Câu 1:

Thể thơ: Tự do.

Câu 2:

Từ ngữ, hình ảnh miêu tả kí ức tuổi học trò: Sân trường hẹp lại, biển lùi xa, cây phượng gù quên nắng mưa dầu dãi, những chùm hoa, tà áo mỏng, mái tóc chớm màu mưa.

Câu 3:

Biện pháp nghệ thuật: Điệp ngữ “ thôi đừng ”

Hiệu quả:

-         Giúp tạo ra nhịp điệu nhẹ nhàng, sâu lắng, từ đó khiến người đọc cảm nhận rõ hơn về những kỷ niệm và những cảm xúc tiếc nuối, thương nhớ.

-         Giúp gợi lên tâm trạng tiếc nuối, khắc khoải trong lòng người đọc, khi hướng đến những kỷ niệm xưa của tuổi học trò, của thầy cô, và mùa thu trong vắt.

-         Thể hiện sự dứt khoát, quyết liệt của tác giả trong việc khuyên nhủ, mong muốn mọi người đừng tiếc nuối hay trách móc về những điều đã qua.

Câu 4:

Tình cảm của nhân vật trữ tình trong bài thơ là sự tình yêu và lòng biết ơn sâu sắc đối với quá khứ, với tuổi học trò và những người thầy cô đã nuôi dưỡng, dạy dỗ mình. Mặc dù tác giả không muốn mọi người "trách" hay "nhớ" quá khứ, nhưng trong sâu thẳm, vẫn có một sự tiếc nuối về những khoảnh khắc đã qua, những kỷ niệm khó phai. Tình cảm này được thể hiện qua những hình ảnh rất đỗi quen thuộc như "sân trường", "cây phượng", "tà áo mỏng", hay "nụ cười hiền", tất cả đều mang đậm dấu ấn của một thời học trò trong sáng, thuần khiết. Cảm giác ấy không chỉ dừng lại ở sự tiếc nuối mà còn thể hiện sự tri ân đối với những người đã dìu dắt mình trên con đường trưởng thành.

Câu 5

Từ nội dung văn bản, bài học về cách ứng xử của bản thân đối với quá khứ và những giá trị tinh thần cao đẹp là chúng ta không nên để quá khứ chi phối cuộc sống hiện tại, mà phải học cách trân trọng và biết ơn những gì đã qua. Quá khứ là một phần không thể thay đổi, vì vậy thay vì tiếc nuối hay sống trong ký ức, ta cần biết nhìn nhận một cách tích cực và rút ra những bài học quý giá từ những trải nghiệm đó. Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng ta cũng sống mãi với những kỷ niệm. Quan trọng là biết hướng đến tương lai, mở lòng đón nhận những cơ hội mới, và sống trọn vẹn từng khoảnh khắc trong hiện tại. Dù thế nào, đừng để những thay đổi của thời gian làm mờ đi những tình cảm tốt đẹp đã có.

Câu 1. Thể thơ của đoạn trích là thể thơ tự do.

Câu 2. Nhân vật trữ tình bày tỏ lòng biết ơn đối với:

- Những cánh sẻ nâu

- Người mẹ

- Trò chơi tuổi thơ

- Những dấu chân trần của người đi trước (có thể hiểu là cha ông, thế hệ trước)

Câu 3.

Dấu ngoặc kép trong dòng thơ "Chuyền chuyền một..." miệng, tay buông bắt có tác dụng đánh dấu lời nói trực tiếp – đây là câu hát, câu nói quen thuộc trong trò chơi dân gian của trẻ em. Việc sử dụng dấu ngoặc kép không chỉ giúp tái hiện sinh động không khí tuổi thơ mà còn góp phần gợi lên âm vang ngôn ngữ dân gian mộc mạc, gần gũi. Đồng thời, nó thể hiện sự nâng niu của tác giả đối với tiếng Việt và những giá trị văn hóa truyền thống, cho thấy ngôn ngữ dân gian cũng là một phần trong hành trình nuôi dưỡng tâm hồn con người.

Câu 4.

Trong đoạn trích, phép lặp cú pháp “Biết ơn...” được sử dụng lặp đi lặp lại ở đầu mỗi khổ thơ có tác dụng

- Tăng sức gợi hình gợi cảm, tạo nên nhịp điệu trầm lắng, trang nghiêm cho câu thơ.

- Làm nổi bật tình cảm biết ơn sâu sắc, chân thành của nhân vật trữ tình đối với những điều bình dị trong cuộc sống như thiên nhiên, người mẹ, trò chơi tuổi thơ hay dấu chân của người đi trước.

- Qua đó, Nguyễn Khoa Điềm gửi gắm hàm ý rằng con người cần trân trọng và biết ơn cả những điều nhỏ bé, gần gũi đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành nhân cách, bởi đó cũng chính là cách để gìn giữ cội nguồn và giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Câu 5.

Trong đoạn trích, thông điệp có ý nghĩa nhất đối với em là lời nhắn nhủ về lòng biết ơn đối với những điều bình dị, thân thuộc đã âm thầm nuôi dưỡng và hình thành nên con người ta. Từ những cánh sẻ nâu mang rơm về làm tổ, người mẹ âm thầm hi sinh, đến những trò chơi tuổi thơ và dấu chân của người đi trước – tất cả đều là những hình ảnh giản dị nhưng chất chứa tình cảm sâu sắc. Chúng nhắc nhở em rằng, để trở thành một con người có nhân cách, không thể thiếu sự trân trọng quá khứ, yêu thương hiện tại và biết ơn những điều nhỏ bé đã từng đi qua trong đời. Đây là thông điệp nhân văn, sâu sắc, giúp mỗi người sống ân tình hơn, có trách nhiệm hơn với chính mình và cộng đồng.

Câu 1.
Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.
Hai hình ảnh cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên miền Trung là:

- “Trên nắng và dưới cát”

- “Chỉ gió bão là tốt tươi như cỏ”

Câu 3:
Hai dòng thơ “Miền Trung / Eo đất này thắt đáy lưng ong / Cho tình người đọng mật” đã khắc họa một cách đầy hình ảnh và giàu cảm xúc về con người và mảnh đất miền Trung. Hình ảnh “eo đất thắt đáy lưng ong” gợi lên một vùng đất nhỏ hẹp, gầy guộc, khó khăn, nhưng cũng đầy duyên dáng và kiên cường. Trong gian khó, “tình người đọng mật” – nghĩa là tình cảm con người nơi đây vẫn ngọt ngào, sâu sắc, thủy chung và đầy nghĩa tình. Qua đó, tác giả khẳng định rằng chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên đã hun đúc nên phẩm chất cao đẹp, giàu yêu thương của con người miền Trung.

Câu 4.
Việc vận dụng thành ngữ “mồng tơi không kịp rớt” trong dòng thơ “Mảnh đất nghèo mồng tơi không kịp rớt” có tác dụng làm nổi bật cuộc sống nghèo khó, thiếu thốn đến tột cùng của người dân miền Trung. Câu thơ mượn một hình ảnh dân gian quen thuộc, mộc mạc để diễn tả sinh động sự khắc nghiệt và quẫn bách của đời sống, khiến người đọc không khỏi xót xa, thương cảm. Đồng thời, cách diễn đạt này cũng góp phần thể hiện thái độ trân trọng của tác giả đối với những con người vẫn vươn lên, bền bỉ sống giữa vùng đất khó khăn ấy.

Câu 5.

Đoạn trích thể hiện rõ tình cảm yêu thương, gắn bó sâu nặng và đầy trân trọng của tác giả Hoàng Trần Cương đối với miền Trung – mảnh đất nghèo khó nhưng nghĩa tình. Tác giả bày tỏ sự xót xa, đồng cảm trước những khắc nghiệt mà con người nơi đây phải gánh chịu, đồng thời cũng là niềm tự hào và ngợi ca trước vẻ đẹp tâm hồn của người miền Trung – giàu nghị lực, thủy chung và đậm đà tình nghĩa. Qua giọng điệu thiết tha, hình ảnh dung dị mà giàu cảm xúc, tác giả thể hiện sự tha thiết mời gọi trở về quê hương, như một lời nhắn nhủ không quên cội nguồn. Từ đó, ông để lại một thông điệp đầy nhân văn: dù cuộc sống có đổi thay, con người hãy luôn ghi nhớ, trân trọng và gìn giữ tình quê hương – nơi đã hun đúc nên phẩm chất và tâm hồn mỗi người.