Câu 1:

Trong cuộc sống hiện đại với nhịp độ phát triển nhanh chóng và nhiều cơ hội đan xen thách thức, mỗi người cần tự trang bị cho mình những phẩm chất cần thiết để thích nghi và vươn lên. Một trong những phẩm chất quan trọng ấy chính là lối sống chủ động. Sống chủ động không chỉ giúp con người làm chủ thời gian, công việc và mục tiêu của bản thân mà còn tạo nền tảng vững chắc để đạt được thành công và khẳng định giá trị của mình trong xã hội ngày nay. Đầu tiên, lối sống chủ động là cách sống mà ở đó con người biết tự ý thức về trách nhiệm của bản thân, tự đặt ra mục tiêu và tích cực hành động để đạt được mục tiêu ấy. Người sống chủ động không chờ đợi sự nhắc nhở hay phụ thuộc vào người khác mà luôn tự giác trong học tập, công việc và các mối quan hệ. Họ sẵn sàng tìm tòi kiến thức mới, mạnh dạn nắm bắt cơ hội và chủ động đối mặt với khó khăn thay vì né tránh. Sống chủ động còn thể hiện ở việc biết quản lí thời gian hợp lí, lên kế hoạch rõ ràng và kiên trì thực hiện kế hoạch đó. Đây chính là nền tảng giúp mỗi người từng bước hoàn thiện bản thân và làm chủ cuộc sống của mình. Lối sống chủ động có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống ngày nay. Trước hết, nó giúp con người làm chủ thời gian, công việc và định hướng tương lai của mình thay vì bị hoàn cảnh chi phối. Khi chủ động, mỗi người sẽ biết nắm bắt cơ hội, chuẩn bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thích nghi với những thay đổi nhanh chóng của xã hội. Bên cạnh đó, sống chủ động còn rèn luyện sự tự tin, bản lĩnh và tinh thần trách nhiệm, giúp ta mạnh dạn đối mặt với khó khăn và không dễ dàng bỏ cuộc. Đối với học sinh, lối sống chủ động giúp nâng cao kết quả học tập, phát triển kỹ năng mềm và tạo nền tảng vững chắc cho tương lai. Như vậy, sống chủ động không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mà còn góp phần xây dựng một xã hội năng động, sáng tạo và phát triển bền vững. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn còn không ít người sống thụ động, thiếu mục tiêu và dễ ỷ lại vào gia đình, thầy cô hoặc hoàn cảnh. Họ thường chần chừ, ngại thay đổi, sợ thất bại nên bỏ lỡ nhiều cơ hội quan trọng. Lối sống ấy khiến con người dần mất đi sự tự tin, thiếu kỹ năng thích nghi và dễ bị tụt hậu trong xã hội ngày càng phát triển. Để khắc phục, mỗi người cần rèn luyện tính tự giác và tinh thần trách nhiệm ngay từ những việc nhỏ như lập kế hoạch học tập, quản lí thời gian hợp lí, chủ động tìm kiếm kiến thức mới. Đồng thời, cần mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn, dám thử sức và kiên trì theo đuổi mục tiêu đã đặt ra. Chỉ khi thay đổi nhận thức và hành động một cách tích cực, chúng ta mới có thể hình thành và duy trì lối sống chủ động lâu dài. Có thể khẳng định rằng lối sống chủ động giữ vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống hiện đại. Nó giúp con người làm chủ bản thân, nắm bắt cơ hội và vững vàng trước mọi thử thách. Vì vậy, mỗi chúng ta, đặc biệt là học sinh, cần rèn luyện tinh thần tự giác, tích cực và chủ động trong học tập cũng như trong cuộc sống hằng ngày, để từng bước hoàn thiện bản thân và hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn.

Câu 2:

Trong nền văn học trung đại Việt Nam, Nguyễn Trãi không chỉ được biết đến là một anh hùng dân tộc, một nhà chính trị lỗi lạc mà còn là một nhà thơ lớn với tâm hồn giàu yêu thương và trách nhiệm với nhân dân. Thơ ông luôn chan chứa tình yêu thiên nhiên và tấm lòng vì dân, vì nước. Bài thơ Bảo kính cảnh giới (bài 43) là một tác phẩm tiêu biểu, qua đó nhà thơ vẽ nên bức tranh mùa hè rực rỡ, sống động, đồng thời gửi gắm khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho muôn dân.

Trong bài thơ Bảo kính cảnh giới (bài 43), Nguyễn Trãi đã khắc họa một bức tranh thiên nhiên mùa hè đầy sức sống. Mở đầu là tư thế ung dung, nhàn tản: “Rồi hóng mát thuở ngày trường”, gợi tâm thế thảnh thơi giữa ngày hè dài rộng. Tiếp đó, thiên nhiên hiện lên rực rỡ qua những hình ảnh “hoè lục đùn đùn”, “thạch lựu phun thức đỏ”, “hồng liên tịn mùi hương”. Các động từ mạnh như “đùn đùn”, “phun” cùng màu sắc xanh, đỏ, hồng đã làm nổi bật sức sống mãnh liệt của cảnh vật. Không chỉ có thiên nhiên, bức tranh còn vang lên âm thanh của cuộc sống con người: “Lao xao chợ cá làng ngư phủ; / Dắng dỏi cầm ve lầu tịch dương.” Những từ láy “lao xao”, “dắng dỏi” tạo nên nhịp điệu rộn ràng, thể hiện cuộc sống lao động bình dị mà ấm no. Đặc biệt, hai câu cuối bộc lộ rõ tấm lòng và tư tưởng của tác giả: ước mong có cây đàn Ngu để gảy khúc thái bình, cầu cho “dân giàu đủ khắp đòi phương”. Qua đó, dù sống trong cảnh nhàn, ông vẫn đau đáu nỗi lo cho dân cho nước, thể hiện tư tưởng nhân nghĩa sâu sắc.

Về nghệ thuật, bài thơ thể hiện nhiều nét đặc sắc tiêu biểu cho phong cách thơ của Nguyễn Trãi. Tác phẩm được viết theo thể thơ thất ngôn xen lục ngôn độc đáo, tạo nhịp điệu linh hoạt, tự nhiên. Ngôn ngữ thơ giản dị nhưng giàu sức gợi, sử dụng nhiều từ láy như “đùn đùn”, “lao xao”, “dắng dỏi” làm cho bức tranh thiên nhiên và cuộc sống trở nên sinh động, giàu âm thanh và màu sắc. Bên cạnh đó, nghệ thuật tả cảnh ngụ tình được vận dụng tinh tế: qua việc miêu tả cảnh mùa hè rực rỡ, nhà thơ gửi gắm tâm hồn thanh cao và tấm lòng luôn hướng về nhân dân. Chính sự kết hợp hài hòa giữa nội dung và nghệ thuật đã tạo nên giá trị bền vững cho bài thơ.

Có thể thấy, Bảo kính cảnh giới (bài 43) là một thi phẩm đặc sắc của Nguyễn Trãi, vừa vẽ nên bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, tràn đầy sức sống, vừa thể hiện tấm lòng yêu dân, thương nước sâu sắc của nhà thơ. Qua tác phẩm, ta càng cảm nhận rõ tâm hồn thanh cao, nhân nghĩa và khát vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho muôn dân của ông. Bài thơ vì thế không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn mang ý nghĩa tư tưởng lớn lao, góp phần làm nên vẻ đẹp bền vững của thơ văn trung đại Việt Nam.

Câu 1: Bài thơ trên thuộc thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2: Những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hằng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả là: "một mai, một cuốc, một cần câu", "thu ăn măng trúc, đông ăn giá", "xuân tắm hồ sen,hạ tắm ao" và "rượu, đến cội cây, ta sẽ uống".

Câu 3: Trong hai câu thơ: "Một mai một cuộc một cần câu/ Thơ thật dầu ai vui thú nào" đã dùng biện pháp tu từ liệt kê, được sử dụng qua các danh từ: "mai", "quốc", "cần câu". Có tác dụng giúp câu thơ trở nên sinh động hơn, đồng thời khắc hoạ nhũng dụng cụ lao động gắn liền với cuộc sống bình dị của người nông dân. Qua đó, cho thấy lối sống tự cung tự cấp, thong dong và hòa mình vào thiên nhiên của tác giả sau khi rời bỏ chốn quan trường.

Câu 4: Trong hai câu thơ "Ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ/ Người khôn, người đến chốn lao xao", quan niệm dại – khôn của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang một triết lý ngược đời, hóm hỉnh và đầy bản lĩnh. Thông thường, người đời coi "khôn" là phải biết chen chân vào chốn quan trường, nơi "lao xao" đầy quyền lực và phú quý; còn "dại" là tìm về nơi vắng vẻ, chịu cảnh nghèo khó. Tuy nhiên, nhà thơ đã đảo ngược hoàn toàn khái niệm này: ông tự nhận mình "dại" để tìm về với thiên nhiên, giữ cho tâm hồn thanh thản, tránh xa bụi trần. Thực chất, cái "dại" ấy chính là cái khôn của một bậc đại trí, một sự tỉnh táo để bảo vệ nhân cách trước vòng xoáy danh lợi. Ngược lại, cái "khôn" mà người đời đeo đuổi chỉ là sự mù quáng, lao vào chốn thị phi để rồi đánh mất bản thân. Qua đó, tác giả khẳng định lối sống lánh đục tìm trong, một sự lựa chọn sống có kiểm soát và đầy trí tuệ.

Câu 5: Qua bài thơ "Nhàn", ta cảm nhận được vẻ đẹp nhân cách cao cả của Nguyễn Bỉnh Khiêm - một bậc trí giả uyên thâm với lối sống trọng nghĩa khinh tài. Ông thể hiện bản lĩnh kiên cường khi quyết tâm rời xa chốn quan trường thị phi để giữ cho tâm hồn luôn trong sạch, thanh cao. Nhân cách ấy còn tỏa sáng ở quan niệm sống hòa hợp với tự nhiên, tìm thấy hạnh phúc trong sự giản dị và coi khinh phú quý như một giấc chiêm bao. Đó là vẻ đẹp của một trí tuệ siêu việt, một tâm hồn tự tại, không bị khuất phục bởi bả vinh hoa, luôn đứng vững trên đôi chân của mình giữa cuộc đời biến động.