bằng 5

### Phân tích truyện ngắn “Bà lái đò” của Nguyễn Công Hoan

Nguyễn Công Hoan (1903-1977) là nhà văn tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám, với ngòi bút sắc sảo khắc họa số phận người dân lao động dưới ách thực dân. Truyện ngắn “Bà lái đò” (trích tập truyện ngắn của ông) là một tác phẩm đặc sắc, tái hiện hình ảnh người phụ nữ Việt Nam bình dị nhưng kiên cường trong cuộc kháng chiến chống Pháp, qua đó ngợi ca tinh thần yêu nước bất khuất.

Truyện kể về sáu chiến sĩ quốc tế (châu Âu, giúp Việt Minh đánh Pháp) muốn qua sông, gặp bà lái đò ngoài bốn mươi tuổi cùng cậu con trai tám chín tuổi. Ban đầu, bà nhiệt tình chở họ, nhưng giữa dòng sông xiết, bà đột ngột dùng dao đâm thủng thuyền, cố tình nhấn chìm tất cả vì lầm tưởng họ là giặc Pháp. May mắn, các chiến sĩ cứu được mẹ con bà. Qua lời giải thích, bà thổ lộ: “Họ là người Pháp, chúng tôi không chở cho giặc!” và sẵn sàng “chết mà giết được tất cả”. Kết thúc, bà uể oải nhìn các chiến sĩ, vẫn đầy nghi ngờ nhưng toát lên sự kiên định.

Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện là điểm sáng nổi bật. Tình huống bất ngờ – bà lái đò từ thân thiện chuyển sang hành động liều lĩnh phá thuyền – tạo kịch tính cao trào, đẩy câu chuyện lên đỉnh điểm căng thẳng giữa dòng sông xiết. Chi tiết “con thuyền chòng chành, đảo lộn đi, hất thằng bé con xuống nước” và “người đàn bà tay cầm con dao nhọn đang xỉa đâm nát cả phía lái” được miêu tả sống động, chân thực, khiến người đọc hồi hộp, bất ngờ. Tình huống này không chỉ là xung đột vật lý (sông nước, sóng xoáy) mà còn xung đột tư tưởng: lòng yêu nước mù quáng của bà đối đầu với sự thật về các chiến sĩ quốc tế. Qua đó, Nguyễn Công Hoan khéo léo phê phán sự thiếu thông tin trong kháng chiến, đồng thời tôn vinh bản lĩnh người dân.

Nhân vật bà lái đò được khắc họa điển hình, đại diện cho tầng lớp lao động nghèo khổ nhưng giàu lòng yêu nước. Bà góa chồng, “không có nhà, chỉ có chiếc thuyền ấy”, sống lay lắt với con trai, thể hiện số phận cơ cực dưới chế độ thực dân. Ấy vậy mà bà có ý chí thép: dù biết “đằng nào cũng chết”, vẫn chọn hy sinh để “giết được tất cả”. Hành động bà giãy giụa khi được cứu (“hình như muốn chạy trốn”) và ánh mắt “uể oải nhìn chúng tôi một lượt” sau khi tỉnh lại cho thấy sự kiên cường, đa nghi nhưng chân chất. Ngòi bút Nguyễn Công Hoan sử dụng ngôn ngữ đời thường, đối thoại tự nhiên (“Vâng, cháu ghé vào chỗ khô để các ông khỏi lấm giầy”) để làm nổi bật phẩm chất bà: cần cù, dũng cảm, sẵn sàng chết vì dân tộc. Các chiến sĩ quốc tế được miêu tả anh hùng (“Anh em! Phải cứu lấy đàn bà và trẻ con!”), tương phản để tôn vinh bà, đồng thời thể hiện tinh thần quốc tế vô sản.

Giá trị nhân đạo và yêu nước thấm đẫm tác phẩm. Truyện không chỉ ca ngợi lòng quả cảm của người dân thường trong kháng chiến mà còn gửi gắm niềm tin vào sự đoàn kết quốc tế. Kết thúc mở (bà nhắm mắt, không rõ tin hay không) để lại dư vị suy ngẫm về sự hy sinh thầm lặng, góp phần làm nên sức sống bền vững của truyện.

“Bà lái đò” là minh chứng tài tình cho bút pháp hiện thực của Nguyễn Công Hoan: giản dị mà sâu sắc, phê phán mà nhân văn. Tác phẩm khơi dậy lòng tự hào dân tộc, nhắc nhở thế hệ hôm nay về tinh thần bất khuất của cha ông.

Câu 1:Bài thơ được viết theo thể thơ Thất ngôn Bát cú Tứ tuyệt Đường luật

Câu 2:Hình ảnh người nông dân được thể hiện trong bài thơ qua những từ ngữ, hình ảnh là:

Mấy năm làm ruộng vẫn chân thua

Chiêm mất đằng chiêm, mùa mất mùa

Nửa công đứa ở, nửa thuê bò

Phần thuế quan Tây, phần trả nợ

Sớm trưa dưa muối cho qua bữa

Chợ búa trầu chè chẳng dám mua

Câu 3:Hai câu thơ trên nói về:

Sự khổ cực của người nông dân khi phải ăn uống khổ sở,chợ búa trầu chè chẳng dám mua,phải sống tiết kiệm.Cuộc sống bế tắc trước hoàn cảnh.

Câu 4:Biện pháp tư từ của hai câu thơ trên là:Câu hỏi tu từ(nghi vấn)

Có tác dụng là nhằm nhấn mạnh sự bất lực trước thực tại, bộc lộ nỗi lo âu, bế tắc của người trí thức trước hoàn cảnh nợ nần, đói kém.

Câu 5:Cảm hứng chủ đạo của bài thơ trên là:

Sự cảm thông, xót xa sâu sắc trước cảnh ngộ nghèo khó, bế tắc của người nông dân và nỗi trăn trở về thực tại xã hội bất công đương thời.

Câu 6:

Tình người là giá trị thiêng liêng, là sợi chỉ đỏ kết nối con người vượt qua mọi khoảng cách, mang lại hơi ấm và sức mạnh trong cuộc sống đầy bon chen, thử thách. Trong xã hội hiện đại, khi công nghệ phát triển khiến con người đôi khi xa cách, tình yêu thương và sự chia sẻ giữa người với người chính là liều thuốc chữa lành những vết thương tâm hồn, giúp ta vượt qua cô đơn và khó khăn. Như bài thơ “Chốn quê” đã khắc họa, những cử chỉ giản dị như một cái nắm tay, một lời động viên hay sự sẻ chia miếng cơm manh áo không chỉ nuôi dưỡng thể xác mà còn làm phong phú tâm hồn, khơi dậy niềm tin vào cuộc sống. Giá trị của tình người còn thể hiện ở khả năng lan tỏa, khi một hành động tử tế có thể khơi dậy chuỗi phản ứng tích cực, xây dựng cộng đồng vững mạnh và nhân văn hơn. Thiếu vắng tình người, cuộc sống sẽ trở nên lạnh lẽo, vô vị, bởi con người sinh ra không chỉ để tồn tại mà để yêu thương và được yêu thương. Vì vậy, mỗi chúng ta cần trân trọng và nuôi dưỡng tình người hàng ngày, để cuộc đời thêm ý nghĩa và đẹp đẽ.