Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo thấm đẫm tình thương đối với những kiếp người bất hạnh. Tác giả khắc họa nhiều hạng người, kẻ chết trận nơi sa trường, người phụ nữ lỡ làng, kẻ hành khất không nơi nương tựa… Tất cả đều có chung số phận đau khổ, sống lay lắt, chết thảm thương, không người hương khói. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ niềm xót xa trước những cảnh đời bị chiến tranh, đói nghèo và lễ giáo vùi dập, đồng thời cất lên tiếng nói cảm thương cho “thập loại chúng sinh” trong cõi nhân gian. Về nghệ thuật, đoạn trích gây ấn tượng bởi giọng điệu bi thiết, thống thiết; phép điệp “cũng có kẻ” được lặp lại nhiều lần tạo nhịp điệu dồn dập, gợi cảm giác ám ảnh về những kiếp người nối tiếp nhau trong khổ đau. Hình ảnh giàu sức gợi như “mạng người như rác”, “lập lòe ngọn lửa ma trơi” làm nổi bật sự mong manh, nhỏ bé của con người. Ngôn ngữ trang trọng, giàu tính tạo hình góp phần tạo nên âm hưởng vừa thương cảm vừa thức tỉnh lương tri.

Trong đoạn thơ “Trò chuyện với nàng Vọng Phu”, hình tượng nàng Vọng Phu hiện lên đầy ám ảnh và thiêng liêng. Nàng đứng “trong mưa, trong gió cô đơn giữa mây trời”, gợi dáng hình người vợ thủy chung mòn mỏi đợi chồng giữa bao biến thiên của thời gian và lịch sử. Câu hỏi day dứt “Sao nàng còn đứng…” không chỉ là lời thương cảm mà còn là sự thấu hiểu nỗi cô đơn kéo dài đến hóa đá. Nàng hóa đá không chỉ vì thân phận mà còn “hóa đá niềm tin, hóa đá nỗi cô đơn và thời gian chờ đợi” đó là sự bất tử của lòng chung thủy. Người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, đất nước qua “trăm trận binh đao”, càng làm nổi bật bi kịch của chiến tranh và số phận người phụ nữ. Tuy vậy, sự hóa đá ấy không vô nghĩa: “Ta hóa đá đợi triệu lần nỗi đợi , để những người vợ muôn đời thoát khỏi cảnh chờ mong” nàng trở thành biểu tượng, gánh nỗi đau riêng để nhắc nhở về giá trị của hòa bình và hạnh phúc lứa đôi. Hình tượng nàng Vọng Phu vì thế vừa xót xa, vừa cao đẹp, kết tinh vẻ đẹp thủy chung của người phụ nữ Việt Nam.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật em hiện lên như biểu tượng cho người con gái quê đang có sự đổi thay trước làn gió thành thị. Em xuất hiện trong ngày đi tỉnh về với “khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng”, “áo cài khuy bấm”những chi tiết cho thấy sự học đòi, chạy theo vẻ ngoài mới mẻ. Sự thay đổi ấy khiến hình ảnh cô gái mộc mạc với “yếm lụa sồi”, “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ” dường như phai nhạt. Tuy nhiên, em không phải là người đánh mất bản chất, mà chỉ đang dao động trước sức hấp dẫn của chốn thị thành. Qua lời nhắc nhở tha thiết của chàng trai: “Van em! Em hãy giữ nguyên quê mùa”, ta thấy em vốn gắn với vẻ đẹp truyền thống, thuần hậu, chân chất. Nhân vật em vì thế vừa cụ thể vừa mang ý nghĩa khái quát, đại diện cho những cô gái quê trước ngưỡng cửa đổi thay, đứng giữa hai lựa chọn giữ gìn bản sắc hay chạy theo hào nhoáng. Tóm lại, Nguyễn Bính bộc lộ tình yêu và niềm trân trọng đối với vẻ đẹp chân quê mộc mạc, đậm đà bản sắc dân tộc.