Thuyết Phục Người Khác Từ Bỏ Một Thói Quen (Thức khuya lướt mạng xã hội)

1. Thiếu sự phát triển ý logic: Các câu trong đoạn văn chỉ đơn thuần liệt kê các thông tin riêng lẻ về hiền tài (sự coi trọng của nhà nước, năng lực, sự hiện diện trong lịch sử, sự ghi nhớ của nhân dân) mà không có mối quan hệ nhân-quả, giải thích, hay chứng minh cho nhau.
2. • Ví dụ: Câu "Nhà nước ta rất coi trọng hiền tài" không được chứng minh hay giải thích ngay ở câu tiếp theo, mà câu tiếp theo lại chuyển sang định nghĩa/mô tả năng lực của hiền tài.
3. Sự lặp lại mang tính liệt kê: Phép lặp từ trong trường hợp này giống như việc điểm danh một chủ đề mà không xây dựng được một luận điểm thống nhất. Văn bản chỉ gắn kết ở mức độ từ vựng chứ không gắn kết ở mức độ ý nghĩa/tư tưởng.

1. Thiếu tính chủ đề thống nhất: Mặc dù tất cả các câu đều nói về "hiền tài", nhưng mục đích chính của đoạn văn không rõ ràng. Nó không nhằm mục đích khẳng định một luận điểm duy nhất (ví dụ: "chính sách đãi ngộ hiền tài của nhà nước ta rất tốt" hay "hiền tài có vai trò thiết yếu đối với quốc gia"). Đoạn văn chỉ là một tập hợp các nhận định chung chung.
2. Trình tự lộn xộn: Trình tự các câu không tuân theo một quy tắc lập luận nào (như diễn dịch, quy nạp, hay song hành). Việc sắp xếp lộn xộn các ý khiến người đọc không nắm bắt được tác giả đang muốn đi đến kết luận gì:
3. • Đang nói hiện tại -> nhảy về lịch sử -> nhảy về định nghĩa năng lực.

• Câu 1 và Câu 2 nói về việc ít người đọc sách và nhận thức mơ hồ về ích lợi của sách.
• Câu 3 khẳng định lại hành động "vứt bỏ thói quen đọc sách".
• Câu 4 (bắt đầu bằng "Nó tuy rất tiện lợi...") lại đột ngột chuyển đối tượng sang nói về chiếc điện thoại thông minh (vật được nhắc tới ở câu 1).

• Lỗi ở từ "Nó" trong câu cuối: "Nó tuy rất tiện lợi trong việc đáp ứng nhiều nhu cầu của con người trong cuộc sống hiện đại, nhưng lại khó giúp ta tìm được sự yên tĩnh, lắng sâu trong tâm hồn."
• • Theo vị trí gần nhất, "Nó" có thể được hiểu là "thói quen đọc sách" (đối tượng ở câu 3).
  • Tuy nhiên, xét về mặt nội dung, tính "tiện lợi trong cuộc sống hiện đại" và sự đối lập với "yên tĩnh, lắng sâu" lại ám chỉ đến "chiếc điện thoại thông minh".

• Sửa:
  "Thay vì cầm một cuốn sách để đọc, nhiều người bây giờ chỉ biết lăm lăm trong tay một chiếc điện thoại thông minh. Họ không ít người có nhận thức rất mơ hồ về ích lợi của sách trong việc bồi dưỡng tâm hồn, phát huy trí tưởng tượng và rèn luyện cách suy nghĩ. Hệ quả là, họ hầu như đã vứt bỏ thói quen đọc sách. Thói quen này (hoặc Sách) tuy có thể không đáp ứng nhu cầu giải trí tức thời như điện thoại, nhưng lại giúp ta tìm được sự yên tĩnh, lắng sâu trong tâm hồn."

1. Tiêu chí hình thức: Đoạn văn đáp ứng các quy ước trình bày cơ bản:
2. • Bắt đầu bằng chữ cái in hoa ("Nói") và có dấu câu kết thúc (dấu chấm).
   • Nội dung nằm trọn vẹn giữa hai lần xuống dòng (trong văn bản gốc đầy đủ, nó sẽ bắt đầu sau một lần xuống dòng và kết thúc trước lần xuống dòng tiếp theo).
3. Tiêu chí nội dung (quan trọng hơn): Đoạn văn trình bày một ý tưởng thống nhất, trọn vẹn và tập trung: luận giải mối liên hệ giữa bản tính nghệ thuật/lòng đồng cảm vốn có của con người với những áp lực xã hội và định nghĩa người nghệ sĩ chân chính. Các câu trong đoạn đều phục vụ cho việc làm rõ chủ đề trung tâm này.

• Câu 1: Đưa ra luận điểm xuất phát: Con người vốn có bản tính nghệ thuật và giàu lòng đồng cảm.
• Câu 2: Giải thích nguyên nhân khiến bản tính tốt đẹp đó bị hao mòn: Do ảnh hưởng tiêu cực từ "cách nghĩ của người đời", sự dồn ép của xã hội.
• Câu 3: Nêu ra trường hợp ngoại lệ/giải pháp: Chỉ có "kẻ thông minh" (nghệ sĩ) là giữ được lòng đồng cảm đó dù chịu áp bức bên ngoài. Câu này vừa đối lập với câu 2, vừa phát triển ý tưởng từ câu 1 lên một mức cao hơn.

• "Con người" / "Người" (xuất hiện 3 lần, bao gồm cả "người đời", "những người ấy")
• "Lòng đồng cảm" / "đồng cảm" (xuất hiện 3 lần)
• "Nghệ thuật" / "nghệ sĩ" (xuất hiện 2 lần)

1. Nhấn mạnh chủ đề: Việc lặp lại liên tục các từ khóa "con người" và "lòng đồng cảm" giúp người đọc tập trung tuyệt đối vào luận điểm cốt lõi mà tác giả muốn truyền tải: bản chất nhân văn của con người và giá trị của sự đồng cảm trong cuộc sống.
2. Tạo sự liên kết chặt chẽ: Phép lặp từ ngữ là một biện pháp liên kết hình thức hiệu quả, giúp kết nối các câu trong đoạn văn thành một khối thống nhất, tránh sự rời rạc.
3. Tăng tính biểu cảm và sức thuyết phục: Sự lặp lại có chủ đích làm cho giọng văn trở nên mạnh mẽ, tạo ấn tượng sâu sắc, khẳng định chắc chắn quan điểm của tác giả về vai trò của lòng đồng cảm và định nghĩa về người nghệ sĩ.

• Tính mạch lạc: Văn bản được xây dựng theo một trình tự lập luận khoa học, hợp lý. Mở đầu, tác giả đưa ra khái niệm và tầm quan trọng của hiền tài ("nguyên khí của quốc gia"). Sau đó, ông lần lượt trình bày các luận điểm:
• • Sự coi trọng hiền tài của các triều đại trong lịch sử.
  • Lí do và ý nghĩa của việc dựng bia tiến sĩ.
  • Khẳng định vai trò của hiền tài đối với sự hưng thịnh của đất nước.
    Các luận điểm được sắp xếp một cách logic, dẫn dắt người đọc từ tiền đề đến kết luận, không bị đứt đoạn hay lẫn lộn.
• Tính liên kết:
• • Liên kết nội dung: Toàn bộ văn bản tập trung làm rõ chủ đề xuyên suốt là vai trò của hiền tài và chính sách đãi ngộ nhân tài của nhà nước. Các đoạn văn đều phục vụ cho mục đích chung này.
  • Liên kết hình thức (từ ngữ, câu): Tác giả sử dụng linh hoạt các phép liên kết câu và liên kết đoạn văn (ví dụ: phép lặp từ ngữ, phép thế, phép nối) để tạo sự liền mạch giữa các câu, các đoạn, giúp văn bản trở thành một thể thống nhất. 

• Tác giả mượn lời của nhà thơ Pháp gốc Do Thái Ét-mông Gia-bét để đưa ra luận điểm này. Ý chính là không có ai nghiễm nhiên giữ chức "nhà thơ suốt đời".
• Mỗi khi sáng tác, nhà thơ lại phải đối mặt với một sự thử thách, một cuộc sát hạch gay gắt: "Mỗi lần làm một bài thơ, nhà thơ lại phải ứng cử trong một cuộc bầu khắc nghiệt của cử tri chữ."

• Để làm rõ ý này, tác giả đã đưa ra một nhận xét nghiêm khắc về đại thi hào Victor Hugo: "Vích-to nhiều lần tưởng mình là Huy-gô".
• Giải thích cho nhận xét này, Lê Đạt khẳng định ngay cả thiên tài đồ sộ như Hugo cũng có những lúc thất bại, không được chính "chữ" công nhận: "mặc dầu là một thiên tài đồ sộ đã không ít lần Huy-gô không được tái cử vào cương vị nhà thơ qua cuộc bỏ phiếu của chữ". Điều này nhấn mạnh vai trò quyết định của chất lượng tác phẩm (thông qua "chữ") đối với danh xưng nhà thơ.

• Tác giả khẳng định cái "trẻ" hay "già" của thơ ca không đo bằng tuổi trời, mà đo ở "nội lực của chữ".
• Quan điểm này bác bỏ sự phụ thuộc vào năng khiếu bẩm sinh hay danh hiệu được phong tặng, mà tập trung vào giá trị thực chất, sức sống mãnh liệt, sự tươi mới, độc đáo mà chữ nghĩa trong bài thơ mang lại.

• Cuối cùng, tác giả chốt lại bằng việc xác định con đường thơ chính là số phận của nhà thơ, và dù theo con đường nào, người làm thơ cũng phải có trách nhiệm "cúc cung tận tụy đem hết tâm trí dùi mài và lao động chữ".
• Mục đích của sự lao động này là "biến ngôn ngữ công cộng thành ngôn ngữ đặc sản độc nhất" để làm phong phú thêm cho tiếng mẹ đẻ.

• Lí lẽ: Tác giả mở đầu bằng cách thừa nhận công phu của người viết tiểu thuyết thường được nhắc đến, nhưng công phu của nhà thơ thì ít được nói đến. Ông phản đối việc ca tụng những nhà thơ viết tức khắc trong cơn bốc đồng.
• Dẫn chứng:
• • Tôn-xtôi: Đã "chữa đi chữa lại nhiều lần cuốn tiểu thuyết đồ sộ Chiến tranh và hòa bình".
  • Phlô-be (Flaubert): Cân nhắc chữ "trên cân tiểu li như một thầy lang bốc những vị thuốc công phạt có thể chết người".
  • Những dẫn chứng này nhằm mục đích thiết lập một tiêu chuẩn cao về sự lao động nghiêm túc trong văn chương, áp dụng nó cho cả thơ ca.

• Lí lẽ: Tác giả thừa nhận những câu thơ hay thường là sự "kì ngộ" (cảm hứng bất ngờ), nhưng đó không phải là sự may rủi.
• Dẫn chứng: Sự "kì ngộ" đó là "kết quả của một thành tâm kiên trì, một đa mang đắm đuối, làm động lòng quỷ thần". Nói cách khác, cảm hứng chỉ đến với người đã chuẩn bị sẵn sàng, người lao động cật lực.

• Lí lẽ: Tác giả phê phán những người hiểu lầm câu nói "vứt thánh bỏ trí" của Trang Tử để coi thường việc học tập, rèn luyện.
• Dẫn chứng: Ông dùng biện chứng sắc bén: "Vứt thánh bỏ trí được lắm. Nhưng trước khi vứt, khi bỏ phải có đã chứ." Ý nói, phải đạt đến trình độ cao (có "thánh", có "trí") rồi mới có thể siêu thoát khỏi nó, chứ không phải là không cần học tập ngay từ đầu.

• Lí lẽ: Ông ghét định kiến này và cho rằng nguyên nhân là do những nhà thơ đó chỉ sống bằng "vốn trời cho" (năng khiếu nhất thời) mà thiếu sự tu dưỡng.
• Dẫn chứng: Ông ví "trời" (năng khiếu bẩm sinh) như một "kho vô tận" nhưng lại "bủn xỉn" trong việc ban phát. Sống dựa hoàn toàn vào "viện trợ" đó sẽ dẫn đến lụi tàn.

• Lí lẽ: Tác giả bày tỏ sự yêu thích mẫu người làm thơ cần cù, chịu khó.
• Dẫn chứng: Ông "ưa những nhà thơ một nắng hai sương, lầm lũi, lực điền trên cánh đồng giấy, đổi bát mồ hỡi lấy từng hạt chữ". Đây là hình ảnh ẩn dụ mạnh mẽ nhất cho quan điểm của ông.

• Lí lẽ: Sự tươi mới trong thơ ca không phụ thuộc vào tuổi trời mà ở "nội lực của chữ".
• Dẫn chứng:
• • Dẫn chứng các nhà thơ lớn như Lý Bạch, Xa-a-đi, Gớt, Ta-go: "buổi chiều tóc bạc vẫn thu hoạch những mùa thơ dậy thì".
  • Trích lời Pi-cát-xô: “Người ta cần rất nhiều thời gian để trở nên trẻ.” (Ý nói cần rèn luyện lâu dài mới đạt tới sự giản dị, tinh tế).

• Lập luận sắc bén, đa chiều: Tác giả không chỉ đưa ra ý kiến chủ quan mà còn dùng dẫn chứng từ các nền văn hóa Đông - Tây (Tôn-xtôi, Flaubert, Gớt, Tagore, Picasso, Trang Tử) để tăng tính phổ quát và sức nặng cho quan điểm của mình.
• Hình ảnh ẩn dụ đắt giá: Việc sử dụng hình ảnh "lực điền trên cánh đồng giấy" hay "đổi mồ hôi lấy hạt chữ" là những hình ảnh rất Việt Nam, dễ hiểu, tạo ấn tượng mạnh mẽ, khái quát hóa được bản chất của lao động nghệ thuật.
• Thái độ rõ ràng, kiên định: Giọng văn dứt khoát ("rất ghét", "không mê", "tôi ưa"), thể hiện một quan điểm làm nghề nghiêm túc, phản đối sự dễ dãi, hời hợt trong thơ ca.

1. • Ẩn dụ về người nông dân: Hình ảnh "một nắng hai sương", "lầm lũi", "lực điền" gợi lên sự vất vả, gian truân, kiên trì của người nông dân trên ruộng đồng. Lao động thơ ca ở đây không phải là một thú vui tao nhã, nhẹ nhàng mà là một công việc nặng nhọc, đòi hỏi sự dấn thân, không ngại khó khăn.
   • "Cánh đồng giấy": Đây là không gian sáng tạo của nhà thơ, nơi họ gieo trồng, vun xới từng con chữ.
   • Ý nghĩa: Tác giả nhấn mạnh rằng quá trình sáng tạo nghệ thuật là một quá trình lao động bền bỉ, âm thầm, đòi hỏi sự kiên nhẫn phi thường, không phô trương.
2. "Đổi bát mồ hôi lấy từng hạt chữ":
3. • Sự đánh đổi: Mồ hôi là biểu tượng của sức lao động, sự vất vả, công sức bỏ ra. "Hạt chữ" là thành quả của quá trình sáng tạo.
   • Giá trị của chữ: Mỗi chữ thơ có giá trị không phải vì nó được sinh ra dễ dàng trong cơn "bốc đồng" mà vì nó là kết tinh của sự trăn trở, suy tư, gọt giũa, thậm chí là sự "đau đớn" của người cầm bút.
   • Ý nghĩa: Để có được những câu thơ giá trị, nhà thơ phải chấp nhận hy sinh thời gian, tâm huyết và công sức. Chữ nghĩa trong thơ Lê Đạt là sản phẩm của "công phu" (như đoạn 2 đã nói), chứ không phải là sự may rủi hay trời cho đơn thuần.

• Ông rất ghét cái định kiến quái gở cho rằng: "các nhà thơ Việt Nam thường chín sớm nên cũng tàn lụi sớm". Ông cho rằng đó là những nhà thơ chủ yếu sống bằng "vốn trời cho" (năng khiếu thiên bẩm) mà thiếu đi sự rèn luyện, tu dưỡng.
• Ông không mê những "nhà thơ thần đồng", tức là những người chỉ dựa vào tài năng thiên phú, bốc đồng nhất thời mà thiếu đi sự lao động chữ nghĩa bền bỉ.

• Ông ưa những "nhà thơ một nắng hai sương, lầm lũi, lực điền trên cánh đồng giấy, đổi bát mồ hỡi lấy từng hạt chữ". Đây là những người làm thơ bằng sự kiên trì, khổ luyện và lao động miệt mài, không ngừng học tập và làm mới mình, ngay cả khi tuổi đã cao.

Khi chia tay, Héc-to thể hiện vẻ dũng mãnh, cao cả của một anh hùng chiến tranh với trách nhiệm với tổ quốc, trong khi Ăng-đrô-mác bộc lộ nỗi đau đớn, bi thương của người vợ yêu thương và lo lắng cho chồng con. Tuy nhiên, hình ảnh đối lập ấy lại khắc họa thêm vẻ đẹp đa chiều của hai nhân vật: Héc-to còn là người cha ấm áp, và Ăng-đrô-mác là người phụ nữ kiên cường, hiền hậu.