Câu 1:

Môi trường không chỉ là không gian bao quanh mà còn là nhịp đập, là huyết mạch duy trì sự sống của con người. Tuy nhiên, qua văn bản "Tiếc thương sinh thái", chúng ta nhận ra một góc nhìn mới: môi trường không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn là điểm tựa tinh thần cốt lõi. Tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường, vì vậy, mang tính sống còn trên cả hai phương diện vật chất và tâm hồn. Về mặt khách quan, môi trường trong lành là rào chắn bảo vệ con người trước thiên tai và dịch bệnh. Khi chúng ta giữ gìn hệ sinh thái, chính là đang bảo vệ "lá phổi" xanh lọc khí thải và nguồn nước nuôi dưỡng sự sống. Ngược lại, việc tàn phá tự nhiên dẫn đến những hậu quả khôn lường như lũ lụt, hạn hán và biến đổi khí hậu. Dẫn chứng thực tế rõ ràng nhất chính là các trận "siêu bão" đổ bộ vào miền Trung Việt Nam những năm gần đây hay tình trạng xâm nhập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại hàng ngàn tỷ đồng mà còn đẩy hàng triệu người vào cảnh mất nhà cửa, mất đi sinh kế bền vững. Hơn thế nữa, môi trường còn là nơi lưu giữ bản sắc văn hóa và sự bình yên trong tâm trí. Đối với người Inuit, băng tan không chỉ là mất đi một khối nước đóng băng, mà là mất đi định nghĩa về dân tộc "băng biển". Tại Việt Nam, hình ảnh làng quê với cây đa, bến nước, sân đình gắn liền với tâm hồn người Việt. Nếu môi trường bị hủy hoại, con người sẽ rơi vào trạng thái "khủng hoảng hiện sinh", cảm thấy cô độc và mất kết nối ngay trên chính mảnh đất quê hương mình. Tóm lại, bảo vệ môi trường không phải là công việc của riêng một cá nhân hay một tổ chức, mà là trách nhiệm đạo đức của mỗi con người. Từ những hành động nhỏ như giảm thiểu rác thải nhựa đến những dự án lớn về năng lượng sạch, tất cả đều góp phần chữa lành vết thương của Trái Đất. Chúng ta cần hiểu rằng: bảo vệ môi trường chính là bảo vệ tương lai, bảo vệ nụ cười và sự thanh thản của chính chúng ta giữa một thế giới đầy biến động.

Câu 2:

Trong dòng chảy của văn học trung đại Việt Nam, "lánh đục tìm trong" đã trở thành một lý tưởng sống cao đẹp của các bậc trí sĩ khi không thể xoay chuyển thời cuộc. Nguyễn Bỉnh Khiêm của thế kỷ XVI và Nguyễn Khuyến của thế kỷ XIX, dù sống cách nhau hàng trăm năm, đều chọn con đường lui về ẩn dật. Qua hai bài thơ Nhàn và Thu vịnh, hình tượng người ẩn sĩ hiện lên với những nét tương đồng về cốt cách nhưng lại mang những nỗi niềm riêng biệt, phản ánh tâm thế của mỗi nhà thơ trước bối cảnh lịch sử của mình.

Trước hết, hình tượng ẩn sĩ ở cả hai bài thơ đều gặp nhau ở sự giao hòa tuyệt đối với thiên nhiên và thái độ khinh khi danh lợi. Cả Nguyễn Bỉnh Khiêm và Nguyễn Khuyến đều chọn cho mình một không gian sống thanh tĩnh, xa rời chốn "lao xao" cửa quyền. Ở Nhàn, đó là cuộc sống thuần hậu với "một mai, một cuốc, một cần câu", tự cung tự cấp, thuận theo dòng chảy của bốn mùa: "Thu ăn măng trúc, đông ăn giá / Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao". Ở Thu vịnh, đó là một không gian thanh sơ, dịu nhẹ với "cần trúc lơ phơ", "nước biếc", "bóng trăng". Cả hai ông đều coi thường sự giàu sang phú quý. Nếu Nguyễn Bỉnh Khiêm tỉnh táo nhận ra "phú quý tựa chiêm bao" thì Nguyễn Khuyến lại chọn thái độ mặc nhiên, để trăng tự vào cửa sổ, không màng đến sự xô bồ của thế thái nhân tình.

Tuy nhiên, đi sâu vào phân tích, ta thấy hình tượng ẩn sĩ trong bài "Nhàn" của Nguyễn Bỉnh Khiêm mang vẻ đẹp của một triết gia tự tại, đắc đạo. Sống trong thời kỳ Lê - Mạc phân tranh, chứng kiến cảnh nhân dân lầm than, Nguyễn Bỉnh Khiêm chọn cách rút lui để giữ trọn nhân cách. Cái "nhàn" của ông là cái nhàn chủ động, đầy bản lĩnh. Cách ông dùng từ "ta dại", "người khôn" là cách nói ngược đầy mỉa mai, khẳng định sự lựa chọn của mình là đúng đắn. Ông không hề hối tiếc hay trăn trở. Hình tượng ẩn sĩ ở đây hiện lên với dáng vẻ thư thái, "thơ thẩn" dạo chơi, uống rượu dưới gốc cây và mỉm cười trước những hư danh của cuộc đời. Đây là vẻ đẹp của một tâm hồn đã đạt đến sự an nhiên tuyệt đối, hòa nhập hoàn toàn vào nhịp điệu của vũ trụ.

Trái ngược với vẻ tự tại ấy, hình tượng ẩn sĩ trong "Thu vịnh" của Nguyễn Khuyến lại mang vẻ đẹp trầm mặc, u uẩn và nặng nề nỗi lòng ưu thời mẫn thế. Nguyễn Khuyến sống vào thời điểm thực dân Pháp xâm lược, đất nước rơi vào tay ngoại bang. Nỗi đau của ông không chỉ là nỗi đau của một cá nhân mà là nỗi đau của một kẻ sĩ mất nước. Không gian mùa thu trong bài thơ "xanh ngắt", "hắt hiu", "khói phủ" gợi lên sự vắng lặng đến lạnh lẽo. Hình ảnh ẩn sĩ ở đây không "thơ thẩn" như Nguyễn Bỉnh Khiêm mà là đang "toan cất bút" rồi lại thôi vì "nghĩ ra lại thẹn với ông Đào". Cái "thẹn" ấy là điểm nhãn cho toàn bài thơ. Ông thẹn vì mình không có được sự kiên định, thanh thản như Đào Tiềm, thẹn vì phận làm trai mà không giúp gì được cho nước nhà. Hình tượng ẩn sĩ trong Thu vịnh vì thế mà mang dáng vẻ suy tư, đơn độc, một tâm hồn luôn trăn trở giữa việc "ẩn" và "hiện", giữa trách nhiệm và khát vọng tự do.

Sự khác biệt về nghệ thuật cũng góp phần khắc họa rõ nét hai hình tượng này. Nguyễn Bỉnh Khiêm sử dụng ngôn ngữ Nôm giản dị, mộc mạc nhưng giàu tính triết lý, tạo nên phong thái của một ông lão nông nhàn hạ, trí tuệ. Trong khi đó, Nguyễn Khuyến lại sử dụng bút pháp nghệ thuật tinh xảo, điển hình của thơ ca cổ điển với những hình ảnh ước lệ nhưng được thổi vào hồn cốt của làng quê Bắc Bộ. Ngôn ngữ của Nguyễn Khuyến tinh tế, đa tầng nghĩa, gợi lên cái thần thái của mùa thu và cả cái u uất trong lòng người.

Tóm lại, Nguyễn Bỉnh Khiêm và Nguyễn Khuyến đều là những nhân cách lớn, những ẩn sĩ tiêu biểu của văn học dân tộc. Nếu Nguyễn Bỉnh Khiêm đem đến bài học về lối sống thanh cao, bản lĩnh, giữ mình trong sạch giữa thời loạn thì Nguyễn Khuyến lại khiến ta xúc động bởi tấm lòng yêu nước tha thiết, đau đáu ẩn sau lớp vỏ nhàn tản. Cả hai bài thơ, dù mang sắc thái khác nhau, đều là những minh chứng cho vẻ đẹp tâm hồn của trí thức Việt Nam: dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn giữ vững thiên lương và tình yêu với thiên nhiên, đất nước.

Câu 1: Theo bài viết, "tiếc thương sinh thái" (ecological grief) là nỗi đau khổ trước những mất mát về sinh thái mà con người đã trải qua hoặc tin rằng đang ở phía trước (do biến đổi khí hậu gây ra).

Câu 2: Bài viết trình bày thông tin theo trình tự logic và thời gian:

• Dẫn dắt từ bối cảnh hiện tại (năm 2022).
• Giải thích nguồn gốc khái niệm (năm 2018).
• Phân tích các trường hợp cụ thể ở các cộng đồng bản địa (tiền tuyến).
• Mở rộng sang tác động đối với giới trẻ toàn cầu (hậu phương - năm 2021).

Câu 3: Tác giả sử dụng các bằng chứng:

• Số liệu thống kê: Cuộc thăm dò của Caroline Hickman với 1.000 trẻ em tại 10 quốc gia.
• Ý kiến chuyên gia: Nghiên cứu của Ashlee Cunsolo và Neville R. Ellis.
• Dẫn chứng thực tế: Người Inuit ở Canada, người trồng trọt ở Australia, các tộc người vùng Amazon.
• Lời nói trực tiếp: Câu nói của người Inuit về "dân tộc băng biển".

Câu 4: Nhận xét về cách tiếp cận: Tác giả có cách tiếp cận nhân văn và mới mẻ. Thay vì chỉ tập trung vào các thông số vật lý của biến đổi khí hậu (nhiệt độ, mực nước biển), tác giả đi sâu vào tâm lý học và sức khỏe tâm thần. Cách tiếp cận này giúp người đọc nhận thấy biến đổi khí hậu không chỉ hủy hoại môi trường mà còn đang tàn phá đời sống tinh thần và bản sắc văn hóa của con người.

Câu 5: Thông điệp sâu sắc nhất: Có thể là: Môi trường và con người là một thể thống nhất không thể tách rời. Khi thiên nhiên bị hủy hoại, linh hồn và tâm trí con người cũng tổn thương sâu sắc. Do đó, bảo vệ hành tinh cũng chính là bảo vệ sức khỏe tâm thần và tương lai của chính chúng ta.