Truyện ngụ ngôn Đẽo cày giữa đường đã xây dựng hình ảnh người thợ mộc như một kiểu nhân vật điển hình nhằm gửi gắm bài học sâu sắc về cách suy nghĩ và hành động trong cuộc sống. Thông qua những việc làm và kết cục của nhân vật này, tác giả phê phán thói quen thiếu chính kiến, dễ tin người và không biết suy xét.

Trước hết, người thợ mộc là người có ý định làm ăn và chăm chỉ lao động. Anh ta “dốc hết vốn trong nhà ra mua gỗ để làm nghề đẽo cày”, chứng tỏ anh muốn tự lập, muốn kiếm sống bằng sức lao động của mình. Cửa hàng đặt ngay bên vệ đường, ngày ngày đẽo cày cho thấy anh không lười biếng mà khá cần cù. Đây là điểm tích cực ban đầu của nhân vật.

Tuy nhiên, điểm nổi bật nhất ở người thợ mộc lại là sự thiếu chính kiến và không có suy nghĩ độc lập. Trước mỗi lời góp ý của người qua đường, anh ta đều cho là đúng và làm theo ngay lập tức. Khi ông cụ bảo phải đẽo cày to, cao thì anh làm cày to, cao. Khi bác nông dân bảo phải đẽo nhỏ, thấp thì anh lại thay đổi theo. Đến khi có người nói đẽo cày cho voi sẽ có lãi lớn, anh ta lại tin ngay mà không kiểm chứng. Nhân vật không hề suy nghĩ xem ai là người thực sự sử dụng cày, điều kiện thực tế ra sao, lời khuyên đó có phù hợp với hoàn cảnh của mình hay không.Bên cạnh đó, người thợ mộc còn là người cả tin và nông nổi. Anh ta dễ dàng tin vào lời nói của người khác, đặc biệt là khi nghe đến chuyện “được nhiều lãi”. Chính lòng tham lợi nhuận và sự thiếu tỉnh táo đã khiến anh đem toàn bộ số gỗ còn lại để đẽo cày cho voi – một việc làm hoàn toàn viển vông, xa rời thực tế. Sự cả tin ấy đã đẩy anh đến kết cục thất bại hoàn toàn.

Hậu quả là người thợ mộc mất sạch vốn liếng, cày thì cái quá to, cái quá nhỏ, không cái nào sử dụng được. Khi anh “hiểu cả tin người là dại thì đã quá muộn”. Kết cục này vừa đáng thương, vừa là lời cảnh tỉnh sâu sắc cho người đọc.Qua nhân vật người thợ mộc, truyện ngụ ngôn Đẽo cày giữa đường phê phán những con người làm việc không có lập trường, thiếu suy nghĩ độc lập, chỉ biết nghe theo ý kiến bên ngoài. Đồng thời, truyện nhắc nhở mỗi người cần biết suy xét, chọn lọc ý kiến, hiểu rõ mục tiêu và hoàn cảnh của mình trước khi hành động. Đây chính là giá trị tư tưởng bền vững mà câu chuyện mang lại.