Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du đã thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo lớn lao và tấm lòng thương cảm bao la của tác giả đối với những kiếp người bất hạnh trong xã hội phong kiến. Qua phép điệp “cũng có kẻ…”, nhà thơ lần lượt khắc họa nhiều hạng người: kẻ bị bắt lính chết nơi chiến trận, người phụ nữ lỡ làng phải “buôn nguyệt bán hoa”, kẻ hành khất sống lay lắt qua ngày. Họ đều chung một số phận đau khổ, bơ vơ, sống trong phiền não, chết không nơi nương tựa. Đặc biệt, tiếng than “Đau đớn thay phận đàn bà” cất lên như một lời ai oán cho thân phận người phụ nữ và cho cả kiếp người nhỏ bé giữa thời loạn lạc. Về nghệ thuật, đoạn trích nổi bật với thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, giọng điệu bi thương, thống thiết; hình ảnh gợi cảm như “mạng người như rác”, “ngọn lửa ma trơi” tạo ám ảnh sâu sắc. Ngôn ngữ giàu tính biểu cảm kết hợp với liệt kê, điệp cấu trúc đã làm nổi bật bức tranh hiện thực đau thương, qua đó khẳng định tấm lòng nhân ái bao dung của Nguyễn Du.

Trong bài thơ, hình tượng “nàng Vọng Phu” gợi nhắc truyền thuyết về người vợ bồng con chờ chồng đến hóa đá – một biểu tượng đẹp của lòng thủy chung son sắt. “Nàng Vọng Phu” không chỉ là một con người cụ thể mà còn là hóa thân của bao người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh và ly loạn. Dáng đứng chờ đợi giữa đất trời mênh mang thể hiện nỗi cô đơn, khắc khoải nhưng cũng toát lên sự bền bỉ, kiên định. Thời gian có thể trôi, cảnh vật có thể đổi thay, song tấm lòng của nàng vẫn vẹn nguyên như đá núi. Hình ảnh ấy vừa bi thương vừa cao cả: bi thương vì số phận éo le, vì sự chia lìa không hẹn ngày gặp lại; cao cả vì đức hi sinh, vì niềm tin không tắt vào ngày đoàn tụ. Qua “nàng Vọng Phu”, bài thơ ngợi ca vẻ đẹp truyền thống của người phụ nữ – giàu yêu thương, thủy chung và giàu đức hi sinh – đồng thời gợi niềm trân trọng đối với những con người âm thầm chịu đựng mất mát vì nghĩa tình và vì đất nước.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên với vẻ đẹp tiêu biểu của người con gái thôn quê nhưng cũng ẩn chứa nhiều đổi thay. Trước hết, “em” từng mang nét đẹp mộc mạc, giản dị, gắn với không gian làng quê thân thuộc. Hình ảnh cô gái với trang phục truyền thống, với hồn nhiên, trong trẻo chính là biểu tượng của “chân quê” – cái đẹp tự nhiên, không pha tạp. Tuy nhiên, sau khi lên tỉnh trở về, “em” đã có sự thay đổi trong cách ăn mặc và dáng vẻ. Những yếu tố thị thành khiến “em” trở nên khác lạ trong mắt nhân vật trữ tình. Sự đổi thay ấy không chỉ là thay đổi bề ngoài mà còn gợi nỗi băn khoăn về nguy cơ phai nhạt bản sắc quê hương. Qua hình tượng “em”, Nguyễn Bính thể hiện niềm yêu mến vẻ đẹp truyền thống đồng thời bộc lộ tâm trạng tiếc nuối trước sự xâm nhập của lối sống thị thành vào làng quê. Nhân vật “em” vì thế vừa cụ thể, sinh động, vừa mang ý nghĩa biểu tượng cho vẻ đẹp và giá trị văn hóa dân gian cần được gìn giữ.