Câu 1.

Thể thơ của văn bản: Tự do.

Câu 2.

Một số từ ngữ, hình ảnh miêu tả kí ức tuổi học trò: “sân trường”, “cây phượng gù”, “tà áo mỏng”, “ve kêu cháy ruột”, “sách giáo khoa xưa”, “mái trường như bóng mẹ”, “tấm bảng xanh bát ngát”,… (thí sinh không cần liệt kê đầy đủ mà vẫn được điểm tối đa).

Câu 3.

– Biện pháp nghệ thuật: Điệp ngữ “Thôi đừng” điệp lại ở đầu mỗi khổ thơ (thí sinh có thể trả lời các phương án: Phép điệp, biện pháp trùng điệp, điệp từ đều có thể cho điểm).

– Hiệu quả:

+ Về mặt nội dung: Nhấn mạnh tâm trạng lưu luyến, tiếc nuối, day dứt khi nhớ về tuổi học trò; khắc sâu lời tự nhủ bản thân biết chấp nhận sự trôi đi của thời gian, trân trọng quá khứ; thể hiện tình yêu sự gắn bó với thầy cô và mái trường.

+ Về mặt nghệ thuật: Tạo nhịp thơ chậm rãi, trầm lắng, phù hợp với chủ đề hoài niệm, giúp kết nối các hình ảnh và ý thơ một cách mạch lạc, thống nhất, tạo nên điệp khúc trong thơ, làm tăng tính nhạc cho ngôn ngữ thơ.

Câu 4.

– Nhận xét về tình cảm của nhân vật trữ tình: Bài thơ thể hiện mạch cảm xúc hoài niệm, tiếc nuối và tri ân của nhân vật trữ tình khi mùa thu đến. Mạch cảm xúc này diễn biến theo ba giai đoạn chính:

+ Trước hết là nỗi buồn man mác trước sự đổi thay của thời gian, sự tiếc nuối khi nhận ra không thể níu giữ được những gì đã qua.

+ Tiếp đó là nỗi hoài niệm nhớ thương tuổi trẻ, có xen lẫn những suy tư sâu lắng về sự hi sinh của thế hệ đi trước, cũng như trăn trở về cuộc đời và những giá trị lớn lao.

+ Mạch cảm xúc kết lại bằng lòng biết ơn, lời tri ân quá khứ, thầy cô, mái trường, nơi nuôi dưỡng tâm hồn, chắp cánh ước mơ cho con người.

=> Mạch cảm xúc của nhân vật trữ tình trong bài thơ diễn ra theo dòng chảy của sự tiếc nuối → hoài niệm → tri ân, tạo nên một bài thơ nhẹ nhàng nhưng đầy lắng đọng. Điều này giúp bài thơ không chỉ mang màu sắc hoài niệm mà còn có giá trị nhân văn sâu sắc, nhắc nhở mỗi người về sự trân trọng những điều tốt đẹp trong quá khứ.
Câu 5.
Từ bài thơ "Thôi đừng trách mùa thu...", ta có thể rút ra bài học sâu sắc về cách ứng xử với quá khứ và những giá trị tinh thần cao đẹp. Bài thơ dạy ta không oán trách hay nuối tiếc những gì đã qua qua điệp khúc "Thôi đừng...". Thay vào đó, hãy chấp nhận quá khứ một cách bao dung, trân trọng và xem đó là động lực, là hành trang tinh thần để sống tốt cho hiện tại và tương lai. Tác phẩm nhắc nhở ta phải luôn khắc ghi và biết ơn những giá trị nền tảng đã nuôi dưỡng ta nên người. Đó là lòng biết ơn sâu sắc đối với thầy cô "Thầy cô ơi, xin người đừng già vội" và tình yêu thương gắn bó với mái trường – nơi được ví "như bóng mẹ", đã "dạy ta lớn thành người" và "mở đường bay cho những tuổi đôi mươi".

Câu 1. Đoạn trích trên được viết theo thể thơ nào?
- Đoạn trích trên được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Chỉ ra hai hình ảnh trong đoạn trích cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên miền Trung.
- Hai hình ảnh cho thấy sự khắc nghiệt của thiên nhiên miền Trung là:
+ "Lúa con gái mà gầy còm úa đỏ"
+ "Chỉ gió bão là tốt tươi như cỏ / Không ai gieo mọc trắng mặt người."

Câu 3. Những dòng thơ sau giúp anh/chị hiểu gì về con người và mảnh đất miền Trung?
Miền Trung
Eo đất này thắt đáy lưng ong
Cho tình người đọng mật
- Những dòng thơ này giúp ta hiểu rằng:
+ Mảnh đất miền Trung: Địa hình hẹp, trải dài, chịu nhiều gian khó ("eo đất này thắt đáy lưng ong").
+ Con người miền Trung: Dù sống trên mảnh đất khắc nghiệt, con người nơi đây vẫn son sắt, nghĩa tình, tấm lòng đong đầy yêu thương, quý giá như mật ngọt ("tình người đọng mật").

Câu 4. Việc vận dụng thành ngữ trong dòng thơ Mảnh đất nghèo mồng tơi không kịp rớt có tác dụng gì?
- "mồng tơi không kịp rớt" nghĩa là rất nghèo, đến rau mồng tơi vốn dễ trồng, dễ sống cũng không có mà ăn, hoặc có cũng không đủ.
- Việc vận dụng thành ngữ "mồng tơi không kịp rớt" có tác dụng nhấn mạnh, tô đậm sự nghèo đói, cằn cỗi và khắc nghiệt của mảnh đất miền Trung một cách hình ảnh, gần gũi và thấm thía.

Câu 5. Anh/Chị hãy nhận xét về tình cảm của tác giả đối với miền Trung được thể hiện trong đoạn trích.
- Tác giả thể hiện tình cảm xót xa, thương cảm sâu sắc trước sự khắc nghiệt của thiên nhiên và cuộc sống khó khăn của người dân miền Trung. Đồng thời, tác giả cũng bày tỏ sự trân trọng, yêu quý vẻ đẹp tâm hồn, tình nghĩa thủy chung của con người nơi đây và một nỗi niềm mong ngóng, hướng về quê hương da diết.

Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích.
- Đoạn trích được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Trong đoạn trích, nhân vật trữ tình bày tỏ lòng biết ơn đối với những đối tượng nào?
- Nhân vật trữ tình bày tỏ lòng biết ơn đối với:
+ Những cánh sẻ nâu.
+ Mẹ.
+ Trò chơi tuổi nhỏ (cụ thể là trò chuyền).
+ Những dấu chân (ẩn dụ cho những con người, những thế hệ đi trước).

Câu 3. Dấu ngoặc kép trong dòng thơ "Chuyền chuyền một..." miệng, tay buông bắt có công dụng gì?
- Dấu ngoặc kép trong dòng thơ "Chuyền chuyền một..." miệng, tay buông bắt dùng để trích dẫn trực tiếp lời đồng dao hoặc câu hát quen thuộc trong trò chơi chuyền, làm cho hình ảnh trò chơi trở nên sống động và cụ thể hơn.

Câu 4. Nêu hiệu quả của phép lặp cú pháp được sử dụng trong đoạn trích.
- Phép lặp cú pháp "Biết ơn..." được sử dụng ở đầu các khổ thơ có hiệu quả:
+ Nhấn mạnh tình cảm, lòng biết ơn sâu sắc, da diết của nhân vật trữ tình.
+ Tạo nhịp điệu, sự liền mạch và tính hệ thống cho những đối tượng mà nhân vật trữ tình muốn bày tỏ lòng biết ơn.
+ Gợi mở, liệt kê những điều bình dị, gần gũi nhưng có ý nghĩa lớn lao trong cuộc đời mỗi người.

Câu 5. Thông điệp nào trong đoạn trích có ý nghĩa nhất đối với anh/chị?
Đối với em, thông điệp về lòng biết ơn đối với những điều bình dị, gần gũi trong cuộc sống là ý nghĩa nhất. Đoạn trích nhắc nhở rằng từ những cánh sẻ, người mẹ, trò chơi tuổi thơ cho đến những dấu chân trên đường đều góp phần tạo nên giá trị và ý nghĩa cho cuộc đời mỗi người. Việc trân trọng và biết ơn những điều nhỏ bé ấy giúp chúng ta sống sâu sắc và ý nghĩa hơn.