Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc tấm lòng nhân đạo và cái nhìn đầy xót thương đối với những kiếp người bất hạnh trong xã hội. Tác giả không chỉ nói đến những người chết nơi chiến trận mà còn hướng tới nhiều hạng người khác nhau: kẻ mắc vào việc lính, người bỏ cửa nhà gánh việc quan, người chết đói, kẻ lỡ làng một kiếp, người hành khất nương nhờ xứ lạ. Họ đều là những phận người nhỏ bé, bị cuốn vào vòng xoáy của chiến tranh, đói nghèo và bất công. Nguyễn Du đặc biệt nhấn mạnh sự vô danh, cô độc của họ qua những hình ảnh như mạng người như rác nắm cầu gối đất, chết vùi đường quan, gợi cảm giác đau xót, lạnh lẽo đến tận cùng. Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, giọng điệu ai oán, thương cảm. Biện pháp liệt kê kết hợp với hình ảnh giàu sức gợi đã khắc họa chân thực bức tranh thê lương của xã hội xưa. Qua đó, Nguyễn Du không chỉ khóc thương cho người đã khuất mà còn bộc lộ tư tưởng nhân đạo sâu sắc, trân trọng giá trị con người, dù họ là ai trong cuộc đời.

Hình tượng nàng Vọng Phu trong bài thơ gợi lên nỗi ám ảnh sâu sắc về sự chờ đợi và lòng chung thủy của người vợ có chồng ra đi không trở lại. Nàng hiện lên “đứng trong mưa, trong gió”, “cô đơn giữa mây trời”, đó không chỉ là dáng đứng của một con người mà còn là biểu tượng cho thân phận nhỏ bé, lẻ loi trước thời gian và biến động của cuộc đời. Lời hẹn xưa trở thành nỗi day dứt khôn nguôi khi “người ấy chẳng bao giờ về nữa”, để lại nàng đối diện với chiến tranh, loạn lạc và những mất mát không thể bù đắp. Hình ảnh “hóa đá” không chỉ là sự hóa thân của thể xác mà còn là sự hóa đá của niềm tin, của nỗi cô đơn và của thời gian chờ đợi kéo dài đến vô tận. Tuy vậy, trong bi kịch ấy vẫn sáng lên vẻ đẹp của đức hi sinh và lòng son sắt, bởi nàng chờ đợi không chỉ cho riêng mình mà cho cả những người vợ muôn đời mang cảnh ngóng trông. Qua hình tượng Vọng Phu, bài thơ vừa xót thương cho số phận người phụ nữ, vừa tố cáo chiến tranh phi nghĩa đã cướp đi hạnh phúc bình dị của biết bao gia đình.

Nhân vật em trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính hiện lên là hình ảnh một cô gái thôn quê đang có sự thay đổi trong cách ăn mặc và lối sống. Trước kia, em gắn với vẻ đẹp mộc mạc, giản dị qua những hình ảnh như yếm lụa sồi, dây lưng đũi, áo tứ thân, khăn mỏ qua những trang phục đậm chất làng quê. Nhưng khi em đi tỉnh về, em khoác lên mình khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng, áo cài khuy bấm”, mang dáng vẻ thị thành xa lạ. Sự thay đổi ấy khiến “tôi” vừa ngỡ ngàng vừa lo lắng, sợ rằng em sẽ “mất lòng em”, tức là mất đi nét đẹp chân quê trong tâm hồn. Tuy nhiên, “em” không bị phê phán gay gắt mà được nhìn bằng ánh mắt yêu thương, nhắc nhở nhẹ nhàng: hãy “giữ nguyên quê mùa” như khi đi lễ chùa, vẫn giản dị và trong sáng. Qua nhân vật “em”, Nguyễn Bính thể hiện nỗi băn khoăn trước sự đổi thay của con người khi tiếp xúc với cuộc sống đô thị, đồng thời bày tỏ sự trân trọng đối với vẻ đẹp truyền thống, mộc mạc của người con gái quê Việt Nam.