Câu 1:

Trong cuộc sống hiện đại, lối sống chủ động giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với mỗi con người. Sống chủ động là biết tự đặt mục tiêu, tự lựa chọn hướng đi và có trách nhiệm với quyết định của bản thân thay vì trông chờ, ỷ lại vào người khác. Lối sống này giúp con người nắm bắt cơ hội, thích ứng linh hoạt trước những thay đổi nhanh chóng của xã hội. Khi sống chủ động, con người sẽ không bị cuốn theo hoàn cảnh mà biết làm chủ thời gian, hành động và cảm xúc của mình, từ đó nâng cao hiệu quả học tập, lao động và chất lượng cuộc sống. Ngược lại, lối sống thụ động dễ khiến con người mất phương hướng, đánh mất cơ hội phát triển bản thân. Vì vậy, mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần rèn luyện tinh thần chủ động trong suy nghĩ và hành động để tự tin khẳng định giá trị bản thân và đóng góp tích cực cho xã hội.

Câu 2:

Nguyễn Trãi là danh nhân văn hóa lớn của dân tộc, một nhà thơ có tâm hồn yêu nước, thương dân sâu sắc. Bài thơ Cảnh ngày hè (trích Quốc âm thi tập) không chỉ là bức tranh thiên nhiên mùa hè rực rỡ, sinh động mà còn thể hiện rõ vẻ đẹp tâm hồn cao đẹp và lý tưởng nhân nghĩa của tác giả.

Mở đầu bài thơ là hình ảnh một con người ung dung, thư thái giữa cuộc sống đời thường:
“Rồi hóng mát thuở ngày trường.”
Sau những năm tháng bận rộn với việc nước, Nguyễn Trãi trở về cuộc sống ẩn dật nhưng tâm hồn ông không hề khép lại. Trong trạng thái “hóng mát”, nhà thơ dành thời gian cảm nhận thiên nhiên bằng một tâm thế bình thản, an nhiên. Đó là sự nghỉ ngơi của thể xác, nhưng tinh thần vẫn luôn tỉnh táo, nhạy cảm trước vẻ đẹp của cuộc sống.

Bức tranh thiên nhiên mùa hè hiện lên vô cùng giàu sức sống và rực rỡ màu sắc. Hàng hoè xanh mướt với tán lá “đùn đùn” che rợp cả không gian, gợi cảm giác căng tràn, sung mãn. Sắc đỏ của hoa lựu “phun thức đỏ” tạo điểm nhấn nổi bật giữa nền xanh, vừa gợi màu sắc vừa gợi chuyển động mạnh mẽ. Ao sen “tịn mùi hương” không phô trương mà lan tỏa hương thơm dịu nhẹ, tinh tế. Thiên nhiên trong thơ Nguyễn Trãi không tĩnh lặng mà sống động, tràn đầy sinh khí, phản ánh tâm hồn yêu đời, yêu cuộc sống tha thiết của tác giả.

Không chỉ có cảnh sắc thiên nhiên, bài thơ còn mở rộng ra bức tranh đời sống con người. Âm thanh “lao xao chợ cá làng ngư phủ” gợi nên nhịp sống nhộn nhịp, ấm no của người dân lao động. Tiếng ve “dắng dỏi” vang lên nơi lầu tịch dương càng làm cho bức tranh mùa hè thêm rộn ràng. Những âm thanh ấy không hề gây ồn ào khó chịu mà trái lại, mang đến cảm giác yên bình, hạnh phúc. Qua đó, ta thấy được sự gắn bó sâu sắc của Nguyễn Trãi với cuộc sống đời thường, với nhân dân lao động.

Hai câu thơ cuối là nơi tư tưởng và tấm lòng của nhà thơ bộc lộ rõ nhất:
“Lẽ có Ngu cầm đàn một tiếng,
Dân giàu đủ khắp đòi phương.”
Nhà thơ ước ao được gảy khúc đàn của vua Nghiêu, Thuấn – biểu tượng của thời đại thái bình, thịnh trị. Ước mơ ấy không vì danh lợi cá nhân mà hướng đến hạnh phúc chung của muôn dân. Dù đã lui về ở ẩn, Nguyễn Trãi vẫn một lòng lo cho dân, cho nước, mong muốn cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho mọi người. Đây chính là vẻ đẹp cao quý của tư tưởng nhân nghĩa trong con người ông.

Như vậy, Cảnh ngày hè không chỉ là một bài thơ tả cảnh đặc sắc mà còn là bức chân dung tinh thần của Nguyễn Trãi. Qua bức tranh thiên nhiên và đời sống sinh động, bài thơ thể hiện tâm hồn yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và tấm lòng vì dân, vì nước sâu sắc của tác giả. Tác phẩm để lại trong lòng người đọc ấn tượng đẹp về một con người suốt đời sống vì lý tưởng nhân nghĩa.

Câu 1: Thể thơ của văn bản trên là thể thơ thất ngôn bát cú

Câu 2: Những hình ảnh nói về nét sinh hoạt hằng ngày đạm bạc, thanh cao của tác giả là:
“một mai, một cuốc, một cần câu”, “thu ăn măng trúc, đông ăn giá”, “xuân tắm hồ sen, hạ tắm ao”, “rượu đến cội cây ta sẽ uống”.
→ Cuộc sống giản dị, hòa hợp với thiên nhiên, không màng vật chất.

Câu 3 :
Biện pháp tu từ liệt kê được sử dụng qua các hình ảnh: “một mai, một cuốc, một cần câu”.
→ Tác dụng: khắc họa rõ nét cuộc sống lao động đơn sơ, tự do, thanh nhàn của tác giả; đồng thời thể hiện thái độ chủ động lựa chọn lối sống giản dị, xa rời danh lợi.

Câu 4:
Quan niệm dại – khôn của tác giả rất đặc biệt và mang tính nghịch lí. Cái “dại” của tác giả là chủ động rời bỏ chốn quan trường ồn ào để tìm sự thanh thản nơi vắng vẻ; còn cái “khôn” của người đời lại là chạy theo danh lợi, phú quý. Qua đó, Nguyễn Bỉnh Khiêm khẳng định một triết lí sống sâu sắc: tránh xa danh lợi mới là sự khôn ngoan thực sự.

Câu 5:
Qua bài thơ Nhàn, Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện lên là một con người có nhân cách cao đẹp. Ông sống thanh cao, giản dị, hòa hợp với thiên nhiên và không màng danh lợi phú quý. Tác giả chủ động lựa chọn lối sống nhàn tản để giữ gìn cốt cách trong sạch của người trí thức. Đó là vẻ đẹp của trí tuệ tỉnh táo và tâm hồn an nhiên trước cuộc đời.