I. Vai trò của Doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từ năm 1986 đến nay Trải qua gần 40 năm Đổi mới, vai trò của DNNN đã có sự chuyển dịch quan trọng: từ chỗ nắm giữ toàn bộ nền kinh tế sang đóng vai trò chủ đạo, là công cụ điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Công cụ điều tiết và ổn định kinh tế vĩ mô: DNNN tập trung vào các ngành, lĩnh vực then chốt, những địa bàn chiến lược mà doanh nghiệp tư nhân khó hoặc không muốn đầu tư (năng lượng, viễn thông, hạ tầng giao thông). Điều này giúp giữ vững an ninh kinh tế và ổn định đời sống xã hội. Lực lượng dẫn dắt và mở đường: Nhiều tập đoàn kinh tế nhà nước đóng vai trò "đầu tàu", tạo hệ sinh thái cho các thành phần kinh tế khác phát triển. Ví dụ: Các dự án hạ tầng lớn của EVN hay Viettel tạo nền tảng số cho chuyển đổi kinh tế. Thực hiện nhiệm vụ chính trị - xã hội: Khác với doanh nghiệp tư nhân tối đa hóa lợi nhuận, DNNN còn gánh vác các nhiệm vụ như cung cấp dịch vụ công ích, đầu tư vào vùng sâu vùng xa, biên giới hải đảo để đảm bảo công bằng xã hội. Đóng góp lớn vào ngân sách: Dù số lượng doanh nghiệp giảm mạnh qua quá trình cổ phần hóa, các DNNN lớn vẫn đóng góp tỷ trọng đáng kể trong GDP và thu ngân sách quốc gia. II. Điều chỉnh chính sách phát triển trong bối cảnh hội nhập Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và sự cạnh tranh gay gắt từ các tập đoàn đa quốc gia, chính sách phát triển cần điều chỉnh theo các hướng sau: 1. Thay đổi tư duy quản trị Tách biệt quản lý nhà nước và quản trị doanh nghiệp: Đẩy mạnh vai trò của Ủy ban Quản lý vốn nhà nước (Siêu ủy ban) để các doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chủ và tự chịu trách nhiệm. Áp dụng tiêu chuẩn quốc tế: Đưa các chuẩn mực quản trị hiện đại (OECD) vào vận hành để nâng cao tính minh bạch và hiệu quả, giảm thiểu lãng phí thất thoát vốn. 2. Tập trung vào "Chất" thay vì "Lượng" Chỉ nắm giữ những lĩnh vực thực sự trọng yếu: Tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn tại những ngành mà tư nhân có thể làm tốt hơn (như thương mại, dịch vụ thông thường) để tập trung nguồn lực nhà nước vào công nghệ cao, hạ tầng chiến lược và an ninh quốc phòng. Phát triển các "Sếu đầu đàn": Hình thành những tập đoàn kinh tế nhà nước có năng lực cạnh tranh quốc tế, có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng toàn cầu. 3. Đẩy mạnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số DNNN phải là lực lượng đi đầu trong việc ứng dụng Công nghệ 4.0 và chuyển đổi xanh (Green Transition). Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe của quốc tế. 4. Tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng Xóa bỏ cơ chế "xin - cho" và các ưu đãi đặc quyền về tiếp cận nguồn lực (đất đai, vốn). Khi DNNN và doanh nghiệp tư nhân cùng đứng trên một mặt bằng pháp lý, sức cạnh tranh tổng thể của nền kinh tế sẽ được nâng cao.

I. Vai trò của DNNN trong quá trình Đổi mới (1986 - nay)

• Công cụ điều tiết và ổn định kinh tế vĩ mô: * Là "cái phanh" giúp Nhà nước can thiệp kịp thời để kiềm chế lạm phát và ổn định giá cả các mặt hàng chiến lược (xăng dầu, điện, lương thực) khi thế giới có biến động.
• • Góp phần giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế quốc gia.
• Nắm giữ các ngành then chốt, huyết mạch: * Tập trung vào các lĩnh vực "xương sống" mà tư nhân chưa đủ lực hoặc không muốn làm: năng lượng (EVN, PVN), viễn thông (Viettel), hạ tầng giao thông và ngân hàng.
• • Tạo nền tảng kỹ thuật và cơ sở vật chất quan trọng để thúc đẩy các thành phần kinh tế khác phát triển.
• Thực hiện nhiệm vụ an sinh xã hội và quốc phòng: * Đi đầu trong việc cung cấp dịch vụ đến vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo (nơi lợi nhuận thấp nhưng ý nghĩa chính trị cao).
• • Kết hợp phát triển kinh tế với bảo đảm an ninh quốc phòng (đặc biệt là các tập đoàn viễn thông, công nghiệp quốc phòng).
• Dẫn dắt và mở đường cho công nghệ: * Đóng vai trò tiên phong trong nghiên cứu và phát triển (R&D), chuyển giao công nghệ mới vào sản xuất, đặc biệt là trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

II. Điều chỉnh chính sách trong bối cảnh hội nhập hiện nay

• Đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn thực chất: * Thu hẹp diện nắm giữ vốn của Nhà nước, chỉ tập trung vào các lĩnh vực cực kỳ trọng yếu (an ninh, độc quyền tự nhiên).
• • Thu hút nguồn lực quản trị và công nghệ từ khu vực tư nhân và nhà đầu tư nước ngoài.
• Tách bạch quản lý Nhà nước và quản trị doanh nghiệp: * Xóa bỏ triệt để cơ chế "Bộ chủ quản", chuyển sang mô hình cơ quan chuyên trách quản lý vốn nhà nước (như CMSC).
• • Trao quyền tự chủ hoàn toàn cho doanh nghiệp hoạt động theo cơ chế thị trường, tự chịu trách nhiệm về lỗ - lãi.
• Nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn quốc tế: * Áp dụng các chuẩn mực của OECD, tăng cường tính minh bạch và công khai báo cáo tài chính.
• • Xây dựng cơ chế tuyển dụng lãnh đạo dựa trên năng lực thực tế, thay vì chỉ dựa vào biên chế hành chính.
• Định hướng trở thành "Sếu đầu đàn" công nghệ và xanh: * Chuyển dịch trọng tâm đầu tư vào các ngành công nghiệp tương lai: bán dẫn, năng lượng tái tạo (điện gió, hydro), kinh tế số.
• • Hình thành các tập đoàn kinh tế mạnh, có khả năng cạnh tranh sòng phẳng với các tập đoàn đa quốc gia trên sân nhà và quốc tế.
• Xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng: * Chỉnh sửa luật pháp để đảm bảo DNNN không nhận được những ưu đãi "ngầm" về đất đai, tín dụng so với doanh nghiệp tư nhân.
• • Buộc DNNN phải hiệu quả hơn để tồn tại trong môi trường hội nhập (EVFTA, CPTPP).