Trong xã hội hiện đại, giới trẻ được xem là lực lượng năng động, sáng tạo, giữ vai trò quan trọng trong sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những bạn trẻ sống có lý tưởng, có trách nhiệm, vẫn còn một bộ phận không nhỏ đang lựa chọn lối sống vô trách nhiệm, gây ra nhiều hệ lụy đáng lo ngại cho bản thân, gia đình và xã hội.

Lối sống vô trách nhiệm trước hết thể hiện ở thái độ thờ ơ với bản thân và tương lai của chính mình. Nhiều bạn trẻ lười học, học đối phó, sa đà vào trò chơi điện tử, mạng xã hội, ăn chơi hưởng thụ mà không có mục tiêu rõ ràng. Họ sống buông thả, thiếu kỷ luật, không quan tâm đến việc rèn luyện đạo đức, tri thức hay kỹ năng sống, để rồi khi gặp khó khăn lại đổ lỗi cho hoàn cảnh, cho người khác.

Không chỉ vậy, sự vô trách nhiệm còn bộc lộ trong mối quan hệ với gia đình và xã hội. Một số bạn trẻ vô tâm trước sự hi sinh của cha mẹ, tiêu xài hoang phí, thiếu lễ phép, thậm chí có những hành vi lệch chuẩn như bạo lực học đường, vi phạm pháp luật, sống ích kỉ, chỉ biết đến bản thân. Họ sẵn sàng né tránh trách nhiệm, không dám đối diện với sai lầm, thiếu tinh thần sẻ chia và cống hiến cho cộng đồng.

Nguyên nhân của lối sống vô trách nhiệm này xuất phát từ nhiều phía. Đó có thể là do sự buông lỏng trong giáo dục gia đình, cha mẹ quá nuông chiều con cái; do ảnh hưởng tiêu cực từ mạng xã hội, lối sống thực dụng, chạy theo vật chất; hoặc do bản thân người trẻ thiếu bản lĩnh, thiếu định hướng sống đúng đắn. Bên cạnh đó, một số bạn chưa nhận thức được vai trò và trách nhiệm của mình đối với xã hội.

Hậu quả của lối sống vô trách nhiệm là vô cùng nghiêm trọng. Nó khiến giới trẻ đánh mất tương lai, làm suy giảm chất lượng nguồn nhân lực, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của đất nước. Về lâu dài, một xã hội với nhiều con người sống vô trách nhiệm sẽ trở nên rối loạn, thiếu niềm tin và giá trị nhân văn.

Trước thực trạng đó, mỗi bạn trẻ cần tự ý thức thay đổi bản thân, sống có mục tiêu, có lý tưởng và trách nhiệm với những việc mình làm. Gia đình, nhà trường và xã hội cũng cần phối hợp chặt chẽ trong việc giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, giúp người trẻ hình thành nhân cách tốt đẹp. Chỉ khi biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng, giới trẻ mới thực sự xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước.

Lối sống vô trách nhiệm của một bộ phận giới trẻ hiện nay là vấn đề đáng báo động. Mỗi người trẻ cần nhìn lại chính mình, rèn luyện ý thức trách nhiệm ngay từ những việc nhỏ nhất, để góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn.

Câu 1: Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2: Đối tượng trào phúng trong bài thơ là bọn quan lại, kẻ sĩ giả dối, bất tài, tham lam, chỉ biết ăn chơi, nói khoác mà không làm được việc gì có ích cho dân, cho nước.

Câu 3:
Từ “làng nhằng” có nghĩa là dài dòng, rườm rà, nói nhiều mà không rõ ý, không đi vào thực chất.
Từ này góp phần thể hiện thái độ châm biếm, mỉa mai, khinh bỉ của tác giả đối với hạng người bất tài nhưng hay nói, hay khoe khoang.

Câu 4:
- Nghệ thuật trào phúng trong hai câu thơ là phóng đại, ẩn dụ kết hợp với giọng điệu mỉa mai.
- Hình ảnh “cờ đương dở cuộc không còn nước”, “bạc chửa thâu canh đã chạy làng” ví kẻ sĩ như người đánh cờ, đánh bạc đều thua cuộc, qua đó chế giễu sự bất lực, hèn nhát, thất bại của hạng người được trào phúng.

Câu 5:
Hai câu thơ thể hiện sự tự trào, tự giễu của Nguyễn Khuyến: tác giả tự nhận mình nghèo, túng thiếu, tưởng như không có gì, nhưng vẫn giữ được nhân cách, khí tiết thanh cao (bên ngoài “bia xanh” – nghèo, nhưng bên trong “bảng vàng” – danh dự, giá trị tinh thần).

Câu 6:
Bài thơ thể hiện giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc:

- Giá trị hiện thực: phê phán, đả kích mạnh mẽ tầng lớp quan lại, kẻ sĩ bất tài, giả dối trong xã hội phong kiến đương thời.

- Giá trị nhân đạo: qua giọng thơ trào phúng nhưng kín đáo, tác giả bộc lộ nhân cách thanh cao, lòng tự trọng và thái độ sống trong sạch, không chạy theo danh lợi tầm thường.