Câu 1

Trong cuộc sống, con người không tồn tại đơn độc mà luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên và muôn loài xung quanh. Vì thế, con người cần biết yêu thương vạn vật như một lẽ sống nhân văn và bền vững. Yêu thương vạn vật trước hết là sự trân trọng thiên nhiên – nơi nuôi dưỡng sự sống của con người. Khi biết yêu thương cây cối, sông ngòi, muông thú, con người sẽ có ý thức bảo vệ môi trường, sống hài hòa với tự nhiên thay vì khai thác và tàn phá vô độ. Không chỉ vậy, yêu thương vạn vật còn thể hiện ở lòng nhân ái, sự cảm thông với những sinh linh nhỏ bé, yếu ớt trong cuộc đời. Một hành động nhẹ nhàng, một sự nâng niu cũng đủ làm thế giới trở nên ấm áp hơn. Ngược lại, sự vô tâm, thờ ơ sẽ dẫn đến những tổn thương khó hàn gắn cho thiên nhiên và cho chính con người. Khi con người học được cách yêu thương vạn vật, họ cũng đồng thời hoàn thiện nhân cách của mình, sống trách nhiệm, bao dung và giàu tình yêu thương hơn. Đó chính là nền tảng để xây dựng một xã hội nhân văn và một thế giới bền vững.

Câu 2

Bài thơ Bên kia sông Đuống của Hoàng Cầm được sáng tác trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi quê hương Kinh Bắc của ông bị giặc chiếm đóng và tàn phá nặng nề. Đoạn thơ trích đã khắc họa rõ nét sự biến đổi đau xót của quê hương trước và sau chiến tranh, qua đó thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng cùng nỗi đau lớn lao của nhà thơ trước cảnh nước mất, nhà tan.

Trước khi chiến tranh ập đến, quê hương bên kia sông Đuống hiện lên với vẻ đẹp yên bình, trù phú và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Đó là một miền quê giàu sức sống, thấm đẫm hương vị truyền thống:

“Quê hương ta lúa nếp thơm nồng

Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong

Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp.”

Hình ảnh “lúa nếp thơm nồng” gợi nên sự no ấm, đủ đầy của đời sống vật chất, đồng thời gợi cảm giác thân thương, gần gũi của làng quê Bắc Bộ. Tranh Đông Hồ với hình ảnh “gà lợn”, “màu dân tộc sáng bừng” không chỉ là nét đẹp nghệ thuật mà còn là biểu tượng của đời sống tinh thần, của truyền thống văn hóa lâu đời của quê hương Kinh Bắc. Những câu thơ mang giọng điệu trìu mến, tự hào, thể hiện niềm yêu thương sâu sắc và niềm gắn bó máu thịt của nhà thơ với quê hương mình.

Thế nhưng, tất cả vẻ đẹp bình yên ấy đã bị chiến tranh tàn nhẫn phá vỡ. Cụm từ “từ ngày khủng khiếp” như một mốc thời gian ám ảnh, đánh dấu sự đổi thay dữ dội của quê hương khi giặc kéo đến:

“Giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn.”

Hình ảnh “ngùn ngụt lửa” cùng tính từ “hung tàn” đã khắc họa rõ bản chất dã man của chiến tranh xâm lược. Lửa không chỉ thiêu đốt nhà cửa, ruộng đồng mà còn thiêu đốt cả sự sống và bình yên của con người. Nhịp thơ trở nên gấp gáp, dồn dập, phản ánh không khí căng thẳng, tang thương của quê hương trong bom đạn.

Những câu thơ tiếp theo cho thấy sự tàn phá toàn diện của chiến tranh đối với cuộc sống làng quê:

“Ruộng ta khô

Nhà ta cháy.”

Cách ngắt nhịp ngắn, mạnh khiến từng hình ảnh hiện lên như những nhát chém đau đớn. Ruộng đồng – nguồn sống của người nông dân – bị bỏ hoang, khô cằn; nhà cửa – nơi che chở con người – bị thiêu rụi. Không chỉ con người mà cả muôn loài cũng rơi vào cảnh chết chóc, điêu linh: “Chó ngộ một đàn”, “lưỡi dài lê sắc máu”. Những hình ảnh dữ dội ấy cho thấy chiến tranh đã biến quê hương hiền hòa thành một không gian hoang tàn, ghê rợn và đầy ám ảnh.

Đặc biệt, nỗi đau của nhà thơ còn thể hiện sâu sắc qua việc những hình ảnh văn hóa dân gian quen thuộc trong tranh Đông Hồ cũng bị tàn phá và chia lìa:

“Mẹ con đàn lợn âm dương

Chia lìa trăm ngả

Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã

Bây giờ tan tác về đâu?”

Những hình ảnh vốn tượng trưng cho sự sung túc, hạnh phúc, vui tươi của làng quê nay trở nên tan tác, chia lìa. Câu hỏi tu từ ở cuối đoạn thơ vang lên như một tiếng kêu đau xót, thể hiện sự tiếc nuối, xót xa đến tận cùng của nhà thơ trước sự mất mát không gì bù đắp được. Chiến tranh không chỉ phá hủy cuộc sống vật chất mà còn làm tổn thương sâu sắc đời sống tinh thần, làm mai một những giá trị văn hóa truyền thống của quê hương.

Qua đoạn thơ, sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh được thể hiện một cách rõ nét và đầy ám ảnh: từ một miền quê trù phú, yên bình, giàu bản sắc văn hóa trở thành vùng đất hoang tàn, đau thương. Đoạn thơ không chỉ là lời tố cáo đanh thép tội ác của chiến tranh xâm lược mà còn là tiếng lòng tha thiết, đau đáu của Hoàng Cầm dành cho quê hương Kinh Bắc. Chính tình yêu quê hương sâu nặng và nỗi đau chân thành ấy đã tạo nên sức lay động mạnh mẽ và giá trị nhân văn bền vững cho tác phẩm.

Câu 1 Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là biểu cảm (kết hợp với nghị luận và miêu tả).

Câu 2 bản thể hiện suy ngẫm sâu sắc về việc con người vô tình làm tổn thương thiên nhiên, sự vật và những giá trị tinh thần mong manh trong cuộc sống. Qua đó, tác giả nhắn nhủ con người cần sống chậm lại, biết nâng niu, trân trọng thế giới và những yêu thương quanh mình.

Câu 3 Trong đoạn (7), tác giả sử dụng biện pháp tu từ liệt kê kết hợp với nhân hóa.

Việc liệt kê hàng loạt hình ảnh như mặt đất, đại dương, cánh rừng, dòng sông, hồ đầm, nẻo đường, góc vườn… cùng với các từ ngữ nhân hóa như “quen tha thứ”, “quen độ lượng”, “quen nhẫn nhịn” đã làm nổi bật sự bao dung, âm thầm chịu đựng của thiên nhiên và thế giới. Qua đó, tác giả nhấn mạnh sự vô tâm của con người khi quen gây tổn thương mà không hề nhận ra.

Câu 4 Tác giả nói “thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì đó là một hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa thức tỉnh. Khi con người cảm nhận được nỗi đau thật sự, họ mới “giật mình” nhận ra những tổn thương mình gây ra cho thế giới xung quanh. Câu văn nhấn mạnh rằng chỉ khi biết đau, con người mới học được cách sống cẩn trọng, nhân ái và có trách nhiệm hơn.

Câu 5 Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là con người cần biết sống chậm lại, nâng niu thiên nhiên và trân trọng những giá trị mong manh của cuộc sống. Đừng vô tâm làm tổn thương người khác chỉ vì họ bao dung và im lặng; hãy học cách yêu thương, sẻ chia và sống nhẹ nhàng hơn với cuộc đời.