Hôn nhân là một quyết định quan trọng trong cuộc đời mỗi con người, không chỉ liên quan đến tình yêu mà còn là sự gắn kết giữa hai gia đình. Truyền thống từ xưa có câu nói "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy", thể hiện quan niệm về việc cha mẹ có quyền quyết định cuộc sống, đặc biệt là trong việc chọn lựa bạn đời cho con cái. Tuy nhiên, quan niệm này đã và đang trở thành chủ đề gây nhiều tranh cãi trong xã hội hiện đại, khi mà quan niệm về tự do cá nhân và quyền tự quyết ngày càng được coi trọng.

Trước hết, cần phải thừa nhận rằng cha mẹ, với tình yêu thương và sự quan tâm chân thành, luôn mong muốn điều tốt đẹp nhất cho con cái. Họ có kinh nghiệm sống phong phú và hiểu biết sâu rộng về những khó khăn, thử thách trong cuộc sống. Vì vậy, trong một số trường hợp, sự can thiệp của cha mẹ vào chuyện hôn nhân có thể mang lại sự bảo vệ và định hướng cho con cái, giúp họ tránh được những sai lầm, đau khổ không đáng có. Ví dụ, cha mẹ có thể nhìn nhận một mối quan hệ qua lăng kính khách quan, tránh được sự mù quáng trong tình yêu của con cái.

Tuy nhiên, việc "cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" cũng tồn tại những mặt tiêu cực. Mỗi con người là một cá thể độc lập, có suy nghĩ, cảm xúc và mong muốn riêng. Khi cha mẹ quyết định quá mức trong việc chọn bạn đời cho con, sẽ dễ dẫn đến việc thiếu tôn trọng quyền tự do cá nhân của con cái. Điều này có thể gây ra sự bất mãn, tổn thương về tâm lý, thậm chí là những cuộc hôn nhân không hạnh phúc vì hai người không thực sự yêu thương và hiểu nhau, mà chỉ vì sự ép buộc từ gia đình.

Bên cạnh đó, trong xã hội hiện đại, khi mà quyền tự do cá nhân và bình đẳng giới được chú trọng, quan niệm "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" trở nên không còn phù hợp. Mỗi người cần có quyền lựa chọn bạn đời của mình, để có thể xây dựng một gia đình hạnh phúc, bền vững dựa trên sự yêu thương và thấu hiểu. Hôn nhân không chỉ là sự kết hợp giữa hai gia đình mà là sự hòa hợp giữa hai cá nhân với những mong muốn và hoài bão riêng.

Tóm lại, quan niệm "Cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy" trong hôn nhân phản ánh một thời kỳ cũ, khi mà cha mẹ có quyền quyết định mọi chuyện trong đời sống của con cái. Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, con cái cần có quyền tự do quyết định, lựa chọn người bạn đời của mình, đồng thời cũng cần sự tôn trọng và thấu hiểu từ cha mẹ. Hôn nhân là quyết định của chính mỗi người, và chỉ khi hai người thực sự yêu thương, hiểu nhau và cùng hướng tới một tương lai tốt đẹp, thì đó mới là nền tảng vững chắc cho một gia đình hạnh phúc

• Thân em như chẽn lúa đòng đòng/ Phất phơ dưới ngọn nắng hồng ban mai .

Hai dòng thơ: “Ngẫm thân em chỉ bằng thân con bọ ngựa, / Bằng con chẫu chuộc thôi.” thể hiện nỗi tủi phận sâu sắc của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Hình ảnh "con bọ ngựa", "con chẫu chuộc" – những loài vật bé nhỏ, thấp kém, dễ bị coi thường – được dùng để ví với thân phận "em", cho thấy sự tự ti, đau khổ và ý thức về thân phận nhỏ bé của người phụ nữ. Cách so sánh ấy mang đậm chất dân gian, mộc mạc nhưng thấm thía, thể hiện niềm chua xót và bất lựctrước số phận. Qua đó, ta thấy được tiếng nói cảm thương và khát vọng được trân trọng của những con người từng bị chà đạp, lãng quên.

Trong câu thơ: “Em nhớ anh nát cả ruột gan”, hiện tượng phá vỡ ngôn ngữ thông thường được thể hiện qua cách dùng hình ảnh "nát cả ruột gan" để diễn tả nỗi nhớ. Đây không phải cách diễn đạt thông thường trong đời sống hàng ngày, mà là một lối nói giàu cảm xúc, cường điệu hóa để biểu đạt nội tâm.

Tác dụng của hiện tượng này:

-Nhấn mạnh cảm xúc mãnh liệt: Từ ngữ "nát cả ruột gan" là hình ảnh mạnh, diễn tả nỗi nhớ không chỉ đơn thuần là tâm trạng, mà là nỗi đau thấm sâu vào thân thể, khiến cảm xúc trở nên quá sức chịu đựng.

-Tạo ấn tượng mạnh mẽ với người đọc: Việc dùng hình ảnh "nát cả ruột gan" không theo lối nói thông thường khiến câu thơ trở nên độc đáo, gây ấn tượng mạnh, khơi gợi sự đồng cảm.

-Bộc lộ chân thực, trực tiếp nội tâm nhân vật trữ tình: Không vòng vo hay ẩn dụ, câu thơ đi thẳng vào cảm xúc, giúp người đọc cảm nhận sâu sắc sự dằn vặt, đau đáu trong tình cảm của "em".

Tóm lại, hiện tượng phá vỡ ngôn ngữ thông thường trong câu thơ này giúp biểu đạt cảm xúc một cách mãnh liệt, chân thật và đầy ám ảnh, góp phần tạo nên chất thơ riêng biệt, giàu sức truyền cảm.

Nhà văn Nam Cao từng viết trong truyện ngắn Tư cách mõ: “Lòng khinh, trọng của chúng ta có ảnh hưởng đến cái nhân cách của người khác nhiều lắm; nhiều người không biết gì là tự trọng, chỉ vì không được ai trọng cả; làm nhục người là một cách rất diệu để khiến người sinh đê tiện...”. Đây là một quan điểm sâu sắc, thể hiện cái nhìn nhân văn và giàu trắc ẩn của ông đối với con người, đặc biệt là những con người ở đáy xã hội. Em hoàn toàn đồng tình với nhận định này.

Con người sống trong xã hội luôn có nhu cầu được tôn trọng, được công nhận. Khi bị khinh miệt, chà đạp, họ rất dễ đánh mất lòng tự trọng và nhân cách. Đặc biệt là những người yếu thế, nếu không được đối xử công bằng, tử tế, họ có thể trở nên ti tiện, hành xử sai lệch không phải do bản chất xấu mà vì bị đối xử như vậy quá lâu.

Ý kiến của Nam Cao không chỉ là một sự thật xã hội mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm đạo đức: mỗi người cần biết tôn trọng người khác, dù họ ở vị trí nào trong xã hội. Khi ta đối xử bằng tình thương và sự tôn trọng, ta đang góp phần nuôi dưỡng nhân cách và phẩm giá của con người.

Từ đó, em hiểu rằng, không nên vội vàng phán xét hay khinh thường ai, mà hãy nhìn sâu vào hoàn cảnh và nhân cách họ, bởi sự tôn trọng chính là cách để giữ gìn phẩm giá cho cả người khác và chính bản thân mình.

Trong câu văn: "Một thằng mõ đủ tư cách mõ, chẳng chịu kém những anh mõ chính tông một tí gì: cũng đê tiện, cũng lầy là, cũng tham ăn.", biện pháp nghệ thuật lặp cấu trúc được thể hiện rõ qua cụm từ: "cũng đê tiện, cũng lầy là, cũng tham ăn."Tác dụng của biện pháp lặp cấu trúc trong câu này:

-Nhấn mạnh đặc điểm của nhân vật: Việc lặp lại từ "cũng" trong ba vế câu nhằm nhấn mạnh sự hội tụ đầy đủ các phẩm chất tiêu cực của nhân vật "thằng mõ". Nó cho thấy nhân vật không thua kém gì những người được coi là "mõ chính tông" về sự đê tiện, lầy là, tham ăn.

-Tạo nhịp điệu, tăng tính mỉa mai, châm biếm: Cấu trúc lặp tạo nhịp điệu đều đặn, dồn dập, khiến giọng điệu trở nên giễu cợt, mỉa mai. Điều này góp phần thể hiện thái độ châm biếm sâu cay của tác giả đối với kiểu người như nhân vật "thằng mõ".

-Tô đậm chủ đề phản ánh hiện thực xã hội: Cách lặp nhấn mạnh sự giống nhau giữa "thằng mõ" và "mõ chính tông", như một ẩn dụ chỉ tầng lớp người thấp kém về đạo đức trong xã hội, từ đó thể hiện sự suy thoái đạo lý và nhân cách của một bộ phận con người dưới chế độ cũ.

Tóm lại, lặp cấu trúc trong câu này giúp tăng sức gợi hình, gợi cảm, đồng thời khắc họa rõ nét chân dung nhân vật với giọng điệu châm biếm đặc sắc.

Triết lí nhân sinh được gửi gắm trong tác phẩm Tư cách mõ là: Phê phán xã hội phong kiến mục ruỗng đã sản sinh ra những con người tha hóa, đồng thời lên án sự suy đồi đạo đức của những kẻ ở tầng lớp dưới khi chạy theo quyền lợi thấp hèn.