Trong dòng văn học hiện đại Việt Nam, Thạch Lam là cây bút giàu chất trữ tình, thường hướng ngòi bút vào những con người bình dị với những rung động tinh tế của tâm hồn. Truyện ngắn “Trở về” là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện sâu sắc bi kịch tinh thần của con người khi rời xa cội nguồn. Đoạn trích đã khắc họa cuộc gặp gỡ đầy xót xa giữa Tâm và người mẹ già, qua đó bộc lộ sự lạnh nhạt, vô cảm của người con và tình yêu thương âm thầm, sâu nặng của người mẹ.

Trước hết, khung cảnh ngôi nhà và hình ảnh người mẹ khi Tâm trở về gợi lên nhiều cảm xúc. Ngôi nhà “vẫn như trước” nhưng “sụp thấp hơn” và “mái gianh xơ xác hơn” cho thấy sự nghèo khó, tàn tạ theo thời gian. Không gian “bốn bề yên lặng” càng làm nổi bật sự cô đơn của người mẹ già sống lặng lẽ nơi quê nhà. Khi xuất hiện, bà “đã già đi nhiều” nhưng vẫn mặc “cái bộ áo cũ kỹ”, chi tiết ấy gợi sự tảo tần, lam lũ. Đặc biệt, phản ứng “ứa nước mắt” khi nhận ra con đã thể hiện tình mẫu tử sâu nặng, nỗi mong nhớ và xúc động dồn nén bấy lâu. Chỉ một câu nói giản dị: “Con đã về đấy ư?” cũng đủ cho thấy niềm hạnh phúc nghẹn ngào của người mẹ.

Trái ngược với tình cảm tha thiết ấy là thái độ lạnh nhạt, xa cách của Tâm. Ngay từ lời chào, anh đã xưng “tôi” – “bà”, cách xưng hô tạo nên khoảng cách, thiếu đi sự thân mật ruột thịt. Câu nói “như khó khăn mới ra khỏi miệng được” cho thấy sự gượng gạo, không tự nhiên. Trong suốt cuộc trò chuyện, Tâm luôn tỏ ra thờ ơ: “nhún vai”, “không trả lời”, “lơ đãng nghe”, “trả lời qua loa”. Anh không quan tâm đến những câu chuyện làng quê, cũng không để ý đến nỗi vất vả, cô đơn của mẹ. Đặc biệt, chi tiết Tâm cảm thấy “ẩm thấp” thấm vào người không chỉ là cảm giác vật lý mà còn gợi lên sự khó chịu, xa lạ của anh trước chính ngôi nhà mình từng gắn bó.

Tình cảm của người mẹ càng hiện lên sâu sắc qua những lời hỏi han ân cần. Bà lo lắng khi nghe tin con ốm nhưng “không dám lên thăm” vì nghèo và thiếu hiểu biết. Những câu hỏi giản dị, chân thành thể hiện sự quan tâm hết lòng của người mẹ. Bà còn kể về cô Trinh – người con gái vẫn chờ đợi Tâm, như một cách gợi nhắc quá khứ, mong con tìm lại những tình cảm xưa. Tuy nhiên, tất cả đều không lay động được Tâm. Anh đã hoàn toàn thay đổi, trở nên xa lạ với chính quê hương và những con người từng gắn bó.

Cao trào của đoạn trích nằm ở hành động Tâm đưa tiền cho mẹ. Anh “hơi kiêu ngạo” khi nói về số tiền, coi đó như một sự ban phát. Hành động ấy cho thấy Tâm đã đánh đồng tình cảm với vật chất, cho rằng tiền bạc có thể thay thế sự quan tâm. Trong khi đó, người mẹ “run run” nhận tiền, “rơm rớm nước mắt” – không phải vì vui mừng mà vì tủi thân, đau đớn trước sự xa cách của con. Chi tiết Tâm “làm như không thấy gì” rồi “vội vàng bước ra” đã khép lại cuộc gặp gỡ trong sự lạnh lẽo, để lại dư vị xót xa trong lòng người đọc.

Qua đoạn trích, Thạch Lam đã thể hiện thành công nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế, giọng văn nhẹ nhàng mà thấm thía. Tác giả không lên án gay gắt mà để sự đối lập giữa hai nhân vật tự bộc lộ ý nghĩa. Đó là lời nhắc nhở sâu sắc về tình mẫu tử thiêng liêng, đồng thời phê phán lối sống vô cảm, chạy theo vật chất mà quên đi cội nguồn.

Đoạn trích “Trở về” vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của Tâm mà còn là bài học chung cho mỗi người. Nó khiến ta nhận ra rằng, trong cuộc sống, điều quý giá nhất không phải là tiền bạc mà chính là tình thân và sự gắn bó với gia đình.

Trong dòng văn học hiện đại Việt Nam, Thạch Lam là cây bút giàu chất trữ tình, thường hướng ngòi bút vào những con người bình dị với những rung động tinh tế của tâm hồn. Truyện ngắn “Trở về” là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện sâu sắc bi kịch tinh thần của con người khi rời xa cội nguồn. Đoạn trích đã khắc họa cuộc gặp gỡ đầy xót xa giữa Tâm và người mẹ già, qua đó bộc lộ sự lạnh nhạt, vô cảm của người con và tình yêu thương âm thầm, sâu nặng của người mẹ.

Trước hết, khung cảnh ngôi nhà và hình ảnh người mẹ khi Tâm trở về gợi lên nhiều cảm xúc. Ngôi nhà “vẫn như trước” nhưng “sụp thấp hơn” và “mái gianh xơ xác hơn” cho thấy sự nghèo khó, tàn tạ theo thời gian. Không gian “bốn bề yên lặng” càng làm nổi bật sự cô đơn của người mẹ già sống lặng lẽ nơi quê nhà. Khi xuất hiện, bà “đã già đi nhiều” nhưng vẫn mặc “cái bộ áo cũ kỹ”, chi tiết ấy gợi sự tảo tần, lam lũ. Đặc biệt, phản ứng “ứa nước mắt” khi nhận ra con đã thể hiện tình mẫu tử sâu nặng, nỗi mong nhớ và xúc động dồn nén bấy lâu. Chỉ một câu nói giản dị: “Con đã về đấy ư?” cũng đủ cho thấy niềm hạnh phúc nghẹn ngào của người mẹ.

Trái ngược với tình cảm tha thiết ấy là thái độ lạnh nhạt, xa cách của Tâm. Ngay từ lời chào, anh đã xưng “tôi” – “bà”, cách xưng hô tạo nên khoảng cách, thiếu đi sự thân mật ruột thịt. Câu nói “như khó khăn mới ra khỏi miệng được” cho thấy sự gượng gạo, không tự nhiên. Trong suốt cuộc trò chuyện, Tâm luôn tỏ ra thờ ơ: “nhún vai”, “không trả lời”, “lơ đãng nghe”, “trả lời qua loa”. Anh không quan tâm đến những câu chuyện làng quê, cũng không để ý đến nỗi vất vả, cô đơn của mẹ. Đặc biệt, chi tiết Tâm cảm thấy “ẩm thấp” thấm vào người không chỉ là cảm giác vật lý mà còn gợi lên sự khó chịu, xa lạ của anh trước chính ngôi nhà mình từng gắn bó.

Tình cảm của người mẹ càng hiện lên sâu sắc qua những lời hỏi han ân cần. Bà lo lắng khi nghe tin con ốm nhưng “không dám lên thăm” vì nghèo và thiếu hiểu biết. Những câu hỏi giản dị, chân thành thể hiện sự quan tâm hết lòng của người mẹ. Bà còn kể về cô Trinh – người con gái vẫn chờ đợi Tâm, như một cách gợi nhắc quá khứ, mong con tìm lại những tình cảm xưa. Tuy nhiên, tất cả đều không lay động được Tâm. Anh đã hoàn toàn thay đổi, trở nên xa lạ với chính quê hương và những con người từng gắn bó.

Cao trào của đoạn trích nằm ở hành động Tâm đưa tiền cho mẹ. Anh “hơi kiêu ngạo” khi nói về số tiền, coi đó như một sự ban phát. Hành động ấy cho thấy Tâm đã đánh đồng tình cảm với vật chất, cho rằng tiền bạc có thể thay thế sự quan tâm. Trong khi đó, người mẹ “run run” nhận tiền, “rơm rớm nước mắt” – không phải vì vui mừng mà vì tủi thân, đau đớn trước sự xa cách của con. Chi tiết Tâm “làm như không thấy gì” rồi “vội vàng bước ra” đã khép lại cuộc gặp gỡ trong sự lạnh lẽo, để lại dư vị xót xa trong lòng người đọc.

Qua đoạn trích, Thạch Lam đã thể hiện thành công nghệ thuật miêu tả tâm lý tinh tế, giọng văn nhẹ nhàng mà thấm thía. Tác giả không lên án gay gắt mà để sự đối lập giữa hai nhân vật tự bộc lộ ý nghĩa. Đó là lời nhắc nhở sâu sắc về tình mẫu tử thiêng liêng, đồng thời phê phán lối sống vô cảm, chạy theo vật chất mà quên đi cội nguồn.

Đoạn trích “Trở về” vì thế không chỉ là câu chuyện riêng của Tâm mà còn là bài học chung cho mỗi người. Nó khiến ta nhận ra rằng, trong cuộc sống, điều quý giá nhất không phải là tiền bạc mà chính là tình thân và sự gắn bó với gia đình.

Câu 1.
Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.
Người bộc lộ cảm xúc là nhân vật “tôi” (người lính/khách qua đường).
Đó là cuộc gặp gỡ giữa “tôi” và một bà mẹ nông dân nghèo trong đêm.

Câu 3.

• Biện pháp tu từ:
• • So sánh: “hơi ấm hơn nhiều chăn đệm”
  • Tương phản: giữa “hơi ấm” và “cọng rơm xơ xác gầy gò”
• Tác dụng:
  → Làm nổi bật giá trị ấm áp, tình nghĩa của ổ rơm; dù giản dị, nghèo nàn nhưng lại ấm áp hơn vật chất đầy đủ, qua đó ca ngợi tình người chân thành.

Câu 4.
Hình ảnh “ổ rơm” là một biểu tượng giàu ý nghĩa:

• Gợi sự nghèo khó, giản dị của người nông dân.
• Đồng thời thể hiện tình yêu thương, sự sẻ chia ấm áp của bà mẹ dành cho “tôi”.
  → “Ổ rơm” trở thành biểu tượng của tình người mộc mạc mà sâu sắc
• 5. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là:
  → Ca ngợi tình người ấm áp, chân thành trong hoàn cảnh nghèo khó, đồng thời bày tỏ sự trân trọng những giá trị giản dị mà thiêng liêng của cuộc sống.

Câu 6. (Đoạn văn 5–7 câu)

Bài thơ “Hơi ấm ổ rơm” của Nguyễn Duy để lại trong em nhiều xúc động sâu sắc. Hình ảnh bà mẹ nghèo tuy thiếu thốn nhưng vẫn sẵn sàng nhường chỗ ngủ và lót rơm cho khách đã thể hiện tấm lòng nhân hậu, giàu tình thương. Ổ rơm tuy giản dị nhưng lại mang hơi ấm của tình người, khiến người nằm cảm thấy ấm áp hơn cả chăn đệm đầy đủ. Qua đó, tác giả giúp em hiểu rằng giá trị tinh thần đôi khi quý giá hơn vật chất. Bài thơ cũng khiến em thêm trân trọng những con người lao động bình dị. Đồng thời, em nhận ra cần biết yêu thương và sẻ chia nhiều hơn trong cuộc sống.