Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây tại Đông Nam Á hải đảo diễn ra từ thế kỉ XVI, bắt đầu bằng buôn bán và truyền giáo, sau đó chuyển sang chiến tranh xâm lược, thiết lập hệ thống cai trị trực tiếp/gián tiếp nhằm bóc lột tài nguyên, hoàn thành cơ bản vào cuối thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX. 1. Quá trình xâm lược (Thế kỉ XVI - XIX) In-đô-nê-xi-a: Bồ Đào Nha là kẻ thù đầu tiên, nhưng sau đó Hà Lan đẩy mạnh xâm lược, thiết lập sự thống trị từ thế kỉ XVII thông qua Công ty Đông Ấn Hà Lan, dần thôn tính toàn bộ quần đảo vào giữa thế kỉ XIX. Phi-lip-pin: Tây Ban Nha xâm chiếm và thiết lập sự thống trị từ thế kỉ XVI. Đến năm 1898, sau chiến tranh Mỹ-Tây Ban Nha, Phi-lip-pin trở thành thuộc địa của Mỹ. Mã Lai: Thực dân Anh từng bước thôn tính thông qua việc chiếm các cảng chiến lược và thiết lập các tiểu vương quốc bảo hộ trong thế kỉ XIX. 2. Đặc điểm cai trị Chính trị: Áp đặt bộ máy cai trị trực tiếp, chia để trị, xóa bỏ độc lập dân tộc. Kinh tế: Khai thác tài nguyên, vơ vét của cải, thuế khóa nặng nề, biến thuộc địa thành nơi cung cấp nguyên liệu và thị trường tiêu thụ. Văn hóa: Thực hiện chính sách nô dịch, đồng hóa. Đến cuối thế kỉ XIX, hầu hết các nước Đông Nam Á hải đảo đã trở thành thuộc địa của phương Tây.

Chế độ thực dân (thế kỷ XIX-XX) đã biến Đông Nam Á thành thuộc địa, gây hậu quả nặng nề: kinh tế què quặt, xã hội phân hóa, văn hóa nô dịch, và chính trị chia rẽ. Tại Việt Nam, hơn 80 năm Pháp cai trị xóa tên nước, bóc lột tài nguyên, làm hơn 90% dân số mù chữ, tạo ra mâu thuẫn giai cấp sâu sắc. 1. Ảnh hưởng của chế độ thực dân đến các quốc gia Đông Nam Á Về Kinh tế: Các nước Đông Nam Á trở thành nơi cung cấp nguyên liệu thô (cao su, khoáng sản) và thị trường tiêu thụ hàng hóa phương Tây. Nền kinh tế phụ thuộc vào tư bản phương Tây, phát triển què quặt, lạc hậu. Về Chính trị - Xã hội: Thực dân áp dụng chính sách "chia để trị" (như chia Việt Nam thành 3 kỳ, chia rẽ sắc tộc ở Miến Điện, Indonesia), tạo ra mâu thuẫn sâu sắc giữa các vùng miền, tôn giáo. Xã hội phân hóa giai cấp rõ rệt, nhân dân bị áp bức. Về Văn hóa - Giáo dục: Chính sách văn hóa nô dịch nhằm xóa bỏ bản sắc dân tộc, khuyến khích hủ tục (cờ bạc, thuốc phiện) để dễ cai trị. Tích cực (khách quan): Pháp và các nước phương Tây xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng (đường sắt, cảng biển) và du nhập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. 2. Liên hệ tình hình thực tế ở Việt Nam Hậu quả để lại: Việt Nam chịu cảnh nghèo đói, lạc hậu, trình độ dân trí thấp (hơn 90% mù chữ năm 1945). Nền kinh tế chủ yếu là đồn điền, hầm mỏ khai thác thô sơ (như mỏ than Hòn Gai), thuế khóa nặng nề (thuế thân). Di sản thực dân: Hạ tầng: Hệ thống đường sắt Bắc-Nam, cầu Long Biên, cảng Sài Gòn... được xây dựng chủ yếu để khai thác thuộc địa nhưng vẫn còn giá trị sử dụng. Chính trị/Hành chính: Cách chia 3 kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ) tạo ra sự khác biệt về luật pháp và quản lý, ảnh hưởng đến việc thống nhất đất nước sau này. Văn hóa: Tiếng Pháp và văn hóa phương Tây du nhập, ảnh hưởng đến ngôn ngữ (chữ Quốc ngữ phát triển), lối sống, nhưng cũng làm mai một nhiều giá trị truyền thống. Chuyển biến: Xã hội xuất hiện các giai cấp mới (công nhân, tư sản, tiểu tư sản), tạo nền tảng cho phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc.