I. Vai trò của Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từ năm 1986 đến nay

Mặc dù Việt Nam đã chuyển sang kinh tế thị trường, DNNN vẫn được xác định là "lực lượng vật chất quan trọng của kinh tế nhà nước".

1. Công cụ điều tiết vĩ mô: DNNN giúp Nhà nước điều tiết nền kinh tế, ổn định thị trường, đặc biệt là trong các giai đoạn khủng hoảng hoặc lạm phát cao.

2. Giữ vững các ngành then chốt: Tập trung vào các lĩnh vực quan trọng, an ninh quốc gia và các dịch vụ công ích mà tư nhân chưa muốn hoặc không thể làm (Điện, xăng dầu, viễn thông, hàng không, ngân hàng...).

3. Dẫn dắt và tạo nền tảng: Xây dựng hệ thống hạ tầng kỹ thuật, tạo môi trường và điều kiện cho các thành phần kinh tế khác (kinh tế tư nhân, FDI) phát triển.

4. Đóng góp ngân sách: Dù số lượng doanh nghiệp giảm mạnh sau cổ phần hóa, các DNNN lớn vẫn đóng góp tỷ trọng đáng kể vào GDP và ngân sách quốc gia.

II. Điều chỉnh chính sách trong bối cảnh hội nhập hiện nay

Trong bối cảnh tham gia các Hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới (như CPTPP, EVFTA), Việt Nam cần điều chỉnh theo các hướng sau:

1. Về quản trị và vận hành

• Tách bạch quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp: Chuyển từ "cơ quan chủ quản" sang mô hình Ủy ban Quản lý vốn nhà nước (Siêu ủy ban). Doanh nghiệp phải hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

• Minh bạch hóa: Áp dụng các chuẩn mực quản trị quốc tế (OECD) để tăng hiệu quả và khả năng cạnh tranh.

2. Về cấu trúc và phạm vi

• Đẩy mạnh cổ phần hóa thực chất: Không nắm giữ vốn tại các ngành mà tư nhân làm tốt. Tập trung vốn nhà nước vào những doanh nghiệp đầu tàu có khả năng vươn tầm quốc tế.

• Hình thành các "Sếu đầu đàn": Xây dựng các tập đoàn kinh tế nhà nước mạnh, có năng lực dẫn dắt chuỗi cung ứng, sở hữu công nghệ lõi để không bị lép vế trước các tập đoàn đa quốc gia.

3. Về cạnh tranh bình đẳng

• Xóa bỏ đặc quyền: Đảm bảo DNNN cạnh tranh sòng phẳng với doanh nghiệp tư nhân và FDI. Đây là yêu cầu bắt buộc của các FTA để tránh cáo buộc trợ cấp chính phủ.