Lặng lẽ Sa Pa” là truyện ngắn của nhà văn Nguyễn Thành Long sáng tác năm 1970. Truyện ra đời trong hoàn cảnh miền Bắc đang đẩy mạnh công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội, là hậu phương lớn cho tiền tuyến miền Nam. Ra đời trong giai đoạn ấy, truyện mang dấu ấn của một thời điểm lịch sử mà mọi người dân đều có ý thức sống cho cái chung và dường như quên đi chính bản thân mình. Người thanh niên làm khí tượng trong truyện là một điển hình cho thế hệ thanh niên chỉ biết xả thân mình cho đất nước. Đọc “Lặng lẽ Sa Pa”, chúng ta chợt thấy mình như lắng lại trong chiều sâu xúc cảm. Truyện bắt đầu thật tự nhiên theo vòng quay của bánh chiếc xe chở khách lên Tây Bắc và lời kể của người lái xe. Hình ảnh người thanh niên chạy xuống đón xe khi xe ngừng đã ngay lập tức làm người đọc phải chú ý: “người con trai tầm vóc bé nhỏ, nét mặt rạng rỡ”. Phải, chính người con trai ấy là nhân vật chính trong truyện, là người làm nên những điều bất ngờ không những chỉ cho người hoạ sĩ già và cô kĩ sư trẻ mà còn cho cả người đọc. Giá trị của “Lặng lẽ Sa Pa” là ở chỗ tác phẩm đã khắc hoạ được chân dung của những con người trẻ tuổi dám nghĩ, dám làm, dám sống đầy bản lĩnh và nghị lực, sống tốt cho mình và cho mọi người. Nhân vật đầu tiên phải nhắc đến là anh thanh niên hai mươi bảy tuổi đời, sống và làm việc một mình trên đỉnh Yên Sơn cao hai ngàn sáu trăm mét. Anh đã sống thật đặc biệt và nghĩ suy thật đặc biệt ở cái độ tuổi tưởng chừng chưa “chín” ấy. Sống một mình trên đỉnh núi mây mờ quanh năm bao phủ, mọi người phong cho anh biệt hiệu “người cô độc nhất thế gian”, nhưng anh vẫn vui vẻ và yêu đời, sống tốt. Nhìn vườn hoa quanh nhà anh với đủ các loại hoa rực rỡ, nhìn căn phòng ngăn nắp, sạch sẽ của anh, người ta buộc phải hiểu đây là một con người nghiêm túc, có chiều sâu. Càng phải hiểu điều đó hơn nữa khi nghe những lời anh tâm sự. Anh cũng là người, cũng biết buồn, biết sợ. Lúc mới lên làm việc, anh buồn đến nỗi khiêng cây chắn ngang đường để chặn xe lại, để gặp mọi người, vì anh “thèm người lắm”. Ôi, cái cảm giác “thèm người” ấy mới chân thật

làm sao! Quả thực làm sao mà sống nổi khi quanh ta không có ai.Còn nữa, anh quan niệm cũng thật thú vị: “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi”, và sách nữa, sách cũng là bạn, là người để anh tâm sự, trò chuyện. Suy nghĩ như vậy, anh cảm thấy bớt cô đơn. Rõ ràng, con người ấy sống bằng ý chí, bằng một tình yêu thật lớn với cuộc đời.Bằng giọng kể chân thật, hồn hậu mà cũng thật giản dị, bằng cách xây dựng truyện theo một trình tự tự nhiên trước – sau, bằng cách kết hợp miêu tả cảnh với tình, tác giả Nguyễn Thành Long đã khéo léo đưa người đọc đến với đỉnh cao Yên Sơn ngập tràn mây và gió, để tiếp xúc và hiểu được những con người thật sự lí tưởng, để yêu thêm cuộc sống, yêu thêm công việc.

Bài thơ "Khi mùa mưa đến" đã mở ra một không gian nghệ thuật tràn đầy sức sống và cảm xúc rạo rực. Cảm hứng chủ đạo xuyên suốt tác phẩm chính là niềm hân hoan, hạnh phúc khi chứng kiến sự hồi sinh của vạn vật sau những ngày chờ đợi. Nhà thơ không chỉ quan sát mưa bằng thị giác mà còn cảm nhận bằng cả tâm hồn: "Gặp gỡ mùa mưa lòng trẻ lại". Hình ảnh "sông phổng phao", "lá chuối tơ", "làng tươi tốt" cho thấy mưa không chỉ mang lại nước mà còn mang lại nhựa sống, khiến con người cảm thấy như được gột rửa và tiếp thêm năng lượng. Đặc biệt, nỗi niềm trân trọng quá khứ và lòng biết ơn hiện tại được thể hiện qua hình ảnh "nhân hậu làm sao những bãi bờ". Qua những hạt mưa "xen lẫn hạt vui với hạt buồn", tác giả bộc lộ tình yêu thiết tha với mảnh đất quê hương, với những giá trị bền vững của nguồn cội. Đó là một cảm hứng nhân văn, sâu sắc, kết nối giữa thiên nhiên và con người, giữa hiện tại và tương lai.

Ý thơ thể hiện khát vọng được sống có ích, biết hy sinh và cống hiến cho cuộc đời. Con người không chỉ đón nhận "mùa no" từ thiên nhiên mà còn muốn tự mình trở thành nguồn sống, bồi đắp thêm vẻ đẹp và sự trù phú cho quê hương, đất nước.