí giải:

1. Kim Nham nghèo, sớm rời nhà đi học, bỏ mặc Xuý Vân cô đơn trong cảnh chờ đợi.
2. Cuộc sống nhà chồng ngột ngạt, không hạnh phúc, khiến nàng khao khát được yêu thương, quan tâm.
3. Trần Phương tâng bốc, dụ dỗ, đánh trúng tâm lí yếu mềm và khát vọng được trân trọng của nàng.
4. Tâm hồn Xuý Vân đa cảm, thích tự do, ham vui, dễ bị tác động trước lời lẽ ngọt ngào.

Câu 6

Xuý Vân vừa đáng thương vừa có phần đáng trách, nhưng đáng thương vẫn nhiều hơn. Nàng sống trong cảnh cô đơn, bị ràng buộc bởi cuộc hôn nhân sắp đặt, không tìm được hạnh phúc thật sự. Khát vọng yêu thương khiến Xuý Vân yếu lòng và sa vào sai lầm. Tuy vậy, việc phụ tình Kim Nham và nghe lời Trần Phương cũng là điều nàng phải chịu trách nhiệm.

Câu 7

Nếu sống ở thời hiện đại, Xuý Vân có thể:

• Ly hôn hợp pháp để chấm dứt cuộc hôn nhân không hạnh phúc.
• Tìm sự hỗ trợ tâm lí, chia sẻ với gia đình hoặc chuyên gia thay vì giả điên.
• Tự chủ về kinh tế, tìm công việc phù hợp để có cuộc sống độc lập.
• Lựa chọn tình yêu chân thành, không bị phụ thuộc hay lừa dối bởi những lời tâng bố