Câu 1

Trong cuộc sống, con người cần biết yêu thương vạn vật bởi đó là nền tảng tạo nên một thế giới nhân ái và bền vững. Vạn vật quanh ta, từ thiên nhiên đến con người, đều tồn tại trong mối quan hệ gắn bó mật thiết. Khi con người biết yêu thương, trân trọng cỏ cây, muông thú và những gì nhỏ bé nhất, chúng ta sẽ sống hài hòa hơn với môi trường, tránh gây ra những tổn thương không đáng có. Yêu thương vạn vật còn giúp con người nuôi dưỡng tâm hồn nhân hậu, biết đồng cảm, sẻ chia với nỗi đau của người khác. Ngược lại, sự vô cảm, tàn nhẫn sẽ dẫn đến những hành động hủy hoại thiên nhiên, làm tổn thương con người và chính bản thân mình. Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường sống đang bị tàn phá nghiêm trọng, việc yêu thương và bảo vệ vạn vật càng trở nên cấp thiết. Đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là thước đo nhân cách của mỗi người. Biết yêu thương vạn vật chính là biết yêu thương cuộc sống và tương lai của chính mình.

Câu 2

Trong nền thơ ca kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Cầm là nhà thơ có giọng điệu riêng, đậm chất trữ tình, giàu màu sắc văn hóa dân gian vùng Kinh Bắc. Bài thơ “Bên kia sông Đuống” được sáng tác năm 1948, khi quê hương ông rơi vào tay giặc. Đoạn thơ được trích dẫn đã tái hiện một cách sâu sắc sự biến đổi đau xót của quê hương: từ một miền đất thanh bình, giàu truyền thống văn hóa trở thành vùng đất bị chiến tranh tàn phá, điêu linh. Qua đó, ta thấy rõ nỗi đau, niềm xót xa và tình yêu quê hương tha thiết của nhà thơ.

Trước hết, Hoàng Cầm đã khắc họa hình ảnh quê hương trước chiến tranh bằng những nét vẽ êm đềm, giàu hương sắc và đậm đà bản sắc dân tộc. Quê hương hiện lên là một miền đất trù phú, thanh bình với “lúa nếp thơm nồng” – mùi hương quen thuộc của đồng quê Bắc Bộ, gợi cảm giác ấm no, sung túc. Hình ảnh “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong / Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp” không chỉ là bức tranh sinh hoạt dân gian quen thuộc mà còn là biểu tượng cho đời sống văn hóa truyền thống lâu đời của người dân Kinh Bắc. Những từ ngữ như “thơm nồng”, “tươi trong”, “sáng bừng” mang sắc thái tươi sáng, thể hiện niềm tự hào của nhà thơ về quê hương giàu đẹp, yên vui, đậm đà bản sắc. Đó là một quê hương mang vẻ đẹp hài hòa giữa thiên nhiên và văn hóa, giữa vật chất và tinh thần.

Thế nhưng, bức tranh quê hương ấy đã bị chiến tranh tàn phá một cách khốc liệt. Từ dòng thơ “Quê hương ta từ ngày khủng khiếp”, giọng thơ đột ngột chuyển sang u ám, dữ dội. Chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp hiện lên bằng hình ảnh “Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn”, gợi cảm giác ghê rợn, hủy diệt. Từ ngữ mạnh, gấp, nhịp thơ dồn dập như tiếng bước chân giặc, như lửa cháy lan, cuốn trôi tất cả sự sống bình yên của làng quê.

Sự tàn phá của chiến tranh được thể hiện cụ thể, chân thực qua hàng loạt hình ảnh đau xót: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy”. Chỉ với hai câu thơ ngắn, Hoàng Cầm đã nói lên sự hủy diệt toàn diện cả về vật chất lẫn đời sống của con người. Ruộng khô – nguồn sống của người nông dân bị cướp mất; nhà cháy – tổ ấm gia đình tan hoang. Không chỉ con người mà cả con vật cũng chịu nỗi đau: “Chó ngộ một đàn / Lưỡi dài lê sắc máu”. Hình ảnh dữ dội, ám ảnh này cho thấy mức độ tàn bạo của chiến tranh, khiến sự sống bị bóp nghẹt, cái chết lan tràn khắp nơi.

Không dừng lại ở sự tàn phá vật chất, chiến tranh còn gây ra nỗi đau tinh thần sâu sắc, làm tan vỡ các giá trị truyền thống. Hình ảnh “Mẹ con đàn lợn âm dương / Chia lìa trăm ngả” mang ý nghĩa biểu tượng: đó không chỉ là đàn lợn trong tranh dân gian mà còn là hình ảnh của sự sum vầy, ấm no nay bị chia cắt, tan tác. Đỉnh điểm của nỗi đau là câu hỏi xót xa: “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / Bây giờ tan tác về đâu?”. Đám cưới chuột – biểu tượng cho đời sống sinh hoạt vui tươi, hồn nhiên của làng quê – nay không còn chỗ tồn tại trước bom đạn chiến tranh. Câu hỏi tu từ vang lên như một tiếng khóc nghẹn ngào, thể hiện nỗi đau đến tột cùng của nhà thơ trước sự mất mát không gì bù đắp được.

Qua sự đối lập rõ nét giữa quê hương trước và sau chiến tranh, Hoàng Cầm đã thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng cùng nỗi căm phẫn trước tội ác của kẻ thù. Nếu trước chiến tranh, quê hương là biểu tượng của sự sống, văn hóa và hạnh phúc thì sau chiến tranh, tất cả chỉ còn là hoang tàn, chết chóc và chia lìa. Chính sự tương phản ấy đã làm nổi bật giá trị nhân văn của tác phẩm, đồng thời tố cáo mạnh mẽ sự tàn bạo của chiến tranh xâm lược.

Tóm lại, đoạn thơ trong “Bên kia sông Đuống” không chỉ là bức tranh chân thực về sự biến đổi đau thương của quê hương Kinh Bắc trước và sau chiến tranh mà còn là tiếng lòng tha thiết của Hoàng Cầm dành cho mảnh đất chôn nhau cắt rốn. Bằng ngôn ngữ giàu hình ảnh, giọng thơ trữ tình xen lẫn bi phẫn, nhà thơ đã để lại cho người đọc một áng thơ giàu giá trị nghệ thuật và nhân văn, nhắc nhở chúng ta biết trân trọng hòa bình và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương, đất nước.

Câu 1 Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là nghị luận (kết hợp với biểu cảm).

Câu 2 Văn bản thể hiện thông điệp: con người trong cuộc sống thường vô tình gây ra những tổn thương cho thiên nhiên, cho người khác và cho chính thế giới xung quanh; từ đó nhắc nhở con người cần sống nhẹ nhàng, ý thức, biết nâng niu và trân trọng mọi sự sống, mọi cảm xúc mong manh.

Câu 3 Trong đoạn (7), tác giả sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa qua các hình ảnh như: “mặt đất quen tha thứ”, “đại dương quen độ lượng”, “những nẻo đường quen nhẫn nhịn”, “những đoá hoa không bao giờ chì chiết”… → Tác dụng: Khiến thiên nhiên, sự vật trở nên có cảm xúc, có tâm hồn như con người. Nhấn mạnh sự bao dung, nhẫn nại, âm thầm chịu đựng của thế giới trước những tổn thương do con người gây ra. Qua đó, làm nổi bật thái độ vô tâm, thô bạo của con người và khơi gợi sự thức tỉnh trong nhận thức, lương tâm người đọc.

Câu 4 Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì đó là một hình ảnh ẩn dụ cho những va vấp, đau đớn, tổn thương trong cuộc sống. Chỉ khi con người cảm nhận được nỗi đau thực sự, “rỉ máu”, con người mới biết giật mình, biết dừng lại để suy nghĩ về những tổn thương mình đã gây ra cho người khác và cho thế giới. Ý thơ không cổ vũ đau khổ mà nhấn mạnh: đau đớn là cách để con người thức tỉnh, học cách sống nhân ái và cẩn trọng hơn.

Câu 5 Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là: con người cần sống chậm lại, nhẹ nhàng hơn, biết yêu thương, trân trọng và không vô tâm với thiên nhiên, với người khác. Mỗi hành động dù nhỏ cũng có thể gây tổn thương, vì vậy hãy sống có trách nhiệm, biết đặt mình vào cảm xúc của người khác để thế giới trở nên nhân hậu và bớt đau đớn hơn.