Chế độ thực dân phương Tây khi xâm lược Đông Nam Á không chỉ làm thay đổi bản đồ chính trị khu vực mà còn để lại nhiều ảnh hưởng sâu sắc trên mọi lĩnh vực. Những tác động này vừa mang tính tiêu cực chủ yếu, vừa có một số yếu tố tích cực nhất định. Trước hết, về chính trị, các quốc gia Đông Nam Á đều mất độc lập, chủ quyền quốc gia bị xâm phạm nghiêm trọng. Thực dân thiết lập bộ máy cai trị phục vụ lợi ích của chính quốc, đàn áp các phong trào đấu tranh của nhân dân. Tuy nhiên, chính trong hoàn cảnh đó đã làm nảy sinh tinh thần yêu nước mạnh mẽ, thúc đẩy các phong trào giải phóng dân tộc phát triển. Về kinh tế, thực dân tiến hành khai thác thuộc địa nhằm bóc lột tài nguyên và sức lao động. Nền kinh tế truyền thống bị phá vỡ, các nước Đông Nam Á bị lôi kéo vào hệ thống kinh tế tư bản chủ nghĩa với vai trò là nơi cung cấp nguyên liệu và thị trường tiêu thụ. Mặc dù vậy, quá trình khai thác này cũng làm xuất hiện một số yếu tố kinh tế mới như giao thông vận tải, công nghiệp khai thác, góp phần hình thành các giai cấp mới như công nhân và tư sản. Về xã hội, cơ cấu xã hội có sự phân hóa sâu sắc. Bên cạnh giai cấp phong kiến cũ, xuất hiện các giai cấp, tầng lớp mới như công nhân, tư sản, tiểu tư sản. Mâu thuẫn xã hội ngày càng gay gắt, đặc biệt là mâu thuẫn giữa nhân dân thuộc địa với thực dân xâm lược. Về văn hóa – giáo dục, thực dân du nhập văn hóa phương Tây, mở trường học, truyền bá chữ quốc ngữ (ở một số nước). Điều này góp phần làm thay đổi đời sống tinh thần, nâng cao dân trí ở mức độ nhất định. Tuy nhiên, chúng cũng thực hiện chính sách ngu dân, truyền bá văn hóa nô dịch nhằm phục vụ mục đích cai trị lâu dài. Với Việt Nam, những ảnh hưởng trên thể hiện rất rõ. Dưới ách thống trị của thực dân Pháp, Việt Nam mất độc lập, trở thành thuộc địa nửa phong kiến. Kinh tế bị khai thác nặng nề, xã hội phân hóa sâu sắc với sự xuất hiện của giai cấp công nhân và tư sản. Đồng thời, văn hóa phương Tây du nhập, chữ quốc ngữ được phổ biến rộng rãi. Quan trọng hơn, thực tiễn đó đã làm bùng nổ các phong trào yêu nước, dẫn đến sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam và cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc. Tóm lại, chế độ thực dân đã để lại những hậu quả nặng nề cho các quốc gia Đông Nam Á, nhưng đồng thời cũng tạo ra những điều kiện dẫn tới sự thức tỉnh dân tộc và các phong trào đấu tranh giành độc lập. Việt Nam là một minh chứng tiêu biểu cho quá trình đó.

Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây đối với các quốc gia Đông Nam Á hải đảo diễn ra chủ yếu từ thế kỉ XVI đến XIX, gắn với hoạt động thương mại, truyền giáo và mở rộng thuộc địa. Có thể trình bày theo các giai đoạn chính như sau: Thế kỉ XVI: Người Bồ Đào Nha là lực lượng phương Tây đầu tiên xâm nhập khu vực. Năm 1511, họ chiếm Malacca (Malaysia), mở đầu cho quá trình xâm lược. Sau đó, Tây Ban Nha chiếm Philippines (từ năm 1565, hoàn thành cơ bản vào cuối thế kỉ XVI). Thế kỉ XVII: Hà Lan vươn lên mạnh mẽ, đánh bại Bồ Đào Nha và chiếm phần lớn Indonesia. Họ lập Công ty Đông Ấn Hà Lan (VOC) để khai thác và kiểm soát thương mại, từng bước đặt ách thống trị. Thế kỉ XVIII – XIX: Hà Lan hoàn thành việc xâm chiếm toàn bộ Indonesia. Anh chiếm Malaysia, Singapore và Brunei, biến khu vực này thành thuộc địa hoặc xứ bảo hộ. Tây Ban Nha tiếp tục duy trì ách thống trị ở Philippines cho đến năm 1898, sau đó Philippines rơi vào tay Mĩ. → Kết quả: Đến cuối thế kỉ XIX, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đều trở thành thuộc địa hoặc phụ thuộc của các nước phương Tây, chỉ còn một số ít giữ được mức độ độc lập tương đối.