## PHẦN II. LÀM VĂN

### **Câu 1 (2,0 điểm):**

*(Đoạn văn khoảng 200 chữ)*

Lối sống chủ động có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống hiện đại ngày nay. Sống chủ động giúp con người tự ý thức được mục tiêu, biết lập kế hoạch và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Khi chủ động, ta không chờ đợi cơ hội mà tự tạo ra cơ hội cho bản thân, từ đó nâng cao năng lực thích nghi và phát triển. Trong học tập, người sống chủ động sẽ biết tự học, tự rèn luyện thay vì ỷ lại vào người khác. Trong cuộc sống, lối sống này giúp ta bản lĩnh hơn trước khó khăn, không dễ dàng bỏ cuộc. Ngược lại, sống thụ động khiến con người trì trệ, đánh mất thời gian và cơ hội quý giá. Vì vậy, mỗi người trẻ cần rèn luyện cho mình lối sống chủ động để làm chủ tương lai và khẳng định giá trị bản thân.Đoạn thơ trích từ *Bảo kính cảnh giới* của Nguyễn Trãi vẽ nên một bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, tràn đầy sức sống. Từ sắc đỏ của hoa lựu, sắc hồng của sen đến âm thanh “lao xao chợ cá”, “dắng dỏi cầm ve”, tất cả hòa quyện tạo nên một không gian sống động, gần gũi. Thiên nhiên không tĩnh lặng mà chan chứa hơi thở đời sống con người. Qua bức tranh ấy, ta cảm nhận được tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và đặc biệt là tấm lòng nhân ái của Nguyễn Trãi. Ước mong “dân giàu đủ khắp đòi phương”

Đoạn thơ trích từ *Bảo kính cảnh giới* của Nguyễn Trãi vẽ nên một bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, tràn đầy sức sống. Từ sắc đỏ của hoa lựu, sắc hồng của sen đến âm thanh “lao xao chợ cá”, “dắng dỏi cầm ve”, tất cả hòa quyện tạo nên một không gian sống động, gần gũi. Thiên nhiên không tĩnh lặng mà chan chứa hơi thở đời sống con người. Qua bức tranh ấy, ta cảm nhận được tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và đặc biệt là tấm lòng nhân ái của Nguyễn Trãi. Ước mong “dân giàu đủ khắp đòi phương”

---

### **Câu 2 (4,0 điểm):**

*(Bài cảm nhận – có thể viết khoảng 2/3 trang giấy thi)*

---Nguyễn Trãi là một trong những danh nhân văn hóa kiệt xuất của dân tộc Việt Nam. Thơ văn của ông không chỉ kết tinh trí tuệ, nhân cách của một bậc đại trí thức mà còn thấm đẫm tình yêu thiên nhiên, yêu con người và khát vọng vì dân, vì nước. Đoạn thơ trích từ *“Bảo kính cảnh giới”* đã thể hiện rõ tâm hồn thanh cao, nhân ái cùng quan niệm sống sâu sắc của Nguyễn Trãi trong những năm tháng lui về ở ẩn.

Mở đầu đoạn thơ là một bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, tràn đầy sức sống:

“Rồi hóng mát thuở ngày trường,

Hòe lục đùn đùn tán rợp trương.”

Câu thơ gợi ra khung cảnh một ngày hè dài, nhà thơ thảnh thơi hóng mát trong không gian yên bình. Hình ảnh cây hòe xanh mướt với tán lá “đùn đùn” gợi cảm giác sinh sôi, phát triển mạnh mẽ. Từ láy “đùn đùn” không chỉ miêu tả màu xanh dày đặc mà còn cho thấy sức sống căng tràn của thiên nhiên. Con người hiện lên hòa hợp, ung dung giữa cảnh vật, một tâm thế nhàn tản nhưng không hề vô nghĩa.

Tiếp nối là những hình ảnh thiên nhiên mang vẻ đẹp tinh tế, đầy hương sắc:

“Thạch lựu hiên còn phun thức đỏ,

Hồng liên trì đã tiễn mùi hương.”

Màu đỏ của hoa lựu, hương thơm của sen hồng tạo nên một bức tranh đa giác quan: vừa có màu sắc, vừa có hương thơm. Động từ “phun” khiến bông hoa như có sự sống, đang bung nở mãnh liệt dưới nắng hè. Cảnh vật không tĩnh tại mà luôn vận động, phản chiếu một tâm hồn yêu đời, nhạy cảm trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Qua đó, ta thấy Nguyễn Trãi không chỉ là nhà chính trị, nhà quân sự mà còn là một nghệ sĩ tinh tế.

Không dừng lại ở thiên nhiên, bức tranh thơ tiếp tục mở rộng ra đời sống con người:

“Lao xao chợ cá làng ngư phủ;

Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.”

Âm thanh “lao xao” của chợ cá, tiếng ve “dắng dỏi” vang lên lúc chiều tà khiến bức tranh trở nên sống động, gần gũi. Đây không phải là cảnh cung đình hay chốn phồn hoa mà là hình ảnh sinh hoạt bình dị của người dân lao động. Nguyễn Trãi hướng cái nhìn của mình về cuộc sống đời thường, thể hiện sự gắn bó sâu sắc với nhân dân. Dù đã lui về ở ẩn, trái tim ông vẫn luôn hướng về cuộc sống chung quanh, lắng nghe từng nhịp đập của đời sống xã hội.

Hai câu thơ cuối là điểm nhấn tư tưởng của toàn đoạn:

“Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,

Dân giàu đủ khắp đòi phương.”

Ngu cầm là cây đàn của vua Thuấn – biểu tượng cho thời đại thái bình, nhân dân ấm no. Ước mong “gảy một tiếng đàn” không phải để thỏa mãn thú vui cá nhân mà để cầu cho “dân giàu đủ khắp đòi phương”. Qua đó, ta thấy rõ lý tưởng sống cao đẹp của Nguyễn Trãi: dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, ông vẫn một lòng lo cho dân, cho nước. Đây chính là tư tưởng “lấy dân làm gốc” xuyên suốt trong sự nghiệp và cuộc đời ông.

Về nghệ thuật, đoạn thơ tiêu biểu cho phong cách thơ Nôm của Nguyễn Trãi: ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh, sử dụng linh hoạt các từ láy, động từ gợi tả. Cách miêu tả cảnh thiên nhiên gắn liền với đời sống con người, từ đó bộc lộ tâm trạng và tư tưởng của tác giả một cách tự nhiên, sâu sắc. Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình được vận dụng nhuần nhuyễn, khiến cảnh và tình hòa quyện làm một.

Tóm lại, đoạn thơ trong *“Bảo kính cảnh giới”* không chỉ là bức tranh mùa hè sống động mà còn là bức chân dung tinh thần của Nguyễn Trãi – một con người yêu thiên nhiên, gắn bó với nhân dân và luôn đau đáu khát vọng về một xã hội thái bình, thịnh trị. Qua tác phẩm, người đọc càng thêm trân trọng nhân cách cao đẹp của Nguyễn Trãi và cảm nhận được giá trị bền vững của thơ ca trung đại Việt Nam.

## PHẦN I. ĐỌC HIỂU

### **Câu 1 (0,5 điểm):**

Văn bản được viết theo **thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật**.

---

### **Câu 2 (0,75 điểm):**

Những hình ảnh thể hiện nét sinh hoạt hằng ngày **đạm bạc, thanh cao** của tác giả:

* *“Một mai, một cuốc, một cần câu”* → dụng cụ lao động, sinh hoạt giản dị.

* *“Thu ăn măng trúc, đông ăn giá”* → ăn uống thanh đạm, thuận theo tự nhiên.

* *“Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao”* → lối sống hòa hợp với thiên nhiên.

* *“Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống”* → niềm vui giản đơn, không cầu kỳ.

→ Qua đó cho thấy cuộc sống ẩn dật nhưng an nhiên, thanh sạch.

---

### **Câu 3 (0,75 điểm):**

Hai câu thơ:

> *Một mai, một cuốc, một cần câu*

> *Thơ thẩn dầu ai vui thú nào*

Sử dụng **biện pháp tu từ liệt kê** (“một mai, một cuốc, một cần câu”).

**Tác dụng:**

* Gợi tả cụ thể cuộc sống lao động giản dị, tự cung tự cấp.

* Nhấn mạnh sự đủ đầy trong cái đơn sơ.

* Thể hiện thái độ sống thảnh thơi, không chạy theo thú vui phú quý của người đời.

---

### **Câu 4 (1,0 điểm):**

Quan niệm **dại – khôn** của tác giả có điểm đặc biệt:

* *“Ta dại”* là dại theo cách nhìn của người đời: tránh xa danh lợi, tìm nơi vắng vẻ.

* *“Người khôn”* là khôn theo thế gian: chen chúc nơi quan trường, bon chen danh lợi.

→ Thực chất, “dại” lại là **khôn**, vì giữ được nhân cách, tâm hồn thanh thản; còn “khôn” lại hóa “dại” vì tự trói mình trong vòng danh lợi. Đây là quan niệm sống mang màu sắc **triết lí Nho – Lão**.

---

### **Câu 5 (1,0 điểm):**

*(Đoạn văn 5–7 dòng)*

Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện lên là một con người có nhân cách cao đẹp. Ông lựa chọn lối sống thanh đạm, hòa hợp với thiên nhiên, xa rời vòng xoáy danh lợi để giữ gìn sự thanh sạch của tâm hồn. Trong cách nhìn dại – khôn, ta thấy được bản lĩnh và trí tuệ sâu sắc của một nhà nho lớn. Cuộc sống ẩn dật của ông không phải là trốn tránh mà là một cách sống chủ động, tỉnh táo. Nhân cách ấy khiến người đọc thêm trân trọng những giá trị bền vững của con người xưa.