Câu 1:

Trong nhịp sống hối hả, con người dễ trở nên vô tình, thờ ơ trước thế giới muôn loài. Đọc “Nên bị gai đâm”, tôi chợt nhận ra rằng yêu thương vạn vật không phải là điều gì cao siêu, mà chính là cách ta sống nâng niu từ những điều nhỏ bé nhất. Yêu thương vạn vật là khi ta biết chiếc lá rụng cũng mang một giấc mơ, dòng sông cũng có thể bị “rách tướp” bởi mỏ neo, và bước chân ta mỗi ngày có thể làm tổn thương những thảm cỏ, lối ngõ. Vạn vật xung quanh vốn dĩ bao dung, tha thứ, trầm mặc chịu đựng những va chạm vô tình hay cố ý của con người. Nhưng sự bao dung ấy không phải để ta lạm dụng. Sống biết yêu thương vạn vật chính là sống có ý thức, biết đặt mình vào vị trí của những gì tưởng chừng vô tri: một bông hoa, một giọt sương, một nếp áo nhàu. Khi ta yêu thương vạn vật, ta sẽ trở nên tinh tế hơn, nhân hậu hơn và cũng hạnh phúc hơn. Bởi như nhà văn đã nhắc nhở, thỉnh thoảng “bàn chân nên bị gai đâm” để ta giật mình hiểu rằng tổn thương là rỉ máu, và yêu thương chính là cách duy nhất để ta đi qua thế giới này mà không làm đau bất cứ điều gì.

Câu 2:

Hoàng Cầm là nhà thơ của những rung động tinh tế trước vẻ đẹp quê hương Kinh Bắc. Đoạn thơ trích trong bài thơ "Bên kia sông Đuống" là một minh chứng xúc động cho tình yêu quê hương sâu nặng, đồng thời phơi bày sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh. Chỉ qua vài câu thơ, người đọc có thể thấy rõ hai bức tranh đối lập về quê hương trước và sau chiến tranh.

                      " Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

                       Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

                       Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp"

Trước hết, quê hương hiện lên trong hoài niệm của nhà thơ thật đẹp đẽ, trù phú và đậm đà bản sắc văn hóa. Câu thơ mở đầu như một tiếng gọi thân thương: “Bên kia sông Đuống – Quê hương ta”, vừa gần gũi vừa da diết. Hình ảnh “lúa nếp thơm nồng” gợi vị ngọt ngào, mộc mạc của đồng quê Bắc Bộ. Đặc biệt, hai câu thơ về tranh Đông Hồ: “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong – Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” đã nâng tầm quê hương không chỉ là nơi nuôi sống con người mà còn là cái nôi của nghệ thuật truyền thống. “Nét tươi trong”, “sáng bừng” – đó là một không gian tinh khiết, rạng rỡ, tràn đầy sức sống và niềm tự hào dân tộc. Như vậy, quê hương trước chiến tranh là một miền ký ức đẹp đẽ, thanh bình, nơi con người và thiên nhiên hòa quyện trong văn hóa lâu đời.

"Quê hương ta từ ngày khủng khiếp

                       Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn

                       Ruộng ta khô

                       Nhà ta cháy

                       Chó ngộ một đàn

                       Lưỡi dài lê sắc máu

                       Kiệt cùng ngõ thẳm bờ hoang

                       Mẹ con đàn lợn âm dương

                       Chia lìa trăm ngả

                       Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

                       Bây giờ tan tác về đâu?"

Thế nhưng, tất cả bỗng vỡ tan sau hai chữ “khủng khiếp”. Sự biến đổi diễn ra một cách đột ngột, dữ dội. Cảnh sắc quê hương thay đổi hoàn toàn: từ bình yên chuyển sang tang thương, tàn khốc. Nhịp thơ bỗng dồn dập, gấp gáp với hàng loạt hình ảnh đau thương: “Ruộng ta khô – Nhà ta cháy”. Cách ngắt nhịp ngắn, mạnh như những tiếng nấc nghẹn ngào. Không chỉ có cảnh vật, mà chính sự sống cũng bị hủy diệt: “Chó ngộ một đàn – Lưỡi dài lê sắc máu” – hình ảnh thực mà ghê rợn, tố cáo tội ác của giặc. Cao trào của sự tan hoang là cảnh “Mẹ con đàn lợn âm dương – Chia lìa trăm ngả”. Từ “âm dương” vốn chỉ sự sống – cái chết, nhưng ở đây lại được dùng cho đàn lợn, một cách nói xót xa, thể hiện sự đảo lộn, tàn nhẫn đến tận cùng của chiến tranh. Và câu thơ ám ảnh nhất: “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã – Bây giờ tan tác về đâu?” – đám cưới chuột trong tranh Đông Hồ vốn là biểu tượng của sự vui vẻ, no đủ; thế mà giờ đây cũng tan tác, lạc lõng. Một nét văn hóa bị xé lẻ, một thế giới thân thuộc bị phá nát. Rõ ràng, sau chiến tranh, quê hương không còn là bức tranh tươi sáng mà trở thành một bãi chiến trường chết chóc, hoang tàn.

Như vậy, chỉ bằng vài cặp hình ảnh đối lập và hệ thống từ ngữ giàu giá trị tạo hình, Hoàng Cầm đã khắc họa thành công sự biến đổi đau đớn của quê hương: từ bình yên, trù phú đến đổ nát, tang thương. Đoạn thơ không chỉ là lời tố cáo chiến tranh mà còn là tiếng lòng yêu thương, xót xa vô hạn của một người con xa xứ. Qua đó, nhà thơ nhắc nhở thế hệ sau: hãy trân trọng hòa bình, trân trọng những giá trị văn hóa quê hương – những thứ rất đỗi đời thường nhưng mong manh trước bạo lực chiến tranh.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận (kết hợp với biểu cảm).

Câu 2: Nội dung chính của văn bản: Tác giả chỉ ra sự vô tình, thô ráp của con người khi làm tổn thương thế giới tự nhiên và những giá trị tinh tế trong cuộc sống. Từ đó, ông đề cao sự nâng niu, trân trọng và nhấn mạnh rằng cần có những cú “giật mình” (như bị gai đâm) để con người nhận thức được rằng tổn thương dù nhỏ cũng là sự rỉ máu.

Câu 3:

• Biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn (7): Điệp cấu trúc (lặp lại kết cấu “... quen ...” ở nhiều câu: “Mặt đất ngàn đời quen tha thứ”, “Đại dương bao la quen độ lượng”, “Cánh rừng mênh mông quen trầm mặc”,...) và Nhân hóa (gán cho các sự vật tự nhiên những đức tính của con người: tha thứ, độ lượng, trầm mặc, nhẫn nhịn, bao dung...).
• Phân tích: Điệp cấu trúc cùng với phép nhân hóa tạo nên âm hưởng liệt kê, nhấn mạnh sự bao dung, vô bờ bến của thiên nhiên trước những tác động vô tình hay thậm chí là tàn nhẫn của con người. Đồng thời, cách nhân hóa ấy cũng khắc họa một cách thấm thía sự đối lập giữa lòng độ lượng của đất trời và sự vô tâm, thờ ơ của con người, qua đó gợi lên nỗi xót xa và sự thức tỉnh cần thiết ở mỗi người.

Câu 4: Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì:

• Con người thường sống vô tâm, quen với việc “xéo lên cỏ hoa” mà không nhận ra mình đang gây ra những tổn thương.
• Gai đâm là một cú “giật mình” nhỏ nhưng đủ để làm ta thức tỉnh, cảm nhận nỗi đau thể xác một cách trực tiếp – từ đó liên tưởng và thấu hiểu rằng những tổn thương mà ta gây ra cho thế giới xung quanh (dù là nhỏ bé) cũng chính là sự “rỉ máu”. Nó như một hình thức “phản hồi” cần thiết để con người điều chỉnh cách sống, sống nâng niu và có ý thức hơn.

Câu 5: Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản: Sống phải biết nâng niu và trân trọng thế giới xung quanh, đừng vô tình hay thờ ơ trước những tổn thương dù là nhỏ nhất, bởi bất cứ sự tổn thương nào cũng đều là sự “rỉ máu”. Cần có những khoảng lặng, những “cú giật mình” để nhìn lại cách mình đang sống, đang đối xử với thiên nhiên, với sự vật, với con người, để không lợi dụng lòng bao dung của thế giới mà sống thô ráp, vô cảm.