Câu 1

Trong hành trình tồn tại của mình, con người không chỉ sống giữa thế giới mà còn là một phần của thế giới rộng lớn ấy, vì vậy biết yêu thương vạn vật không chỉ là một lựa chọn mà còn là một lẽ sống cần thiết. Vạn vật quanh ta – từ cỏ cây, hoa lá, sông suối đến muôn loài sinh linh – đều mang trong mình sự sống, vẻ đẹp và giá trị riêng, xứng đáng được con người trân trọng và nâng niu. Khi con người biết yêu thương vạn vật, ta không chỉ góp phần gìn giữ môi trường sống mà còn nuôi dưỡng tâm hồn mình trở nên trong trẻo, nhân ái và giàu cảm xúc hơn. Ngược lại, sự vô tâm, thờ ơ trước thiên nhiên và sự sống sẽ khiến con người dần trở nên khô cằn, ích kỉ, đồng thời kéo theo những hậu quả nghiêm trọng như ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, sự suy giảm đa dạng sinh học. Yêu thương vạn vật không phải là điều gì quá lớn lao hay xa vời, mà bắt đầu từ những hành động rất nhỏ: không xả rác bừa bãi, biết bảo vệ cây xanh, tiết kiệm tài nguyên, tôn trọng và không làm tổn hại đến các loài vật, cũng như cư xử nhẹ nhàng, tử tế với mọi thứ xung quanh. Hơn thế nữa, khi con người biết lắng nghe và thấu cảm với vạn vật, ta sẽ nhận ra rằng mọi sự sống đều có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, và việc làm tổn thương thế giới cũng chính là làm tổn thương chính mình. Vì vậy, mỗi người cần học cách sống chậm lại, sống có ý thức và trách nhiệm hơn, để không chỉ tồn tại mà còn sống một cuộc đời có ý nghĩa, hài hòa và bền vững trong vòng tay của thiên nhiên.

Câu 2:

Trong nền thơ ca kháng chiến chống Pháp, Hoàng Cầm là tiếng thơ giàu chất trữ tình và đậm đà hồn quê Kinh Bắc. Đoạn trích trong bài thơ “Bên kia sông Đuống” không chỉ là lời hoài niệm tha thiết về một miền quê thanh bình mà còn là khúc bi ca đau xót trước sự tàn phá của chiến tranh. Qua nghệ thuật đối lập sắc nét và hệ thống hình ảnh giàu tính biểu tượng, nhà thơ đã làm nổi bật sự biến đổi dữ dội của quê hương trước và sau chiến tranh, qua đó thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng cùng nỗi đau mất mát khôn nguôi.

Trước hết, quê hương hiện lên trong miền kí ức với vẻ đẹp trù phú, êm đềm và thấm đẫm bản sắc văn hóa dân tộc. Chỉ bằng một câu thơ “Quê hương ta lúa nếp thơm nồng”, Hoàng Cầm đã gợi ra cả một không gian làng quê ấm áp, nơi hương lúa lan tỏa như kết tinh của sự no đủ, yên vui. Đặc biệt, hình ảnh “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong / Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” không chỉ tái hiện một làng nghề truyền thống mà còn khắc họa đời sống tinh thần phong phú của người dân Kinh Bắc. Những bức tranh dân gian với gam màu tươi sáng, hình ảnh “gà lợn”, “đám cưới chuột” vốn biểu trưng cho sự sum vầy, hạnh phúc, cho một nhịp sống bình dị mà rộn ràng niềm vui. Tất cả đã tạo nên một bức tranh quê thanh bình, giàu đẹp, nơi con người sống hòa hợp với thiên nhiên và gìn giữ những giá trị văn hóa lâu đời. Đó không chỉ là quê hương trong thực tại mà còn là quê hương trong tâm tưởng, trong nỗi nhớ tha thiết của nhà thơ.

Thế nhưng, tất cả vẻ đẹp ấy đã bị chiến tranh hủy hoại một cách tàn khốc. Câu thơ “Quê hương ta từ ngày khủng khiếp” như một dấu mốc đau thương, mở ra hiện thực u ám, đầy ám ảnh. Hình ảnh “giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn” gợi cảnh lửa cháy lan tràn, thiêu rụi mọi dấu vết của sự sống. Nhịp thơ đột ngột ngắn lại, dồn dập qua những câu “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy” như những nhát dao cứa vào lòng người đọc, diễn tả sự mất mát đến tận cùng. Không chỉ cảnh vật bị tàn phá, mà sự sống cũng bị chà đạp, bóp nghẹt. Hình ảnh “Chó ngộ một đàn / Lưỡi dài lê sắc máu” là một ẩn dụ ghê rợn, vạch trần bản chất hung bạo, phi nhân tính của kẻ thù. Không gian làng quê quen thuộc giờ đây trở nên hoang tàn, lạnh lẽo: “kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang”, gợi cảm giác tuyệt vọng, bế tắc.

Đau xót hơn, những giá trị văn hóa – tinh thần từng làm nên linh hồn quê hương cũng bị chia cắt, tan vỡ. Hình ảnh “Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả” vừa gợi lại tranh Đông Hồ, vừa gợi cảnh chia ly tang thương của con người trong chiến tranh. Cái vốn là biểu tượng của sum họp, no đủ nay lại trở thành biểu tượng của mất mát. Câu hỏi tu từ “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / Bây giờ tan tác về đâu?” không chỉ là lời tiếc nuối cho một nét đẹp văn hóa mà còn là tiếng khóc nghẹn ngào cho một quê hương bị xé nát. Sự đối lập giữa quá khứ tươi sáng và hiện tại đau thương đã tạo nên ám ảnh sâu sắc, làm nổi bật bi kịch của chiến tranh.

Như vậy, bằng bút pháp trữ tình kết hợp với yếu tố hiện thực, cùng nghệ thuật đối lập và hình ảnh giàu sức gợi, Hoàng Cầm đã khắc họa chân thực và xúc động sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh. Đoạn thơ không chỉ là tiếng lòng đau đớn của riêng nhà thơ mà còn là nỗi đau chung của cả dân tộc. Qua đó, tác phẩm góp phần tố cáo tội ác chiến tranh, đồng thời nhắc nhở mỗi người hôm nay phải biết trân trọng hòa bình, gìn giữ những giá trị văn hóa và yêu thương quê hương tha thiết hơn.

Câu 1

Phương thức biểu đạt chính:
➡️ Nghị luận (biểu cảm kết hợp)

Câu 2

Nội dung văn bản:
➡️ Văn bản thể hiện suy ngẫm về việc con người vô tình gây ra những tổn thương cho thiên nhiên, cuộc sống và cả con người xung quanh. Từ đó nhắn nhủ mỗi người cần sống tinh tế, biết yêu thương, trân trọng và tránh làm đau những điều mong manh trong cuộc đời.

Câu 3

Biện pháp tu từ trong đoạn (7):
➡️ Điệp cấu trúc + nhân hoá

Phân tích:

• Điệp cấu trúc: “quen…” lặp lại nhiều lần
• Nhân hoá: “mặt đất tha thứ”, “đại dương độ lượng”, “nẻo đường nhẫn nhịn”…

👉 Tác dụng:

• Làm nổi bật sự bao dung, nhẫn nhịn của thiên nhiên và thế giới xung quanh
• Gợi cảm xúc sâu sắc, khiến người đọc nhận ra: dù bị tổn thương, mọi thứ vẫn âm thầm chịu đựng
• Qua đó, phê phán sự vô tâm của con người

Câu 4

Vì sao tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm”?

➡️ Vì:

• “Gai đâm” là hình ảnh ẩn dụ cho những tổn thương, va vấp trong cuộc sống
• Khi bị đau, con người mới giật mình nhận ra giá trị của sự nâng niu, yêu thương
• Giúp ta:
• • Sống cẩn thận hơn
  • Biết đồng cảm với nỗi đau của người khác
  • Không vô tình gây tổn thương cho xung quanh

👉 Ý nghĩa:
Đôi khi cần trải qua đau đớn để trưởng thành và biết sống tử tế hơn.

Câu 5

Bài học ý nghĩa nhất tôi rút ra từ văn bản là cần sống chậm lại, tinh tế và biết yêu thương nhiều hơn. Trong cuộc sống, con người đôi khi vô tình làm tổn thương thiên nhiên và những người xung quanh mà không hề nhận ra. Vì vậy, mỗi chúng ta cần học cách quan sát, lắng nghe và đặt mình vào vị trí của người khác để thấu hiểu và tránh gây đau đớn. Đồng thời, những “vết gai đâm” trong cuộc đời cũng là điều cần thiết, bởi chính chúng giúp ta trưởng thành, biết trân trọng sự sống và sống nhân ái hơn. Chỉ khi biết nâng niu những điều mong manh, con người mới thực sự sống có ý nghĩa.