Dậy thì thay đổi:

• Thể chất: lớn nhanh, xuất hiện đặc điểm sinh dục phụ (nam vỡ giọng, nữ có kinh).
• Sinh lí: có khả năng sinh sản.
• Tâm lí: dễ xúc động, quan tâm bạn khác giới.

Hạn chế tảo hôn vì:

• Ảnh hưởng sức khỏe, sinh con yếu.
• Gây khó khăn học tập, kinh tế, chất lượng dân số.

Cách hạn chế:

• Tuyên truyền giáo dục.
• Xóa hủ tục.
• Thực hiện đúng pháp luật.

Ứng dụng 1: Tiêu diệt sâu bệnh hại.

Ví dụ: Tiêu diệt muỗi ở giai đoạn lăng quăng (bằng cách thả cá, đổ nước đọng).

Cơ sở khoa học: Mỗi giai đoạn trong vòng đời có đặc điểm sinh thái khác nhau, chọn giai đoạn yếu nhất hoặc dễ tác động nhất để xử lý.

Ứng dụng 2: Điều khiển thời gian thu hoạch.

Ví dụ: Ngắt ngọn cây mướp để cây ra nhiều nhánh và đậu quả sớm hơn.

Cơ sở khoa học: Tác động vào quá trình sinh trưởng để chuyển nhanh sang giai đoạn phát triển (sinh sản).

Tăng kích thước và khối lượng cơ thể phân hoá tế bào phát sinh hình thái cơ quan cơ thể kèm theo sự thay đổi các chức năng sinh lí tương ứng

Vd cây ngô sau khi nảy mầm bắt đầu sinh trưởng bằng cách tăng chiều cao tăng diện tích lá

1

Đoạn trích từ trên trong Truyện Kiều đã khắc họa một cách sâu sắc nỗi đau đớn và bi kịch tinh thần của Thúy Kiều khi bị đẩy vào cuộc sống lầu xanh đầy tủi nhục. Hình ảnh “muôn dặm phù tang” gợi ra không gian xa xôi, cách trở, khiến Kiều càng ý thức rõ hơn thân phận lưu lạc, cô đơn của mình nơi đất khách quê người. Trong hoàn cảnh ấy, nàng không chỉ đau đớn vì thực tại cay nghiệt mà còn sống trong những hồi ức không thể nguôi ngoai về gia đình và tình yêu đã mất. Nỗi nhớ, nỗi thương, sự dằn vặt cứ chồng chất, khiến tâm hồn Kiều luôn ở trong trạng thái giằng xé, day dứt. Đặc biệt, câu thơ “Sầu này dằn dặc muôn đời chưa quên” đã diễn tả nỗi buồn kéo dài triền miên, như in sâu vào tâm trí, trở thành nỗi ám ảnh không thể xóa nhòa theo thời gian. Bằng bút pháp miêu tả tâm lí tinh tế, ngôn ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc, Nguyễn Du đã thể hiện thành công số phận bi thương của người phụ nữ trong xã hội phong kiến, đồng thời bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc đối với con người. Qua đó, đoạn trích không chỉ có giá trị nghệ thuật đặc sắc mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo cao cả, giúp người đọc thêm thấu hiểu, đồng cảm và trân trọng vẻ đẹp tâm hồn cũng như nghị lực sống của Thúy Kiều.

2

Trong cuộc sống hiện nay, giữa nhịp sống hối hả và đầy cạnh tranh, vẫn luôn tồn tại những sự hi sinh thầm lặng mà đôi khi ta vô tình bỏ qua. Đó không phải là những hành động lớn lao, ồn ào, mà là những cống hiến âm thầm, bền bỉ của những con người bình dị xung quanh ta. Sự hi sinh thầm lặng có thể bắt gặp ở người mẹ tảo tần sớm hôm, chắt chiu từng đồng để lo cho con cái ăn học; ở người cha lặng lẽ gánh vác trách nhiệm gia đình mà không một lời than vãn; hay ở những người lao động ngày đêm làm việc để giữ cho xã hội vận hành ổn định. Đặc biệt, trong những hoàn cảnh khó khăn như thiên tai, dịch bệnh, ta càng thấy rõ hơn vẻ đẹp của sự hi sinh ấy qua hình ảnh các y bác sĩ, lực lượng tình nguyện không quản nguy hiểm, sẵn sàng đặt lợi ích cộng đồng lên trên lợi ích cá nhân.

Sự hi sinh thầm lặng không chỉ thể hiện tình yêu thương, trách nhiệm mà còn là biểu hiện cao đẹp của lòng nhân ái và tinh thần cống hiến. Những con người ấy không cần được ca ngợi hay ghi nhận, bởi với họ, niềm hạnh phúc đơn giản là được góp phần làm cho cuộc sống của người khác tốt đẹp hơn. Chính sự hi sinh âm thầm ấy đã tạo nên những giá trị bền vững cho xã hội, giúp gắn kết con người với nhau và lan tỏa những điều tích cực. Tuy nhiên, trong thực tế, không phải ai cũng nhận ra và trân trọng những hi sinh đó. Có những người vô tâm, chỉ biết đòi hỏi mà quên đi những công lao thầm lặng phía sau, thậm chí xem đó là điều hiển nhiên. Điều này khiến cho những giá trị tốt đẹp dễ bị lãng quên nếu chúng ta không biết quan sát và cảm nhận bằng trái tim.

Vì vậy, mỗi người cần học cách sống chậm lại, biết quan tâm, sẻ chia và trân trọng những điều nhỏ bé trong cuộc sống. Đồng thời, chúng ta cũng nên tự rèn luyện bản thân để biết hi sinh vì người khác, dù chỉ là những hành động giản dị như giúp đỡ một người gặp khó khăn hay lắng nghe, động viên người thân, bạn bè. Sự hi sinh thầm lặng không làm con người mất đi điều gì, mà ngược lại, còn giúp ta trưởng thành hơn, sống có ý nghĩa hơn. Khi mỗi cá nhân đều biết cho đi mà không toan tính, xã hội sẽ trở nên tốt đẹp, nhân văn và đáng sống hơn. Như vậy, sự hi sinh thầm lặng chính là một trong những giá trị cao quý cần được gìn giữ và phát huy trong cuộc sống hiện đại ngày nay.

1 Thể loại: Truyện thơ Nôm.

2 Văn bản là ngôn ngữ của người kể chuyện và ông bà Vương Ông.

3 Tóm tắt:

– Sự kiện 1: Sau nửa năm về quê hộ tang chú, Kim Trọng quay trở lại nơi trọ cũ và bất ngờ khi thấy phong cảnh tiêu điều.

Sự kiện 2: Gặp người láng giềng sang chơi, Kim Trọng hỏi han sự tình mới biết cảnh ngộ của gia đình Thúy Kiều.

Sự kiện 3: Tìm đến nhà Vương Ông hiện tại, được nghe kể rõ ngọn ngành câu chuyện, biết tin Kiều trao duyên mình cho Thúy Vân, chàng đau đớn, khóc than.

4 Tác dụng của bút pháp tả cảnh ngụ tình trong đoạn trích là:

+ Gợi lên một không gian quạnh hiu, lạnh lẽo, không có sự hiện diện và hơi ấm của con người.

+ Thể hiện tâm trạng hoài niệm, xót xa, tiếc nuối của chàng Kim khi trở lại nơi cũ: Vẫn là mùa xuân, cánh én nhưng không phải là mùa xuân, cánh én rộn ràng, tươi tắn của "Ngày xuân con én đưa thoi". Sự hoài niệm của Kim Trọng càng đối lập gay gắt với hiện tại, nhấn

5

+ Hình ảnh này được tác giả gợi lên từ tứ thơ của Thôi Hộ.

+ Hình ảnh gợi lên sự bất ngờ, bàng hoàng xen lẫn chút tiếc nuối vì cảnh cũ vẫn đây mà người xưa không thấy.

+ Hình ảnh gợi lên sự trớ trêu, tương phản: Hoa vẫn cười với gió đông, còn lòng người thì buồn bã, nhớ nhung, thẫn thờ. Cái tươi tắn của hoa gợi lên nỗi tàn héo trong lòng người.