Nhân cách của con người không chỉ phụ thuộc vào bản thân họ, mà còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ cách xã hội nhìn nhận và đối xử với họ. Khi con người không được tôn trọng, họ rất dễ đánh mất lòng tự trọng và trở nên đê tiện. Ngược lại, sự tôn trọng và cảm thông chính là điều giúp con người gìn giữ và nâng đỡ nhân cách. Nam Cao không chỉ kể về thân phận của một người làm mõ – biểu tượng của sự hèn kém và nhục nhã trong xã hội cũ – mà còn phơi bày nỗi đau tinh thần, sự tha hóa nhân cách từ việc bị khinh rẻ, xúc phạm lâu dài. Nhưng sâu xa hơn, ông đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của xã hội: Ai đã khiến con người trở nên như vậy? Cái gọi là “đê tiện” có phải do bản chất, hay là hậu quả của một xã hội bất công và thiếu nhân tình? Từ đó, triết lí nhân sinh của Nam Cao còn là một lời cảnh tỉnh và kêu gọi: hãy tôn trọng con người, dù họ ở vị trí nào trong xã hội, bởi chỉ có như vậy mới giữ được phẩm giá cho người khác và cho chính mình. Đây là một quan điểm tiến bộ, đầy nhân văn, thể hiện rõ tư tưởng hiện thực phê phán kết hợp

với chủ nghĩa nhân đạo sâu sắc trong văn học Nam Cao.

Nhà văn Nam Cao từng viết trong truyện ngắn Tư cách mõ: “Lòng khinh, trọng của chúng ta có ảnh hưởng đến cái nhân cách của người khác nhiều lắm; nhiều người không biết gì là tự trọng, chỉ vì không được ai trọng cả; làm nhục người là một cách rất diệu để khiến người sinh đê tiện...”. Đây không chỉ là một nhận định mang tính xã hội sâu sắc, mà còn là lời cảnh tỉnh về cách chúng ta đối xử với người khác. Tôi hoàn toàn đồng tình với ý kiến này, bởi lẽ nhân cách của một con người không chỉ hình thành từ nội tại, mà còn chịu tác động rất lớn từ cách mà xã hội nhìn nhận và đối xử với họ. Trước hết, con người vốn là một sinh thể xã hội, luôn sống trong tương tác và phụ thuộc lẫn nhau. Nhân cách – cái “chất người” ở mỗi cá nhân – không phát triển độc lập mà hình thành qua giao tiếp, giáo dục và sự ghi nhận từ cộng đồng. Khi một người sống trong môi trường được tôn trọng, thấu hiểu và khích lệ, họ có động lực để giữ gìn phẩm giá, nuôi dưỡng lòng tự trọng và hướng tới những điều tốt đẹp. Ngược lại, nếu người đó thường xuyên bị khinh rẻ, coi thường hay xúc phạm, họ rất dễ rơi vào mặc cảm, chán nản và đánh mất niềm tin vào chính mình, từ đó dẫn đến suy thoái về nhân cách. Thực tế trong cuộc sống có rất nhiều ví dụ chứng minh cho điều này. Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình luôn bị chê bai, bị so sánh, không được lắng nghe sẽ dễ trở thành người tự ti, thiếu ý chí hoặc phản kháng tiêu cực. Một người lao động bị đối xử như công cụ thay vì con người sẽ dần mất đi sự tự trọng và có thể hành xử vô trách nhiệm. Thậm chí, có những người từng lương thiện, nhưng vì bị xã hội khinh miệt, ruồng bỏ nên dần biến chất, chọn con đường bất cần, thậm chí phạm pháp – không hẳn vì họ muốn thế, mà bởi họ không còn thấy lý do gì để giữ mình. Ý kiến của Nam Cao cũng là một lời nhắc nhở về trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng và gìn giữ nhân cách cộng đồng. Khi ta khinh thường người khác, ta không chỉ xúc phạm họ mà còn góp phần “bào mòn” nhân cách của họ. Ngược lại, khi ta biết tôn trọng, bao dung và nâng đỡ, ta đang tạo điều kiện cho họ phát triển và sống tốt hơn. Đó chính là một cách để xây dựng xã hội nhân văn, lành mạnh hơn. Tuy nhiên, cũng cần nói thêm rằng, lòng tự trọng là phẩm chất cần có ở mỗi người, và không ai được phép biện minh cho hành vi xấu của mình chỉ vì “không được ai trọng”. Nhưng rõ ràng, sự tôn trọng từ người khác chính là chất xúc tác quan trọng giúp mỗi người giữ vững và phát huy nhân cách của mình. Tóm lại, câu nói của Nam Cao không chỉ đúng ở thời của ông, mà vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hiện đại. Hãy nhớ rằng, cách chúng ta đối xử với người khác có thể góp phần nâng cao hoặc hạ thấp nhân cách của họ. Vì thế, sống tử tế và biết tôn trọng người khác cũng chính là cách ta giữ gìn nhân phẩm cho chính mình.

Biện pháp nghệ thuật so sánh "cũng' được lặp lại nhiều lần để nhấn mạnh sự tương đồng giữa nhân vật Thẳng MÖ và những người làm nghề mố khác.

Trong xã hội truyền thống, quan niệm “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” từng được xem là chuẩn mực trong việc dựng vợ gả chồng. Câu nói thể hiện quyền quyết định gần như tuyệt đối của cha mẹ trong việc hôn nhân của con cái. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, khi nhận thức về quyền tự do cá nhân và vai trò của tình yêu trong hôn nhân ngày càng được đề cao, quan niệm này dần trở thành đề tài gây tranh cãi. Vậy, chúng ta nên nhìn nhận quan niệm ấy như thế nào cho đúng? Trước hết, cần hiểu rằng câu nói “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” phản ánh một truyền thống lâu đời, nơi cha mẹ là người có kinh nghiệm sống, từng trải, hiểu rõ về gia đình, dòng họ, kinh tế và đạo đức – những yếu tố quan trọng trong một cuộc hôn nhân. Với lòng thương yêu và mong muốn tốt đẹp cho con, cha mẹ thường chọn lựa người phù hợp để dựng vợ gả chồng cho con cái. Ở góc độ này, quan niệm trên mang tính tích cực: nó thể hiện sự chăm lo, trách nhiệm và tấm lòng của bậc làm cha mẹ. Tuy nhiên, hôn nhân là chuyện cả đời, là mối quan hệ gắn bó mật thiết giữa hai con người. Nếu cuộc hôn nhân ấy được quyết định hoàn toàn bởi cha mẹ mà thiếu sự đồng thuận, thiếu tình yêu và sự thấu hiểu từ chính những người trong cuộc, thì rất dễ dẫn đến bi kịch. Hôn nhân không phải là một hợp đồng được ký kết giữa hai gia đình, mà là sự lựa chọn tự nguyện của hai cá nhân muốn cùng nhau đi đến hết cuộc đời. Trong nhiều trường hợp, việc áp đặt hôn nhân theo kiểu “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” có thể khiến con cái rơi vào cảnh sống không hạnh phúc, thậm chí tan vỡ gia đình. Trong xã hội hiện đại, thanh niên có điều kiện học tập, giao lưu, mở rộng hiểu biết và có quyền tự quyết định cuộc đời mình. Việc lựa chọn bạn đời không chỉ dựa trên yếu tố môn đăng hộ đối hay sự đồng thuận của hai gia đình, mà còn cần sự hòa hợp về tâm hồn, suy nghĩ và tình cảm. Sự tự do lựa chọn trong tình yêu và hôn nhân là một quyền cơ bản, là yếu tố nền tảng để xây dựng một gia đình hạnh phúc. Tuy vậy, điều đó không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn vai trò của cha mẹ trong hôn nhân. Con cái nên lắng nghe ý kiến, chia sẻ tâm tư và tôn trọng sự góp ý của cha mẹ – những người đi trước có kinh nghiệm và tình thương. Hôn nhân lý tưởng là sự kết hợp giữa tình yêu tự nguyện của con cái và sự ủng hộ, đồng hành từ gia đình hai bên. Tóm lại, quan niệm “Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” không còn phù hợp trong xã hội hiện đại nếu nó mang tính áp đặt và tước đi quyền lựa chọn của con cái. Hôn nhân cần xuất phát từ tình yêu và sự tự nguyện, đồng thời kết hợp với sự chia sẻ, tôn trọng và thấu hiểu giữa các thế hệ trong gia đình để xây dựng một mái ấm thực sự hạnh phúc và bền vững.

Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dù tay kẻ nặn

Mà em vẫn dữ tấm lòng son

Theo suy nghĩ của tôi " thân em chỉ bằng thân con bọ ngựa, bằng con chẫu chuộc " ví người phụ nữ có tấm thân mảnh khảnh nhưng lại có một ý chí kiên cường vươn lên dù cho thân hình có nhỏ nhắn , yếu đuối nhưng vẫn luôn chống lại tất cả những khó khăn của cuộc đời bằng 1 cách tích cực nhất .

Theo suy nghĩ của tôi " thân em chỉ bằng thân con bọ ngựa, bằng con chẫu chuộc " ví người phụ nữ có tấm thân mảnh khảnh nhưng lại có một ý chí kiên cường vươn lên dù cho thân hình có nhỏ nhắn , yếu đuối nhưng vẫn luôn chống lại tất cả những khó khăn của cuộc đời bằng 1 cách tích cực nhất .