Trong kho tàng tục ngữ Việt Nam, có những câu ngắn gọn nhưng chứa đựng bài học sâu sắc về đạo đức và cách sống. Một trong số đó là câu: “Giấy rách phải giữ lấy lề”. Câu tục ngữ không chỉ nói về vật chất mà còn mang ý nghĩa biểu tượng, nhắc nhở con người về việc giữ gìn phẩm giá, đạo đức trong mọi hoàn cảnh, kể cả khi khó khăn, thiếu thốn.

Trước hết, hiểu theo nghĩa đen, “giấy rách” là tờ giấy đã bị hư hỏng, còn “lề” là phần mép giấy, nơi giúp giữ cho tờ giấy còn nguyên khuôn dạng nhất định. Dù giấy có rách, phần lề vẫn cần được giữ lại để không làm mất hoàn toàn hình thức của nó. Từ hình ảnh đó, ông cha ta muốn gửi gắm một thông điệp sâu xa: dù rơi vào hoàn cảnh khó khăn, con người vẫn phải giữ gìn những giá trị cốt lõi của bản thân, đặc biệt là nhân cách và lòng tự trọng.

Trong cuộc sống, không phải lúc nào con người cũng gặp thuận lợi. Có những lúc ta nghèo khó, thất bại, thậm chí bị người khác coi thường. Tuy nhiên, chính trong những hoàn cảnh ấy, việc giữ gìn phẩm giá lại càng trở nên quan trọng. Một người có thể thiếu thốn về vật chất, nhưng nếu vẫn sống trung thực, ngay thẳng, không làm điều xấu xa thì vẫn đáng được tôn trọng. Ngược lại, nếu vì khó khăn mà đánh mất lòng tự trọng, sẵn sàng làm điều sai trái thì dù có giàu sang cũng không được coi trọng.

Câu tục ngữ còn là lời nhắc nhở về lòng tự trọng – một phẩm chất rất đáng quý của con người. Lòng tự trọng giúp ta biết phân biệt đúng sai, biết xấu hổ khi làm điều không tốt và biết vươn lên để hoàn thiện bản thân. Trong xã hội hiện nay, khi có không ít người vì lợi ích cá nhân mà sẵn sàng gian lận, lừa dối, thì bài học “giữ lấy lề” lại càng trở nên cần thiết. Nó giúp con người sống có nguyên tắc, có giới hạn, không bị cuốn theo những cám dỗ tiêu cực.

Đối với học sinh, việc “giữ lấy lề” thể hiện ở sự trung thực trong học tập, không quay cóp, không gian lận trong thi cử. Dù điểm số chưa cao, nhưng đó là kết quả thực sự của bản thân, vẫn đáng tự hào hơn nhiều so với những thành tích giả tạo. Ngoài ra, học sinh còn cần giữ gìn đạo đức, lễ phép với thầy cô, trung thực với bạn bè, có ý thức rèn luyện bản thân mỗi ngày.

Tuy nhiên, cũng cần hiểu rằng “giữ lấy lề” không có nghĩa là bảo thủ hay cố chấp. Con người vẫn cần linh hoạt, biết thích nghi với hoàn cảnh, nhưng sự linh hoạt ấy phải dựa trên nền tảng đạo đức vững chắc. Giữ vững nguyên tắc sống không đồng nghĩa với việc từ chối thay đổi, mà là biết chọn lọc những điều đúng đắn để phát triển bản thân.

Tóm lại, câu tục ngữ “Giấy rách phải giữ lấy lề” là một lời dạy quý báu về cách sống. Nó nhắc nhở mỗi người phải biết giữ gìn nhân cách, lòng tự trọng và những giá trị đạo đức tốt đẹp, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đây không chỉ là bài học của quá khứ mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong xã hội hiện đại, giúp con người sống đúng đắn và có ý nghĩa hơn.

Câu 1 Ngôi kể: Ngôi thứ ba.

Câu 2 Cuộc sống của người trí thức giai đoạn trước Cách mạng tháng Tám: Nghèo khổ, bế tắc.

Câu 3

– Câu cảm thán: “Hỡi ôi!”.

– Tác dụng:

+ Bộc lộ cảm xúc xót xa, đau đớn, bế tắc trước hiện thực đời sống khổ cực của con người.

+ Thể hiện những day dứt, trăn trở của nhận vật Thứ trước thời cuộc và khát vọng thay đổi cuộc sống.

+ Giúp ngôn ngữ nhân vật thêm sinh động, hấp dẫn.

Câu 4

Nội dung chính của văn bản: Nỗi băn khoăn, trăn trở của nhân vật Thứ về cuộc đời, lí tưởng sống của mình trong hoàn cảnh ngặt nghèo.

Câu 5

Nhận xét về cách xây dựng nhân vật Thứ trong văn bản:

– Tính cách của nhân vật được thể hiện thông qua lời thoại và hành động: Thứ là người nhút nhát, không dám trực tiếp nói chuyện với Oanh dẫn đến một mình phải chịu nỗi uất ức khi sống cùng với một người keo bẩn. Thứ cũng là người khao khát có một cuộc sống đúng nghĩa, được thực hiện lí tưởng, được tận hiến chứ không phải chỉ vục mặt vào chuyện cơm áo gạo tiền.

– Nghệ thuật miêu tả diễn biến tâm lí của nhân vật: Lúc đầu, Thứ tức giận về việc phải sống cùng với người keo bẩn như Oanh, từ đó anh nghĩ về đời mình và không cam tâm sống một cách tẻ nhạt, tiếp đến là bất lực trước hoàn cảnh thực tế, ngậm ngùi tiếc nuối giấc mơ xưa không thể thực hiện và cuối cùng là quyết tâm vượt lên hoàn cảnh.

– Đặt nhân vật vào trong một tình huống ngặt nghèo để bộc lộ rõ về tính cách, phẩm chất của nhân vật.

– …

--> Cách xây dựng nhân vật độc đáo, toàn diện, giúp thể hiện rõ nét tính cách của nhân vật; gửi gắm những thông điệp ý nghĩa thông qua nhân vật.

(Học sinh nêu được tối thiểu 02 cách xây dựng nhân vật của tác giả)

Câu 6

– Hình thức:

+ Mô hình đoạn văn phù hợp, đảm bảo không mắc lỗi diễn đạt, chính tả.

+ Dung lượng: Ngắn gọn, từ 5 đến 7 dòng.

– Nội dung: Nêu suy nghĩ về giá trị của lí tưởng sống đối với mỗi người.

– Gợi ý:

+ Lí tưởng sống là niềm tin, lòng ao ước mong mỏi của mỗi người đặt ra trong cuộc sống. Nó là mục đích tốt đẹp mà mỗi con người muốn hướng tới.

+ Lí tưởng sống là điều kiện để một con người sống có ý nghĩa, giúp họ trở nên hoàn thiện về tâm hồn và nhân cách.

+ Lí tưởng sống giúp con người hiểu được chính mình, cuộc sống của trở nên tươi đẹp, ý nghĩa, tránh sự nhàm chán.

+ …