Câu 1:

Bài làm

Nhân vật Phạm Ngũ Lão trong đoạn trích "Chàng trai làng Phù Ủng" hiện lên với nhiều phẩm chất tốt đẹp, tiêu biểu cho con người thời Trần. Trước hết, ông là người có ý chí và lòng tự trọng cao. Khi trong làng có người đỗ đạt, dù mọi người đều đến chúc mừng, ông lại không đi vì cho rằng bản thân chưa làm được gì để báo hiếu mẹ, từ đó thể hiện khát vọng lập thân, lập nghiệp. Bên cạnh đó, Phạm Ngũ Lão còn là người có tinh thần học hỏi và trí tuệ hơn người. Dù xuất thân nông dân, ông vẫn chăm chỉ học hành, am hiểu kinh sử, ứng đáp nhanh nhạy khiến Hưng Đạo Vương phải nể phục. Đặc biệt, ông có ý chí kiên cường và tinh thần khổ luyện đáng khâm phục. Trước khi đấu sức với các vệ sĩ, ông xin về quê ba tháng để rèn luyện, cho thấy sự nghiêm túc và quyết tâm vượt qua thử thách. Không chỉ vậy, Phạm Ngũ Lão còn là người dũng cảm, có sức mạnh phi thường, lập nhiều chiến công khi đánh giặc. Những phẩm chất ấy đã góp phần làm nên một hình tượng anh hùng tiêu biểu, đáng ngưỡng mộ và học tập.

Câu 2:

Bài làm

Trong cuộc sống, để vượt qua những khó khăn và thử thách, con người không thể chỉ dựa vào may mắn mà cần có sự chuẩn bị kĩ lưỡng và ý chí rèn luyện bền bỉ. Câu chuyện về Phạm Ngũ Lão xin về quê ba tháng khổ luyện trước khi đấu sức với các vệ sĩ đã gợi ra một vấn đề đáng suy ngẫm: vai trò của ý chí khổ luyện trước thử thách. Có thể khẳng định rằng, ý chí khổ luyện chính là yếu tố quan trọng giúp con người vững vàng, tự tin và đi đến thành công.

Ý chí khổ luyện là sự kiên trì, bền bỉ rèn luyện bản thân, không ngại gian khổ để chuẩn bị cho những mục tiêu phía trước. Trong câu chuyện, trước khi đối mặt với thử thách lớn là đấu sức với các vệ sĩ, Phạm Ngũ Lão không nóng vội thể hiện mà xin về quê ba tháng để tập luyện. Ông ngày ngày ra đồng, tìm gò cao để luyện nhảy, lặp đi lặp lại một cách nghiêm túc. Chính quá trình khổ luyện ấy đã giúp ông nâng cao sức mạnh, để rồi khi quay lại, có thể dễ dàng chiến thắng các vệ sĩ. Chi tiết này cho thấy thành công không đến ngẫu nhiên mà là kết quả của sự chuẩn bị bền bỉ.

Ý chí khổ luyện có vai trò vô cùng quan trọng. Trước hết, nó giúp con người phát triển năng lực, biến khả năng tiềm ẩn thành sức mạnh thực sự. Bên cạnh đó, sự rèn luyện còn tạo nên sự tự tin, giúp con người chủ động đối diện với thử thách mà không lo sợ. Không chỉ vậy, khổ luyện còn là nền tảng để đạt được những thành công bền vững trong tương lai. Thực tế cho thấy, những người thành công đều là những người kiên trì rèn luyện, không ngại khó khăn. Ngược lại, nếu thiếu ý chí, con người dễ nản lòng, bỏ cuộc khi gặp trở ngại và khó đạt được mục tiêu.

Tuy nhiên, trong cuộc sống vẫn có nhiều người thiếu kiên trì, ngại rèn luyện, chỉ mong đạt kết quả nhanh chóng. Điều đó khiến họ dễ thất bại khi đối diện với thử thách. Vì vậy, mỗi người cần rèn cho mình tinh thần chăm chỉ, ý chí bền bỉ, biết chuẩn bị kĩ càng trước mọi mục tiêu trong học tập và cuộc sống.

Tóm lại, câu chuyện về Phạm Ngũ Lão đã khẳng định tầm quan trọng của ý chí khổ luyện trước thử thách. Đây không chỉ là bài học quý giá về sự nỗ lực mà còn nhắc nhở mỗi người phải không ngừng rèn luyện bản thân để vững vàng, tự tin và tiến tới thành công trong cuộc sống.

Câu 1:

- Phương thức biểu đạt chính của văn bản "Chàng trai làng Phù Ủng" là: Tự sự

Câu 2:

- Lí do quân lính đâm giáo vào đùi mà Phạm Ngũ Lão không hay biết: Vì lúc đó Phạm Ngũ Lão đang "mải nghĩ một việc" nên không biết quan quân đi qua

Câu 3:

- Lí do Hưng Đạo Vương (Trần Quốc Tuấn) không trách phạt kẻ chắn đường mà lại đưa Phạm Ngũ Lão về kinh đô và tiến cử lên vua: Hưng Đạo Vương thấy lạ vì bị đâm giáo vào đùi mà vẫn ngồi vững, không động mình. Khi hỏi chuyện thì thấy Phạm Ngũ Lão đối đáp về kinh sử "không sót chỗ nào, ứng đối nhanh như nước chảy". Ông nhận ra đây là người tài, có ý chí và học thức hơn người

- Điều này cho thấy tầm nhìn của Hưng Đạo Vương là người biết trọng dụng nhân tài, không câu nệ tiểu tiết, có con mắt tinh đời. Ông không vì lễ nghi mà bỏ lỡ người giỏi. Thấy người có "sức khoẻ lạ thường" và "văn võ đều giỏi" là lập tức tiến cử cho vua để phục vụ đất nước. Đây là tầm nhìn của một bậc minh tướng

Câu 4:

- Nhân vật Phạm Ngũ Lão hiện lên với những đặc điểm nổi bật là:

+ Có chí lớn, giàu lòng tự trọng: 20 tuổi không đi mừng Bùi Công Tiến vì "con chưa làm nên gì để vui lòng mẹ mà con đi mừng người ta thì con lấy làm nhục lắm"

+ Văn võ song toàn: Sức khoẻ "muôn người không địch nổi", miệt mài kinh sử, ứng đối với Hưng Đạo Vương "nhanh như nước chảy"

+ Kiên trì, có ý chí sắt đá: Bị đâm vào đùi không động mình; về nhà tập nhảy qua gò 3 tháng để đấu sức

+ Dũng cảm, mưu lược khi đánh giặc: Tay không đánh voi của quân Ai Lao bằng tre đực, lập công lớn

Câu 5:

Bài làm

Từ câu chuyện Phạm Ngũ Lão "xấu hổ vì chưa làm được việc lớn", em thấy rằng sống có lí tưởng là điều rất quan trọng, Nhờ có lí tưởng lập công danh, giúp nước, ông đã không tự mãn với hiện tại mà luôn khổ luyện văn võ. Chính lí tưởng đó giúp ông vượt qua nỗi đau thể xác, vượt qua mọi thử thách để trở thành danh tướng. Với tuổi trẻ, sống có lí tưởng sẽ là kim chỉ nam để ta không ngừng nỗ lực, không lãng phí thời gian vào việc vô bổ. Lí tưởng giúp ta biết "xấu hổ" đúng lúc, từ đó vươn lên mạnh mẽ và sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Đề bài (SGK-95):

Bài làm

Trong nền kịch hiện đại Việt Nam, Lưu Quang Vũ là một trong những tác giả tiêu biểu với những tác phẩm giàu tính thời sự, phản ánh sâu sắc các vấn đề xã hội. Vở kịch "Bệnh sĩ" là một tác phẩm nổi bật của ông, phê phán thói háo danh, hình thức trong một bộ phận con người. Đoạn trích "Đổi tên cho xã" đã thể hiện rõ nét điều đó qua một tình huống kịch vừa hài hước vừa châm biếm sâu cay. Qua đoạn trích, tác giả đã khắc họa sinh động “căn bệnh sĩ” cùng những hệ lụy đáng phê phán của nó.

Trước hết, đoạn trích xoay quanh nội dung cuộc họp của cán bộ xã nhằm bàn việc đổi tên xã cho “oai”, cho “xứng tầm”. Đây là một tình huống kịch tiêu biểu, giàu tính trào phúng: thay vì tập trung giải quyết những vấn đề thiết thực của đời sống người dân, các nhân vật lại mải mê tranh luận về một cái tên – một vấn đề mang tính hình thức. Chính tình huống này đã tạo tiền đề để bộc lộ rõ xung đột kịch và tính cách nhân vật.

Xung đột kịch trong đoạn trích không phải là những mâu thuẫn gay gắt bên ngoài mà là sự đối lập giữa cái thực chất và cái hình thức, giữa nhu cầu đời sống và thói háo danh. Một bên là thực tế nghèo khó, còn nhiều vấn đề cần giải quyết; bên kia là sự chạy theo danh hão, thích “làm sang”, “làm đẹp” bằng những cái tên kêu. Xung đột ấy vừa gây cười, vừa khiến người đọc, người xem phải suy ngẫm, bởi nó phản ánh một căn bệnh xã hội khá phổ biến.

Các nhân vật trong đoạn trích được xây dựng chủ yếu qua lời thoại và hành động, mang đậm màu sắc hài kịch. Những cán bộ xã hiện lên với lối suy nghĩ nông cạn, sính danh: họ đưa ra nhiều phương án tên gọi nghe rất “oai” nhưng lại xa rời thực tế. Lời thoại của họ thường dài dòng, khoa trương, thể hiện rõ sự thiếu thực chất. Qua đó, Lưu Quang Vũ đã khéo léo lột tả “bệnh sĩ” – thích thể hiện, thích hơn người, nhưng lại thiếu năng lực và không quan tâm đến lợi ích thực tế. Bên cạnh đó, một số ý kiến trái chiều (nếu có) lại trở nên lạc lõng, yếu ớt, càng làm nổi bật sự phi lí của cuộc họp.

Về nghệ thuật, đoạn trích thể hiện rõ tài năng của Lưu Quang Vũ trong việc xây dựng tình huống kịch độc đáo, giàu tính châm biếm. Ngôn ngữ kịch tự nhiên, sinh động, mang đậm khẩu ngữ đời thường nhưng lại rất sắc sảo, giàu ý nghĩa phê phán. Nghệ thuật khắc họa nhân vật thông qua đối thoại giúp bộc lộ tính cách một cách trực tiếp, chân thực. Tất cả đã tạo nên một tiếng cười vừa vui nhộn, vừa sâu cay.

Về giá trị nội dung, đoạn trích không chỉ mang tính giải trí mà còn có ý nghĩa phê phán xã hội sâu sắc. Tác phẩm lên án thói háo danh, hình thức – một “căn bệnh” khiến con người xa rời thực chất, lãng phí thời gian và công sức vào những điều vô bổ. Đồng thời, tác phẩm cũng gửi gắm thông điệp: con người cần sống chân thực, coi trọng giá trị thực hơn là vẻ ngoài hào nhoáng.

Tóm lại, đoạn trích "Đổi tên cho xã" đã thể hiện rõ tài năng của Lưu Quang Vũ trong việc phản ánh và phê phán những thói xấu của xã hội bằng nghệ thuật kịch sắc sảo. Qua tình huống hài hước mà sâu sắc, tác giả đã vạch trần “bệnh sĩ” – một căn bệnh đáng suy ngẫm. Tác phẩm không chỉ có giá trị nghệ thuật cao mà còn mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc, góp phần giúp người đọc nhận thức đúng đắn hơn về lối sống chân thực, thiết thực trong cuộc sống.