Câu 1.

Đoạn trích “Chèo đi rán thứ sáu … Đừng cho tôi bỏ thân chốn này, biển hỡi!” đã khắc họa sinh động hành trình vượt biển đầy hiểm nguy của nhân vật trữ tình, qua đó thể hiện sâu sắc bi kịch và khát vọng sống của con người. Những rán nước hiện lên liên tiếp với hình ảnh dữ dội: nước cuộn thác, nước xoáy, nước gầm réo, quỷ dữ rình rập, tạo nên một không gian vừa thực vừa kì ảo, đậm màu sắc huyền bí của thế giới cõi âm. Trước thiên nhiên hung bạo và thế lực siêu nhiên tàn nhẫn, con người hiện ra nhỏ bé, yếu đuối nhưng không cam chịu. Tiếng kêu “Biển ơi”, “Nước hỡi” là lời cầu xin tha thiết, thể hiện nỗi sợ hãi tột cùng song cũng là tiếng nói của khát vọng được sống, được vượt qua số phận nghiệt ngã. Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thể thơ tự do mang nhịp điệu dồn dập, lặp đi lặp lại cụm từ “Chèo đi” như một mệnh lệnh sinh tồn, góp phần tăng sức ám ảnh và căng thẳng. Ngôn ngữ giàu hình ảnh, âm thanh dữ dội giúp đoạn thơ truyền tải mạnh mẽ nỗi đau thân phận và ý chí bền bỉ của con người trước ranh giới sinh – tử.

Câu 2.

Trong hành trình dài rộng của cuộc đời, con người có thể đạt được nhiều thành công, chạm tới nhiều mối quan hệ xã hội khác nhau, nhưng tình thân vẫn luôn là điểm tựa bền vững và thiêng liêng nhất. Dù xã hội không ngừng thay đổi, giá trị của tình thân vẫn giữ nguyên ý nghĩa sâu sắc đối với mỗi con người.

Tình thân là mối quan hệ ruột thịt gắn bó tự nhiên giữa những người cùng chung huyết thống như ông bà, cha mẹ, anh chị em. Đó là tình cảm xuất phát từ sự yêu thương vô điều kiện, không toan tính, không vụ lợi. Ngay từ khi sinh ra, con người đã được bao bọc bởi vòng tay của gia đình; chính tình thân nuôi dưỡng ta lớn lên cả về thể chất lẫn tâm hồn.

Trước hết, tình thân là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho con người trong mọi hoàn cảnh. Khi gặp thất bại, vấp ngã hay đau khổ, gia đình là nơi ta có thể trở về mà không sợ bị phán xét. Một lời động viên của cha mẹ, một cái nắm tay của anh chị em cũng đủ giúp con người có thêm sức mạnh để đứng dậy và bước tiếp. Chính sự yêu thương ấy giúp con người vượt qua nghịch cảnh và giữ vững niềm tin vào cuộc sống.

Không chỉ vậy, tình thân còn góp phần hình thành nhân cách con người. Trong môi trường gia đình, mỗi người học được cách yêu thương, chia sẻ, hy sinh và trách nhiệm. Những bài học đạo đức đầu tiên đều bắt nguồn từ tình cảm gia đình. Một con người lớn lên trong tình thân ấm áp thường biết trân trọng người khác và sống nhân ái hơn.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, không ít người vô tình xem nhẹ giá trị của tình thân. Áp lực công việc, học tập và sự chi phối của công nghệ khiến nhiều người ít dành thời gian cho gia đình, thậm chí thờ ơ với người thân bên cạnh mình. Đó là một thực trạng đáng buồn, bởi khi đánh mất tình thân, con người dễ rơi vào cô đơn và trống rỗng, dù có đạt được bao nhiêu thành công vật chất.

Cũng cần phê phán những hành vi làm tổn thương tình thân như ích kỉ, vô trách nhiệm, bạo lực gia đình. Những hành động ấy không chỉ phá vỡ hạnh phúc của một mái ấm mà còn gây ra những hệ lụy lâu dài cho xã hội.

Tóm lại, tình thân là giá trị nền tảng và bền vững nhất trong cuộc sống con người. Biết yêu thương, trân trọng và gìn giữ tình thân chính là cách để mỗi người sống nhân văn hơn và có một cuộc đời ý nghĩa. Trong bất cứ hoàn cảnh nào, gia đình vẫn luôn là nơi để ta trở về, là nguồn sức mạnh giúp ta vững vàng trước mọi biến động của cuộc sống.

Câu 1.

Người kể trong văn bản là nhân vật trữ tình xưng “tôi” – một linh hồn phu chèo thuyền (sa dạ sa dồng) trực tiếp trải qua hành trình vượt biển mười hai rán nước, kể lại bằng cảm nhận và trải nghiệm của chính mình.

Câu 2.

Hình ảnh “biển” trong văn bản hiện ra với những đặc điểm:

• Hung dữ, dữ dội, đầy hiểm nguy: nước cuộn thác, nước xoáy, nước gầm réo, nước kéo xuống Long Vương.
• Mang màu sắc kì ảo, huyền bí: gắn với quỷ dữ, ngọ lồm, quan slay, cõi âm.
  → Biển không chỉ là không gian tự nhiên mà còn là thế giới thử thách, ranh giới sinh – tử đối với con người.

Câu 3.

Chủ đề của văn bản:
Văn bản thể hiện nỗi đau khổ, bi kịch và số phận oan nghiệt của con người ở cõi âm, đồng thời phản ánh hành trình vượt qua hiểm nguy để giành lấy sự sống, qua đó bộc lộ khát vọng sống, khát vọng được bình an của con người.

Câu 4.

Các rán nước trong văn bản là biểu tượng cho những thử thách khắc nghiệt, liên tiếp và dai dẳng mà con người phải đối mặt trong hành trình sống và cả sau cái chết.
→ Chúng tượng trưng cho:

• Những tai ương, bất hạnh của số phận con người.
• Con đường gian nan giữa cõi sống và cõi chết.
• Sự áp bức, đày đọa của thế lực siêu nhiên trong quan niệm dân gian.

Câu 5.

Những âm thanh được thể hiện trong đoạn thơ là:

• Âm thanh của thiên nhiên dữ dội: “nước sôi gầm réo”, “nước dựng đứng”, “gầm réo”.
• Âm thanh của tiếng kêu van, cầu xin tuyệt vọng của con người: “Biển ơi”, “Nước hỡi”.

→ Những âm thanh ấy gợi cho em cảm xúc sợ hãi, hoảng loạn, tuyệt vọng, đồng thời khơi dậy niềm thương cảm sâu sắc trước thân phận nhỏ bé, yếu đuối của con người trước sức mạnh khủng khiếp của thiên nhiên và số phận.

Câu 1.

Đoạn trích trong truyện thơ Thạch Sanh – Lý Thông thể hiện rõ những nét đặc sắc cả về nội dung và nghệ thuật. Về nội dung, đoạn trích khắc họa sâu sắc bi kịch oan khuất của Thạch Sanh – người anh hùng lương thiện nhưng liên tiếp bị cái ác hãm hại. Qua đó, tác phẩm bộc lộ quan niệm công bằng của nhân dân: cái thiện tuy chịu nhiều thử thách nhưng cuối cùng vẫn được minh oan, cái ác dù tinh ranh cũng không thể thoát khỏi sự trừng phạt. Đặc biệt, chi tiết tiếng đàn của Thạch Sanh mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, vừa là tiếng lòng ai oán của người vô tội, vừa là phương tiện thức tỉnh lương tri, đưa sự thật ra ánh sáng. Về nghệ thuật, đoạn trích được viết bằng thể thơ lục bát giàu nhạc điệu, ngôn ngữ mộc mạc, đậm chất dân gian. Các yếu tố kì ảo như tiếng đàn vang xa, sét đánh trừng phạt Lý Thông góp phần tăng sức hấp dẫn và thể hiện ước mơ công lí của nhân dân. Nhờ đó, đoạn trích vừa giàu giá trị nghệ thuật vừa thấm đẫm tinh thần nhân đạo.

Câu 2.

Trong guồng quay hối hả của xã hội hiện đại, con người dường như luôn bị cuốn vào nhịp sống nhanh với áp lực học tập, công việc và những kỳ vọng vô hình. Chính trong bối cảnh ấy, việc sống chậm lại trở thành một lựa chọn cần thiết, mang ý nghĩa sâu sắc đối với đời sống tinh thần của con người.

Sống chậm không có nghĩa là lười biếng hay tụt hậu, mà là biết điều chỉnh nhịp sống phù hợp, biết dừng lại để cảm nhận, suy ngẫm và trân trọng những giá trị xung quanh. Đó là khi ta dành thời gian lắng nghe chính mình, quan tâm đến người khác và nhìn nhận cuộc sống một cách sâu sắc hơn thay vì chỉ chạy theo tốc độ và thành tích.

Trong xã hội hiện đại, sống chậm giúp con người giữ được sự cân bằng. Áp lực từ công việc, học tập và mạng xã hội khiến nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng, mệt mỏi, thậm chí đánh mất phương hướng sống. Khi sống chậm, con người có cơ hội chăm sóc sức khỏe tinh thần, giảm stress và tái tạo năng lượng. Một buổi tối gác lại điện thoại để trò chuyện cùng gia đình, một buổi sáng thong thả đọc vài trang sách cũng đủ giúp tâm hồn trở nên nhẹ nhõm hơn.

Không chỉ vậy, sống chậm còn giúp con người sống sâu và sống có trách nhiệm hơn. Khi không quá vội vàng, ta sẽ biết suy nghĩ trước khi hành động, biết đặt mình vào vị trí của người khác để yêu thương và sẻ chia. Nhiều giá trị nhân văn như tình thân, tình bạn, lòng biết ơn chỉ thực sự được cảm nhận trọn vẹn khi con người cho phép mình sống chậm lại.

Tuy nhiên, cần khẳng định rằng sống chậm không đồng nghĩa với việc chối bỏ sự phát triển hay né tránh cạnh tranh. Trong một thế giới luôn vận động, con người vẫn cần nỗ lực, sáng tạo và thích nghi. Điều quan trọng là biết làm chủ nhịp sống của bản thân, không để mình trở thành “nô lệ” của thời gian hay công nghệ. Sống nhanh khi cần thiết, nhưng cũng phải biết chậm lại đúng lúc.

Bên cạnh đó, vẫn còn không ít người hiểu sai về sống chậm, cho rằng đó là lối sống an phận, thiếu ý chí vươn lên. Quan niệm ấy là phiến diện, bởi sống chậm thực chất giúp con người hiểu rõ mục tiêu của mình hơn, từ đó hành động hiệu quả và bền vững hơn.

Tóm lại, sống chậm trong xã hội hiện đại là một thái độ sống tích cực và cần thiết. Đó là cách để con người cân bằng giữa vật chất và tinh thần, giữa tốc độ và chiều sâu, để không chỉ tồn tại mà còn sống một cuộc đời có ý nghĩa. Trong nhịp sống ngày càng gấp gáp hôm nay, biết sống chậm chính là biết sống đúng.

Câu 1.
Văn bản được viết theo thể thơ lục bát (xen kẽ các câu 6 tiếng và 8 tiếng), đúng với đặc trưng của truyện thơ dân gian Việt Nam.

Câu 2.
Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản là:

• Tự sự (kể lại các sự kiện: Thạch Sanh bị hãm hại, vào ngục, được minh oan, Lý Thông bị trừng phạt).
• Biểu cảm (thể hiện nỗi oan khuất, buồn đau của Thạch Sanh qua tiếng đàn ai oán).
• Miêu tả (miêu tả cảnh chiều tàn, tiếng đàn, trạng thái cảm xúc của nhân vật).

Câu 3.
Tóm tắt văn bản:
Chằn tinh và đại bàng cấu kết với Lý Thông hãm hại Thạch Sanh bằng cách lấy trộm châu báu đổ tội cho chàng, khiến Thạch Sanh bị kết án oan và giam ngục. Trong ngục, Thạch Sanh gảy đàn, tiếng đàn ai oán vang tới tai công chúa khiến nàng nhớ lại ân nhân cứu mình. Nhờ đó, sự thật được sáng tỏ, Thạch Sanh được minh oan, phong làm phò mã. Lý Thông tuy được Thạch Sanh tha tội vì còn mẹ già nhưng cuối cùng vẫn bị trời trừng phạt, chết giữa đường.

Mô hình cốt truyện:
Văn bản thuộc mô hình cốt truyện cổ tích quen thuộc:
Nhân vật chính bị hãm hại → chịu oan khuất → được trợ giúp/giải oan → cái thiện chiến thắng, cái ác bị trừng phạt.

Câu 4.
Một chi tiết kì ảo tiêu biểu trong văn bản là tiếng đàn của Thạch Sanh vang xa, làm công chúa “như tỉnh như mê”, nhớ lại ân nhân và xin gặp người gảy đàn.
→ Tác dụng:

• Thể hiện quan niệm dân gian: người lương thiện có tài năng và tấm lòng trong sáng sẽ được trời đất, con người thấu hiểu.
• Góp phần tháo nút cốt truyện, giúp Thạch Sanh được minh oan.
• Làm nổi bật vẻ đẹp nhân cách của Thạch Sanh: dù trong cảnh tù đày oan ức vẫn giữ tâm hồn trong sáng, giàu cảm xúc.

Câu 5.
So sánh văn bản với truyện cổ tích Thạch Sanh:

Giống nhau:

• Cùng khai thác cốt truyện Thạch Sanh bị Lý Thông hãm hại rồi được minh oan.
• Đều đề cao cái thiện, ca ngợi người anh hùng nhân hậu, vị tha.
• Có yếu tố kì ảo (tiếng đàn, sự trừng phạt của trời).
• Kết thúc theo kiểu cổ tích: thiện thắng ác, công lý được thực thi.

Khác nhau:

• Văn bản này được viết bằng thơ lục bát, mang đậm chất trữ tình; truyện cổ tích Thạch Sanh quen thuộc chủ yếu ở dạng văn xuôi.
• Văn bản nhấn mạnh hơn vào diễn biến tâm trạng, cảm xúc (tiếng đàn ai oán, nỗi nhớ của công chúa).
• Cách kể giàu nhịp điệu, hình ảnh, cảm xúc dân gian hơn so với bản truyện kể thông thường.

Câu 1.

Trong văn bản “Áo Tết”, nhân vật bé Em hiện lên là một cô bé hồn nhiên, đáng yêu và giàu tình cảm. Ban đầu, bé Em vui sướng và tự hào về những bộ đồ mới, nhất là chiếc áo đầm hồng rực rỡ mà má mua cho. Niềm háo hức ấy rất tự nhiên, thể hiện tâm lí trong trẻo của một đứa trẻ chuẩn bị đón Tết. Tuy nhiên, khi trò chuyện với Bích, bé Em dần nhận ra sự chênh lệch về hoàn cảnh giữa hai đứa. Sự bối rối, lưỡng lự giữa việc khoe áo hay không cho thấy bé Em có sự tinh tế, biết quan sát và để tâm tới cảm xúc của bạn. Đặc biệt, quyết định không mặc chiếc áo đầm hồng vào ngày đi chơi cùng Bích là chi tiết bộc lộ rõ nhất vẻ đẹp tâm hồn của bé Em: biết hi sinh niềm vui cá nhân để giữ gìn tình bạn. Bé Em không muốn làm bạn buồn, không muốn tạo khoảng cách giữa “đẹp – xấu”, “giàu – nghèo”. Qua nhân vật, Nguyễn Ngọc Tư đã khắc họa hình ảnh một cô bé có tấm lòng nhân hậu, biết sẻ chia và trân trọng tình bạn. Chính sự trong sáng ấy làm nên vẻ đẹp xúc động của câu chuyện.

Câu 2.

Trong cuộc sống hiện đại, con người không chỉ hướng đến đời sống vật chất đầy đủ mà còn mong muốn có những giá trị tinh thần phong phú, đem lại sự bình an và hạnh phúc bền vững. Từ câu chuyện trong văn bản “Áo Tết”, việc bé Em nhận ra rằng tình bạn chân thành quan trọng hơn chiếc áo đầm mới đã gợi cho chúng ta bài học sâu sắc về sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần. Vật chất cần thiết cho cuộc sống, nhưng không phải lúc nào cũng là thước đo của hạnh phúc. Những cảm xúc, những mối quan hệ và tình người mới là điều giúp cuộc sống trở nên ý nghĩa.

Giá trị vật chất là những điều có thể nhìn thấy và đo đếm được như tiền bạc, quần áo, nhà cửa, tiện nghi… Chúng mang lại sự thoải mái và an toàn cho con người. Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo vật chất, ta rất dễ rơi vào trạng thái so sánh, ganh đua, đánh mất những điều quan trọng hơn. Ngược lại, giá trị tinh thần như tình bạn, sự sẻ chia, lòng nhân ái hay sự bình yên trong tâm hồn lại tạo nên chiều sâu và vẻ đẹp của đời sống. Chúng không thể mua bằng tiền, nhưng lại có khả năng đem đến hạnh phúc lâu dài. Giữa hai loại giá trị ấy, con người cần có sự cân bằng. Khi bé Em quyết định không mặc chiếc váy đẹp để bạn không buồn, em đã lựa chọn giá trị tinh thần – tình bạn – đặt lên trên niềm vui phô bày vật chất. Chính sự lựa chọn ấy khiến tình bạn trở nên đẹp hơn, trọn vẹn hơn.

Trong xã hội ngày nay, nhiều người đánh mất sự cân bằng khi quá đề cao vật chất. Người ta dễ quên rằng nụ cười của bạn, lời động viên khi ta mệt mỏi hay một sự sẻ chia nhỏ bé đôi khi quý giá hơn rất nhiều so với những món đồ đắt tiền. Nếu vật chất mang đến cho ta sự đủ đầy, thì tinh thần mang đến sự hạnh phúc. Một đời sống hài hòa cần có cả hai yếu tố ấy song hành.

Để xây dựng lối sống cân bằng giữa vật chất và tinh thần, trước hết mỗi người cần xác định đúng giá trị của bản thân và biết sống vừa đủ. Không chạy theo hào nhoáng, không tiêu xài phô trương, không lấy vật chất làm thước đo giá trị con người. Thứ hai, cần trân trọng các mối quan hệ xung quanh: biết quan tâm đến gia đình, bạn bè, biết lắng nghe và chia sẻ. Đây chính là nền tảng của những giá trị tinh thần bền vững. Bên cạnh đó, chúng ta có thể rèn luyện thói quen sống tích cực: đọc sách, tham gia hoạt động thiện nguyện, chăm sóc sức khỏe tinh thần, dành thời gian cho bản thân. Những điều nhỏ ấy giúp tâm hồn trở nên phong phú hơn. Cuối cùng, mỗi người nên học cách biết ơn – biết ơn những gì mình đang có, biết ơn những người yêu thương mình. Khi có lòng biết ơn, con người sẽ nhẹ nhõm, sống sâu sắc và tròn đầy hơn.

Tóm lại, sự cân bằng giữa vật chất và tinh thần là chìa khóa cho một cuộc sống hạnh phúc và có ý nghĩa. Câu chuyện của bé Em nhắc chúng ta rằng đôi khi, một tấm lòng yêu thương quan trọng hơn một món đồ đẹp. Khi biết đặt tình người lên trên vật chất, chúng ta không chỉ khiến người khác vui mà còn làm cho cuộc sống của chính mình trở nên ấm áp và giàu có hơn.

Câu 1. Văn bản trên thuộc thể loại gì?

→ Thuộc văn bản tự sự (truyện ngắn hiện đại).

Câu 2. Xác định đề tài của văn bản "Áo Tết".

→ Văn bản viết về tình bạn tuổi học trò trong bối cảnh sự chênh lệch về điều kiện gia đình, qua đó thể hiện sự cảm thông và sẻ chia.

Câu 3. Chỉ ra sự thay đổi điểm nhìn? Tác dụng?

• Sự thay đổi điểm nhìn: Điểm nhìn trần thuật lúc nghiêng về bé Em, lúc nghiêng về bé Bích, giúp người đọc quan sát suy nghĩ – cảm xúc của cả hai.
• Tác dụng:
• • Khắc hoạ rõ tính cách từng nhân vật.
  • Tăng tính khách quan và chiều sâu cho câu chuyện.
  • Giúp người đọc hiểu, đồng cảm với cả bé Em và bé Bích, từ đó làm nổi bật tình bạn trong trẻo của hai đứa trẻ.

Câu 4. Ý nghĩa của chi tiết chiếc áo đầm hồng

• Với bé Em:
• • Là niềm vui, sự háo hức của một đứa trẻ được chăm lo đầy đủ.
  • Qua quá trình từ muốn khoe → ngập ngừng → quyết định không mặc để bạn không buồn, chiếc áo cho thấy tấm lòng biết nghĩ cho người khác, sự trưởng thành trong tình bạn.
• Với bé Bích:
• • Gợi lên sự tủi thân của một đứa trẻ nghèo nhưng vẫn hiền, biết nhường em.
  • Cho thấy sự chân thành, dù bạn có gì Bích vẫn quý.
    → Chi tiết áo hồng là điểm nhấn để làm rõ sự đối lập hoàn cảnh nhưng hoà hợp trong tâm hồn, đồng thời làm nổi bật vẻ đẹp của tình bạn.

Câu 5. Bài học rút ra (5–7 dòng)

Từ câu chuyện của bé Em và bé Bích, em hiểu rằng tình bạn chân thành không đến từ vẻ bề ngoài hay sự giàu nghèo, mà từ sự cảm thông và biết nghĩ cho nhau. Khi chúng ta biết đặt mình vào hoàn cảnh của bạn và sẵn sàng sẻ chia, tình bạn sẽ trở nên bền chặt và ý nghĩa hơn. Sự quan tâm nhỏ bé cũng có thể mang lại niềm vui lớn cho người khác. Tình bạn đẹp là khi mỗi người đều hướng đến việc làm bạn mình hạnh phúc.