Chế độ thực dân (cuối thế kỷ XIX - giữa thế kỷ XX) đã biến Đông Nam Á thành thuộc địa, gây ra sự phụ thuộc về kinh tế, chia rẽ chính trị và xói mòn văn hóa bản địa, nhưng cũng du nhập phương thức sản xuất tư bản và hạ tầng hiện đại. Tại Việt Nam, hơn 80 năm Pháp thuộc để lại hậu quả nặng nề về kinh tế lạc hậu, phân hóa xã hội, nhưng cũng tạo tiền đề cho sự chuyển dịch cơ cấu giai cấp và giao lưu văn hóa phương Tây. 

I. Ảnh hưởng của Chế độ Thực dân đến Đông Nam Á

• Chính trị: Mất độc lập chủ quyền, các nước trở thành thuộc địa hoặc nửa thuộc địa. Thực dân áp dụng chính sách "chia để trị", chia nhỏ các nước hoặc kích động mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, gây ra các xung đột kéo dài.
• Kinh tế: Nền kinh tế bị biến thành nơi cung cấp nguyên liệu thô (cao su, thiếc, dầu mỏ) và tiêu thụ hàng hóa cho chính quốc, kìm hãm công nghiệp nội địa phát triển, dẫn đến sự nghèo nàn và lạc hậu.
• Xã hội: Cơ cấu xã hội biến đổi, xuất hiện giai cấp mới (công nhân, tư sản, tiểu tư sản) cùng với sự phân hóa giai cấp sâu sắc, người dân bị áp bức, bóc lột nặng nề.
• Văn hóa - Giáo dục: Chính sách "nô dịch văn hóa", hạn chế giáo dục, khuyến khích các hủ tục, làm mai một bản sắc văn hóa dân tộc.
• Tích cực (khách quan): Thực dân xây dựng hệ thống hạ tầng (đường sắt, cảng biển) và du nhập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa. 

II. Liên hệ Tình hình Thực tế ở Việt Nam

• Chính trị: Việt Nam bị chia làm 3 kỳ (Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ) với 3 chế độ cai trị khác nhau, xóa tên trên bản đồ thế giới. Hậu quả là sự phức tạp trong quản lý và mâu thuẫn vùng miền sau này.
• Kinh tế: Pháp nắm quyền độc quyền (muối, rượu, thuốc phiện), thuế khóa nặng nề, khiến kinh tế Việt Nam què quặt, chỉ tập trung khai thác mỏ (Than Hòn Gai) và đồn điền.
• Xã hội: Mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam với thực dân Pháp bao trùm, dẫn đến các phong trào yêu nước sôi nổi (Phong trào Cần Vương, khởi nghĩa Yên Bái, đấu tranh của giai cấp công nhân).
• Hậu quả lâu dài: Việt Nam chịu ảnh hưởng văn hóa Pháp (kiến trúc, ngôn ngữ - chữ Quốc ngữ phát triển mạnh, giáo dục), tạo nền tảng cho sự giao thoa văn hóa nhưng cũng mất nhiều thời gian để xây dựng nền kinh tế độc lập sau khi giành lại độc lập. 

Quá trình xâm lược của thực dân phương Tây đối với Đông Nam Á hải đảo (thế kỷ XVI - XIX) diễn ra qua các bước: đầu tiên là thương mại, truyền giáo, sau đó là dùng quân sự đánh chiếm và thiết lập bộ máy cai trị, biến nơi đây thành thuộc địa. Các thế lực phương Tây chính gồm Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Hà Lan, Anh, và Mỹ đã phân chia khu vực này do sự suy yếu của chế độ phong kiến địa phương.  Quá trình xâm lược chi tiết:

• Bồ Đào Nha và Hà Lan (Indonesia): Bắt đầu từ thế kỷ XVI, Bồ Đào Nha đánh chiếm Malacca (1511). Sau đó, Hà Lan đẩy mạnh xâm lược và đến cuối thế kỷ XIX, toàn bộ Indonesia trở thành thuộc địa của Hà Lan.
• Tây Ban Nha và Mỹ (Philippines): Từ thế kỷ XVI, Tây Ban Nha xâm chiếm và thống trị Philippines. Sau thất bại trong chiến tranh với Mỹ (1898), Tây Ban Nha nhượng quyền cai trị cho Mỹ.
• Anh (Malaysia, Brunei, Bắc Borneo): Anh chiếm Singapore (1819), sau đó từng bước mở rộng ảnh hưởng và kiểm soát các vùng đất còn lại trên bán đảo Malacca và phía bắc đảo Borneo.
• Đặc điểm chung:
• • Bối cảnh: Đông Nam Á suy thoái, chính trị khủng hoảng, tạo cơ hội cho phương Tây can thiệp.
  • Mục đích: Vơ vét tài nguyên, bóc lột nhân công, độc chiếm thị trường.
  • Kết quả: Đến cuối thế kỷ XIX, các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đều trở thành thuộc địa hoặc vùng phụ thuộc của phương Tây.