Thạch Lam là một cây bút tinh tế của văn học Việt Nam hiện đại, những trang viết của ông thường không có những xung đột dữ dội nhưng lại len lỏi vào lòng người bởi tình cảm chân thành và những bài học nhân sinh sâu sắc. Truyện ngắn "Trở về" là một tác phẩm như thế. Đoạn trích về cuộc gặp gỡ giữa nhân vật Tâm và người mẹ sau sáu năm xa cách đã lột tả thành công sự đối lập gay gắt giữa lòng vị tha cao cả của người mẹ và sự vô cảm, tha hóa của người con.

Trước hết, đoạn trích mở ra một tình huống đầy trớ trêu. Tâm vốn là một đứa con được mẹ tảo tần nuôi dạy nên người. Thế nhưng, khi đã có được vị trí ở thành phố, anh lại chọn cách rũ bỏ quá khứ. Sáu năm trời không một lời hỏi thăm, thậm chí che giấu cả việc mình đã kết hôn, Tâm coi quê hương và người mẹ nghèo như một gánh nặng. Sự "trở về" của anh không xuất phát từ nỗi nhớ thương mà chỉ là việc "bất đắc dĩ". Điều này ngay từ đầu đã định hình nên một nhân vật có tâm hồn đã bị lối sống thành thị hào nhoáng làm cho xơ cứng.

Khi bước chân vào sân nhà, khung cảnh hiện ra trước mắt Tâm là sự hoen ố của thời gian: "cái nhà cũ vẫn như trước... sụp thấp hơn một chút và mái gianh xơ xác hơn". Sự tĩnh lặng của không gian như một sự đối diện với lương tâm của nhân vật. Trong không gian ấy, tiếng guốc "thong thả và chậm hơn trước" của người mẹ vang lên, gợi sự già nua và mỏi mòn đợi chờ. Hình ảnh bà cụ hiện ra với "bộ áo cũ kỹ như mấy năm về trước" càng làm nổi bật sự khắc khổ, hy sinh. Trái ngược với sự lạnh lùng của con, người mẹ chỉ biết "ứa nước mắt" và thốt lên câu chào đầy yêu thương: "Con đã về đấy ư?". Trong câu nói ấy không có sự trách móc, chỉ có sự vỡ òa của lòng mẹ sau bao năm xa cách.

Tuy nhiên, thái độ của Tâm lại khiến người đọc không khỏi chạnh lòng. Đáp lại tình cảm của mẹ, anh chỉ đưa ra những câu hỏi xã giao, gượng gạo: "Vâng, chính tôi đây...". Cụm từ "câu nói như khó khăn mới ra khỏi miệng được" cho thấy một khoảng cách vô hình nhưng vô cùng lớn giữa hai mẹ con. Tâm cảm thấy mình như một người khách lạ, một kẻ lạc lõng ngay trong chính tổ ấm đã nuôi dưỡng mình. Sự giàu sang, thành đạt của Tâm ở thành phố dường như tỷ lệ nghịch với sự giàu có trong tâm hồn anh.

Thông qua đoạn trích, Thạch Lam không chỉ kể một câu chuyện gia đình mà còn gửi gắm một thông điệp mang tính cảnh tỉnh. Nhà văn đã sử dụng ngòi bút đi sâu vào tâm lý để phê phán lối sống vô ơn, "vọng ngoại" của một bộ phận người trẻ đương thời. Đồng thời, tác giả cũng tôn vinh tấm lòng người mẹ Việt Nam – dù trong bất cứ hoàn cảnh nào vẫn luôn dang rộng vòng tay đón con trở về với tất cả sự bao dung.

Tóm lại, đoạn trích trong "Trở về" là một nốt lặng buồn trong lòng độc giả. Nó nhắc nhở mỗi chúng ta rằng: Dù bay cao, bay xa đến đâu, mỗi người cũng đừng bao giờ quên đi "hơi ấm ổ rơm" hay mái nhà tranh xơ xác của mẹ. Bởi nếu không còn cội nguồn, tâm hồn con người sẽ trở nên khô héo và lạc lõng giữa cuộc đời.

Câu 1. Bài thơ được viết theo thể thơ nào?

• Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2. Ai là người bộc lộ cảm xúc và đó là cuộc gặp gỡ giữa ai với ai?

• Người bộc lộ cảm xúc: Nhân vật "tôi" (anh bộ đội).

• Cuộc gặp gỡ: Là cuộc gặp gỡ tình cờ giữa anh bộ đội (nhân vật "tôi") và người mẹ nghèo ở vùng đồng chiêm trong một đêm lỡ đường.

Câu3