Trong đoạn trích "Sống mòn", Nam Cao đã thể hiện bút pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật bậc thầy, khẳng định vị thế nhà văn hiện thực tâm lý xuất sắc. Trước hết, nhân vật Thứ được khắc họa chủ yếu qua thủ pháp miêu tả nội tâm biến hóa. Thay vì tập trung vào ngoại hình, tác giả đi sâu vào những dòng độc thoại nội tâm đầy u uất và đau đớn. Qua những suy nghĩ "nghẹn ngào", "uất ức", Nam Cao đã lột trần bi kịch của một trí thức có ý thức về giá trị bản thân nhưng bất lực trước thực tại. Thứ không chỉ sống mà còn tự soi chiếu, tự sỉ nhục cái "hèn yếu", "nhu nhược" của chính mình: "Chết ngay trong lúc sống mới thật là nhục nhã".Thứ hai, nghệ thuật sử dụng hình ảnh biểu tượng và so sánh đầy ám ảnh đã cụ thể hóa sự bế tắc của nhân vật. Hình ảnh "con tàu" chở Thứ về quê hay "con trâu cắm cúi kéo cày" là những ẩn dụ đắt giá cho một định mệnh bị cầm tù bởi thói quen và sự sợ hãi. Nhịp điệu câu văn khi thì dồn dập với những câu hỏi tu từ, khi lại kéo dài lê thê qua các điệp ngữ "lùi dần, lùi dần", gợi lên cảm giác rệu rã, tàn héo của một kiếp người đang "gỉ đi", "mòn ra". Cuối cùng, việc đặt nhân vật vào điểm nhìn trần thuật từ ngôi thứ ba nhưng nhập thân hoàn toàn vào cảm xúc nhân vật đã giúp tác giả tạo ra sự cộng hưởng sâu sắc với độc giả. Qua nhân vật Thứ, Nam Cao không chỉ xây dựng một cá thể mà còn khái quát hóa cả một thế hệ trí thức tiểu tư sản đang loay hoay, bế tắc trong xã hội cũ.

Câu 1: Xác định ngôi kể Ngôi kể trong văn bản là ngôi kể thứ ba. Dấu hiệu: Người kể chuyện ẩn mình, gọi nhân vật bằng tên (Thứ) hoặc bằng đại từ "y".

Câu 2: Từ ngữ, hình ảnh khắc họa cuộc sống của Thứ khi ở Hà Nội Dựa vào đoạn trích, cuộc sống của Thứ ở Hà Nội được khắc họa qua các chi tiết: Thái độ sống: "Sống rụt rè hơn, sẻn so hơn, sống còm rom". Mục đích sống bị thu hẹp: Chỉ còn dám nghĩ đến chuyện "để dành, chuyện mua vườn, chuyện làm nhà, chuyện nuôi sống y với vợ con y".

Câu 3: Biện pháp tu từ và tác dụng Trong câu: "Ra khỏi trường, y thấy mình gần như là một phế nhân." Biện pháp tu từ: So sánh (So sánh "y" với "phế nhân" qua từ so sánh "gần như là").

Tác dụng: Về nội dung: Nhấn mạnh sự hụt hẫng, bất lực và đau đớn của Thứ. Từ một thanh niên có học thức, đầy hoài bão, khi đối mặt với thực tế nghiệt ngã, y thấy mình trở nên vô dụng, không giúp ích được gì cho bản thân và xã hội.

Về nghệ thuật: Làm cho câu văn giàu hình ảnh, tăng sức biểu cảm, gợi sự đồng cảm sâu sắc ở người đọc về nỗi khổ tâm của người trí thức "thừa".

Câu 4: Nhận xét sự thay đổi của Thứ khi ở Hà Nội và Sài Gòn Sự thay đổi của Thứ là một quá trình "mòn" dần về cả ý chí lẫn tâm hồn:

Sự thay đổi này cho thấy sức tàn phá khủng khiếp của hoàn cảnh sống nghèo nàn, bế tắc. Nó biến một người có lý tưởng thành một kẻ yếu đuối, biến những khát khao cao đẹp thành những lo âu tầm thường.

Câu 5: Thông điệp và lí giải Thông điệp rút ra: Đừng để sự sợ hãi thay đổi và những lo toan tầm thường làm thui chột đi khát vọng sống chân chính.

Lí giải: Trong đoạn trích, Nam Cao đã mượn hình ảnh con trâu không dám dứt sợi dây thừng để nói về con người. Thứ nhận ra rằng điều ngăn cản con người đến với một cuộc đời "rộng rãi hơn, đẹp đẽ hơn" chính là thói quen và lòng sợ hãi sự thay đổi.