Câu 1 (0,5 điểm):

Thể thơ của văn bản:

→ Văn bản được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật.

Câu 2 (0,75 điểm):

Những hình ảnh thể hiện nét sinh hoạt hằng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả:

• Một mai, một cuốc, một cần câu
• Thu ăn măng trúc, đông ăn giá
• Xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao
• Rượu, đến cội cây, ta sẽ uống

→ Những hình ảnh này cho thấy cuộc sống giản dị, hòa hợp với thiên nhiên, không màng vật chất, danh lợi, thể hiện phong cách sống thanh cao của Nguyễn Bỉnh Khiêm.

Câu 3 (0,75 điểm):

Biện pháp tu từ liệt kê trong hai câu thơ:

Một mai, một cuốc, một cần câu

Thơ thẩn dầu ai vui thú nào

Tác dụng:

• Gợi ra những vật dụng lao động quen thuộc, đơn sơ.
• Nhấn mạnh lối sống tự tại, thanh nhàn, không bon chen.
• Làm nổi bật thái độ sống an nhiên, ung dung của tác giả trước cuộc đời.

Câu 4 (1,0 điểm):

Quan niệm dại – khôn của tác giả có gì đặc biệt?

• “Dại” là chủ động rời xa chốn lao xao, danh lợi, tìm cuộc sống yên tĩnh.
• “Khôn” là chạy theo công danh, phú quý, nơi ồn ào, bon chen.
• Đây là cách nói ngược nghĩa thông thường, thể hiện triết lí sống sâu sắc:
  👉 Tác giả chọn “dại” mà thực chất là khôn ngoan, bởi giữ được nhân cách, sự thanh thản trong tâm hồn.

Câu 5 (1,0 điểm):

 (viết đoạn 5–7 dòng)

Qua bài thơ Nhàn, em cảm nhận Nguyễn Bỉnh Khiêm là một con người có nhân cách cao đẹp, sống thanh cao, giản dị và giàu bản lĩnh. Ông chủ động rời bỏ chốn quan trường đầy danh lợi để tìm về cuộc sống hòa hợp với thiên nhiên. Lối sống nhàn của ông không phải là trốn tránh mà là cách giữ gìn phẩm giá, tâm hồn trong sạch. Quan niệm sống ấy thể hiện trí tuệ và bản lĩnh của một bậc hiền triết.

Đề: Trình bày suy nghĩ về tầm quan trọng của lối sống chủ động trong cuộc sống ngày nay.

Trong cuộc sống hiện đại, lối sống chủ động giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người, đặc biệt là người trẻ. Sống chủ động là biết tự đặt mục tiêu, tự quyết định hành động và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình, thay vì phụ thuộc hay chờ đợi người khác. Khi chủ động, con người sẽ nắm bắt được cơ hội học tập, rèn luyện và phát triển bản thân, từ đó tiến gần hơn đến thành công. Ngược lại, nếu sống thụ động, ta dễ bỏ lỡ thời cơ, thiếu bản lĩnh và khó thích nghi với sự thay đổi nhanh chóng của xã hội. Lối sống chủ động còn giúp con người tự tin hơn, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Trong bối cảnh đất nước hội nhập, mỗi người trẻ càng cần rèn luyện tinh thần chủ động để không ngừng hoàn thiện mình, đóng góp cho gia đình và xã hội. Vì vậy, sống chủ động không chỉ là cách để thành công mà còn là cách để sống có ý nghĩa hơn

câu 2

Đoạn thơ trong Bảo kính cảnh giới của Nguyễn Trãi đã vẽ nên một bức tranh thiên nhiên và cuộc sống làng quê thanh bình, ấm no, tràn đầy sức sống. Những hình ảnh như “rồi hồng”, “hòe lục”, “thạch lựu hiên còn phun thức đỏ”, “hồng liên trì đã tịn mùi hương” gợi lên vẻ đẹp rực rỡ, hài hòa của cảnh vật ngày hè. Thiên nhiên hiện ra không tĩnh lặng mà căng tràn nhựa sống, đầy màu sắc và hương thơm. Bên cạnh đó, hình ảnh “lao xao chợ cá làng ngư phủ” còn cho thấy nhịp sống sinh hoạt sôi động, ấm áp của con người. Đặc biệt, câu thơ cuối “Dân giàu đủ khắp đòi phương” thể hiện tấm lòng yêu nước, thương dân sâu sắc của Nguyễn Trãi. Đằng sau bức tranh thiên nhiên tươi đẹp là ước mong về một cuộc sống thái bình, nhân dân ấm no, hạnh phúc. Qua đó, ta thấy Nguyễn Trãi không chỉ là một nhà thơ lớn mà còn là một con người luôn đau đáu vì dân, vì nước.

Bài thơ mở đầu bằng khung cảnh thư thái "Rồi hóng mát thuở ngày trường", cho thấy tâm thế nhàn tản của thi nhân khi hòa mình vào thiên nhiên mùa hè.  Bức tranh thiên nhiên được miêu tả sống động, rực rỡ sắc màu và âm thanh, không tĩnh lặng như thơ trung đại thường thấy. 

• Màu xanh mướt của cây hòe vươn tán rộng như tấm trướng che rợp. 
• Sắc đỏ rực rỡ của hoa thạch lựu và màu hồng dịu dàng của hoa sen. 
• Âm thanh "lao xao chợ cá" và "dắng dỏi cầm ve" mang đến không khí nhộn nhịp, đầy sức sống của cuộc sống đời thường. 

Qua lăng kính của Nguyễn Trãi, vạn vật đều căng tràn nhựa sống, thể hiện sự tinh tế, nhạy cảm của một tâm hồn nghệ sĩ giàu tình yêu thiên nhiên.  Điểm nhấn của bài thơ nằm ở hai câu kết, bộc lộ nỗi lòng tha thiết vì dân, vì nước của Nguyễn Trãi. Ông mong ước có được cây đàn Ngu cầm của vua Ngu Thuấn để gảy khúc Nam phong, ca ngợi một cuộc sống thái bình, thịnh trị, khiến "Dân giàu đủ khắp đòi phương". Ước mơ này cho thấy tấm lòng nhân đạo cao cả, luôn trăn trở về hạnh phúc của nhân dân dù trong hoàn cảnh nào. 

Nguyễn Trãi là một danh nhân văn hóa lớn của dân tộc, không chỉ nổi bật với tư tưởng nhân nghĩa mà còn để lại nhiều tác phẩm thơ ca giàu giá trị nghệ thuật. Đoạn thơ trong Bảo kính cảnh giới đã vẽ nên một bức tranh mùa hè sinh động, tươi sáng, qua đó thể hiện tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và đặc biệt là tấm lòng vì dân sâu sắc của tác giả.

Trước hết, đoạn thơ gây ấn tượng bởi bức tranh thiên nhiên mùa hè tràn đầy sức sống. Những hình ảnh như “hòe lục”, “thạch lựu”, “hồng liên” hiện lên với màu sắc rực rỡ: xanh của lá hòe, đỏ của hoa lựu, hồng của hoa sen. Thiên nhiên không tĩnh tại mà luôn vận động nhờ các động từ giàu sức gợi như “đùn đùn”, “phun”, “tịn”. Cách miêu tả ấy khiến cảnh vật trở nên sống động, căng tràn nhựa sống, thể hiện cái nhìn tinh tế và tâm hồn nhạy cảm của Nguyễn Trãi trước vẻ đẹp của thiên nhiên. Đó không phải là thiên nhiên xa cách, cao sang mà rất gần gũi, quen thuộc với đời sống làng quê Việt Nam.

Không chỉ dừng lại ở thiên nhiên, bức tranh mùa hè còn mở rộng sang đời sống con người. Âm thanh “lao xao chợ cá làng ngư phủ” gợi lên không khí sinh hoạt nhộn nhịp, đông vui của cuộc sống lao động bình dị. Tiếng “dắng dỏi cầm ve” vang lên giữa không gian mùa hè càng làm cho bức tranh thêm sinh động, hài hòa cả âm thanh lẫn màu sắc. Qua những chi tiết ấy, có thể thấy Nguyễn Trãi không ẩn mình trong thế giới riêng mà luôn hướng về cuộc sống của nhân dân, cảm nhận niềm vui từ sự yên bình, no đủ của con người.

Đặc biệt, hai câu thơ cuối đã bộc lộ rõ nét tư tưởng và khát vọng cao đẹp của Nguyễn Trãi. Hình ảnh “Ngu cầm” gợi nhắc đến thời Nghiêu, Thuấn – biểu tượng cho một xã hội thái bình, thịnh trị. Ước mong “dân giàu đủ khắp đòi phương” cho thấy khát vọng lớn lao của tác giả: mong cho nhân dân khắp nơi được ấm no, hạnh phúc. Dù sống trong cảnh nhàn tản, Nguyễn Trãi vẫn luôn trăn trở vì dân, vì nước. Điều đó thể hiện rõ tư tưởng nhân nghĩa – lấy dân làm gốc – xuyên suốt trong sự nghiệp văn chương của ông.

Về nghệ thuật, đoạn thơ sử dụng ngôn ngữ giàu hình ảnh, màu sắc và âm thanh; các biện pháp tu từ như động từ mạnh, từ láy góp phần làm nổi bật sức sống của cảnh vật. Bố cục bài thơ hài hòa, kết hợp nhuần nhuyễn giữa cảnh và tình, giữa thiên nhiên và con người, qua đó thể hiện phong cách thơ độc đáo của Nguyễn Trãi.

Tóm lại, đoạn thơ trong Bảo kính cảnh giới không chỉ là bức tranh thiên nhiên mùa hè tươi đẹp mà còn là tiếng lòng của một con người suốt đời lo cho dân, cho nước. Tác phẩm để lại cho người đọc ấn tượng sâu sắc về vẻ đẹp tâm hồn Nguyễn Trãi và giá trị nhân văn bền vững của thơ ca trung đại Việt Nam.