theo mô hình quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền sơ khai. Vua đứng đầu, nắm mọi quyền hành (quân sự, dân sự, tư pháp), đóng đô tại Hoa Lư, giúp việc có ban văn/võ và các nhà sư (thời Đinh) hoặc đại thần (thời Tiền Lê). 

diễn ra đa dạng và sâu sắc theo chiều Bắc - Nam, Tây - Đông và theo độ cao. Nguyên nhân chính là do lãnh thổ trải dài trên nhiều vĩ độ, địa hình chia thành 3 khu vực rõ rệt (hệ thống Cordillera phía Tây, đồng bằng trung tâm, và núi già Appalachian phía Đông) cùng ảnh hưởng của các dòng biển.