Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây đối với các quốc gia Đông Nam Á hải đảo trải qua 3 giai đoạn chính:

* Thế kỷ XVI - XVII (Giai đoạn đầu): Các nước Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan nổ súng xâm lược nhằm tranh giành và độc chiếm nguồn gia vị, hương liệu quý. Các thương cảng chiến lược như Malacca (1511) và Batavia (1619) lần lượt bị chiếm đóng.
* Thế kỷ XVIII - XIX (Giai đoạn đẩy mạnh): Do nhu cầu về nguyên liệu và thị trường sau Cách mạng công nghiệp, các nước phương Tây (có thêm Anh, Mỹ) đẩy mạnh xâm lược toàn diện. Họ chuyển từ thiết lập trạm thương mại sang cai trị trực tiếp về chính trị.
* Đầu thế kỷ XX (Giai đoạn hoàn tất): Toàn bộ khu vực hải đảo bị phân chia xong:
- Hà Lan: Chiếm Indonesia.
- Anh: Chiếm Malaysia, Singapore, Brunei.
- Tây Ban Nha (sau đó là Mỹ): Chiếm Philippines.
- Bồ Đào Nha: Chiếm Đông Timor.

* Những ảnh hưởng đến các quốc gia Đông Nam Á:
- Chính trị: Xóa bỏ chế độ phong kiến cũ, thiết lập hệ thống hành chính mới và xác lập biên giới quốc gia hiện đại. Tuy nhiên, chính sách "chia để trị" gây ra mâu thuẫn sắc tộc kéo dài.
- Kinh tế: Chuyển sang kinh tế hàng hóa, xuất khẩu tài nguyên và đồn điền. Hạ tầng (đường sắt, cảng) được xây dựng chủ yếu để phục vụ vơ vét về chính quốc.
- Văn hóa - Xã hội: Du nhập lối sống, giáo dục và tôn giáo phương Tây, làm thay đổi cấu trúc xã hội truyền thống nhưng cũng gây xói mòn bản sắc bản địa.
* Liên hệ thực tế tại Việt Nam:

- Khai thác kiệt quệ: Thực dân Pháp tập trung khai thác mỏ (than) và đồn điền cao su, đẩy người nông dân vào cảnh bần cùng hóa qua sưu cao thuế nặng.
- Chia cắt dân tộc: Việt Nam bị chia thành ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) với các chế độ cai trị khác nhau để phá vỡ khối đoàn kết.
- Biến đổi xã hội: Xuất hiện các giai cấp mới (công nhân, tư sản dân tộc). Chữ Quốc ngữ được phổ biến, tạo điều kiện tiếp thu tư tưởng tiến bộ nhưng cũng đi kèm với các tệ nạn như thuốc phiện, rượu cồn do Pháp khuyến khích.