Câu 1:

Bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” của Hồ Xuân Hương là một tác phẩm trào phúng ngắn gọn nhưng hàm chứa nội dung sâu sắc. Qua cái nhìn “ghé mắt trông ngang”, nữ sĩ đã bộc lộ thái độ khinh bỉ, mỉa mai trước ngôi đền thờ Sầm Nghi Đống – một tướng giặc bại trận trong cuộc kháng chiến oanh liệt của dân tộc ta. Hình ảnh ngôi đền “đứng cheo leo” không chỉ gợi sự chông chênh về không gian mà còn mang ý nghĩa ẩn dụ, hạ thấp vị thế và cái gọi là “anh hùng” của kẻ xâm lược. Đặc biệt, câu hỏi tu từ ở hai câu cuối đã xoáy sâu vào sự hèn nhát, bất tài của Sầm Nghi Đống, đồng thời thể hiện niềm tự hào dân tộc và tinh thần phê phán mạnh mẽ của Hồ Xuân Hương. Bài thơ vì thế không chỉ là tiếng cười châm biếm mà còn là lời khẳng định khí phách Việt Nam.

Câu 2:

Lịch sử dân tộc Việt Nam là lịch sử của những cuộc đấu tranh kiên cường để xây dựng và bảo vệ đất nước. Từ nội dung bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống”, mỗi chúng ta càng nhận thức rõ hơn rằng: trách nhiệm đối với Tổ quốc không phải là điều trừu tượng, mà là bổn phận thiêng liêng của mỗi con người trong mọi thời đại.

Trách nhiệm xây dựng và bảo vệ đất nước trước hết là ý thức trân trọng lịch sử, lòng tự hào dân tộc. Khi Hồ Xuân Hương mỉa mai tướng giặc bại trận, đó không chỉ là sự chế giễu cá nhân mà còn là tiếng nói khẳng định chính nghĩa và sức mạnh của dân tộc Việt Nam. Hiểu lịch sử để không lãng quên quá khứ, không thờ ơ với những hi sinh của cha ông chính là nền tảng đầu tiên của trách nhiệm công dân.

Bên cạnh đó, trách nhiệm với đất nước còn được thể hiện bằng những hành động cụ thể trong đời sống hằng ngày. Với học sinh, sinh viên, đó là học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, trau dồi tri thức để trở thành công dân có ích. Với mỗi người dân, đó là chấp hành pháp luật, sống nhân ái, biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân. Đất nước không chỉ được bảo vệ bằng súng đạn, mà còn được xây dựng bằng trí tuệ, ý thức và nhân cách của từng con người.

Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập hiện nay, trách nhiệm bảo vệ đất nước còn là giữ gìn bản sắc văn hóa, đấu tranh trước những biểu hiện sai trái, thờ ơ, vô cảm, sẵn sàng lên tiếng trước cái xấu, cái ác. Một đất nước chỉ thực sự vững mạnh khi con người không quay lưng với vận mệnh chung của dân tộc.

Là thế hệ trẻ hôm nay, em nhận thức rõ rằng trách nhiệm với Tổ quốc bắt đầu từ chính bản thân mình: sống có lí tưởng, có hoài bão, biết cống hiến và dám chịu trách nhiệm. Bởi lẽ, xây dựng và bảo vệ đất nước không chỉ là nghĩa vụ của một thời, mà là sứ mệnh của cả một dân tộc qua bao thế hệ.

Bài thơ gửi gắm thông điệp:

• Lên án, chế giễu những kẻ xâm lược thất bại nhưng vẫn được tôn thờ.
• Khẳng định niềm tự hào dân tộc, tinh thần quật cường của nhân dân Việt Nam.
• Đồng thời thể hiện tư tưởng phê phán mạnh mẽ, cá tính sắc sảo và bản lĩnh nữ quyền của Hồ Xuân Hương.

Trong đời sống xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp và con người ngày càng đề cao cái tôi cá nhân, nhiều giá trị đạo đức tốt đẹp đang dần bị phai nhạt. Một trong những biểu hiện đáng lo ngại ấy chính là lối sống vô trách nhiệm, đang diễn ra ngày càng phổ biến, đặc biệt là ở một bộ phận giới trẻ. Đây là một thói xấu nguy hiểm, không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của mỗi cá nhân mà còn gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với gia đình và toàn xã hội.

Trước hết, cần hiểu rõ lối sống vô trách nhiệm là gì. Vô trách nhiệm là khi con người không ý thức được bổn phận của bản thân, luôn ỉ lại, dựa dẫm vào người khác, mang tâm lí “không có mợ thì chợ vẫn đông”, “mình không làm thì sẽ có người khác làm”. Những người sống vô trách nhiệm thường không trăn trở về hậu quả hành động của mình, làm sai cũng không dám nhận lỗi, thậm chí còn tìm cách đổ lỗi cho người khác để né tránh trách nhiệm. Lối sống ấy hoàn toàn đối lập với những con người sống có trách nhiệm – những người luôn nỗ lực hoàn thành tốt công việc của mình, biết làm tròn bổn phận với gia đình và xã hội, sống nhân ái, biết yêu thương, giúp đỡ người khác và có ý thức bảo vệ môi trường sống xung quanh.

Lối sống vô trách nhiệm để lại những ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt trong đời sống xã hội. Trước hết, đó là sự vô trách nhiệm với chính bản thân mình: sống buông thả, thiếu mục tiêu, thiếu ý chí phấn đấu. Rộng hơn, nó còn biểu hiện ở thái độ thờ ơ với những người xung quanh. Không khó để bắt gặp hình ảnh một cụ già loay hoay giữa dòng xe cộ nhưng nhiều bạn trẻ thản nhiên lướt qua như thể “không phải việc của mình”. Hay những hành động tưởng chừng rất nhỏ như ăn xong vứt rác bừa bãi, phá hoại môi trường dù thùng rác ở ngay gần đó, cũng đều là biểu hiện của lối sống vô trách nhiệm. Khi một xã hội có quá nhiều con người sống thờ ơ, ích kỉ như vậy, nó sẽ tạo nên một văn hóa ứng xử lạnh lùng, vô cảm, khiến con người dần xa cách nhau. Và chính những người sống vô trách nhiệm ấy, đến một lúc nào đó, sẽ bị cô lập, không nhận lại được sự sẻ chia hay giúp đỡ từ cộng đồng.

Điều đáng buồn hơn cả là lối sống ấy đi ngược lại truyền thống đạo lí tốt đẹp của dân tộc. Từ xa xưa, ông cha ta đã đề cao tinh thần yêu thương, đùm bọc lẫn nhau qua câu tục ngữ: “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ.” Ấy vậy mà ngày nay, không ít người sẵn sàng quay lưng trước nỗi đau, khó khăn của người khác. Trong một đất nước từng tự hào về tinh thần đoàn kết, gắn bó, sự thờ ơ và vô trách nhiệm ấy thực sự là điều đáng suy ngẫm.

Bên cạnh đó, sự phát triển của đời sống vật chất cũng khiến một số người chỉ biết sống cho riêng mình, chạy theo lợi ích cá nhân, coi nhẹ trách nhiệm với gia đình và xã hội. Lối sống ích kỉ, vô cảm dần làm mất đi tình thương – giá trị quý giá nhất của con người. Khi con người sống vô trách nhiệm, trái tim như dòng máu nóng dần trở nên lạnh lẽo, khô cằn, đánh mất những phẩm chất nhân văn vốn có.

Nhận thức được điều đó, mỗi người – đặc biệt là giới trẻ – cần tự nhìn lại chính mình, học cách sống có trách nhiệm hơn: trách nhiệm với bản thân, với gia đình và với cộng đồng. Sống biết sẻ chia, biết yêu thương, bởi lẽ khi được chia sẻ, “niềm vui sẽ được nhân đôi, còn nỗi buồn sẽ vơi đi một nửa.” Cuộc sống càng hiện đại, con người càng cần giữ gìn và nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm để không đánh mất chính mình trong guồng quay vội vã của xã hội.

Tóm lại, lối sống vô trách nhiệm là một thói xấu đáng lên án và phê phán, đang âm thầm làm tổn thương những giá trị tốt đẹp của con người và xã hội. Mỗi cá nhân cần sớm nhận ra và loại bỏ thói xấu ấy trước khi nó trở thành một vấn nạn khó kiểm soát. Chỉ khi sống có trách nhiệm, con người mới thực sự sống có ý nghĩa và góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp, nhân văn hơn.

Từ thông điệp bài thơ, giới trẻ hôm nay cần:

• Sống thực chất, tránh chạy theo hư danh, hình thức.
• Không ngừng học tập, rèn luyện năng lực và đạo đức, dám dấn thân, dám chịu trách nhiệm.
• Chủ động cống hiến bằng hành động cụ thể, đóng góp trí tuệ, sức trẻ để xây dựng quê hương, đất nước một cách bền vững.