Chế độ thực dân phương Tây đã để lại những tác động sâu sắc, toàn diện trên mọi lĩnh vực đối với các quốc gia Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng, bao gồm cả những hậu quả tiêu cực và một số tác động khách quan, không mong muốn về lâu dài. Ảnh hưởng chung đến các quốc gia Đông Nam Á Về chính trị: Hầu hết các quốc gia đều mất độc lập, trở thành thuộc địa của các cường quốc phương Tây (Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha, Mỹ). Biên giới quốc gia bị phân chia lại theo lợi ích của các nước thực dân. Về kinh tế: Các nền kinh tế Đông Nam Á bị biến thành nền kinh tế thuộc địa, phụ thuộc vào chính quốc, với mô hình khai thác tài nguyên thiên nhiên (cao su, lúa gạo, than đá, v.v.) và tiêu thụ hàng hóa từ chính quốc. Cơ cấu kinh tế phát triển mất cân đối. Về xã hội: Cơ cấu xã hội có sự phân hóa sâu sắc với sự xuất hiện của các giai cấp, tầng lớp mới như công nhân, tư sản dân tộc, trí thức, bên cạnh các giai cấp cũ như địa chủ phong kiến, nông dân. Đời sống nhân dân lao động nghèo khổ. Về văn hóa: Chính sách nô dịch văn hóa của thực dân đã làm mai một bản sắc văn hóa truyền thống, nhưng đồng thời cũng du nhập một số yếu tố văn hóa, giáo dục phương Tây, chữ viết mới (chữ Quốc ngữ ở Việt Nam). Liên hệ đến tình hình thực tế ở Việt Nam Tại Việt Nam, dưới ách đô hộ của thực dân Pháp, những ảnh hưởng trên càng thể hiện rõ nét: Hậu quả tiêu cực: Kinh tế: Việt Nam trở thành thuộc địa khai thác tài nguyên và thị trường tiêu thụ của Pháp. Nông nghiệp lạc hậu, công nghiệp chỉ phát triển nhỏ giọt, mất cân đối, phục vụ cho chính quốc. Xã hội: Đời sống nông dân (chiếm đa số) cực khổ, mâu thuẫn giai cấp và mâu thuẫn dân tộc gay gắt. Văn hóa: Chính sách "ngu dân", hạn chế giáo dục, duy trì hủ tục phong kiến. Tác động khách quan (Di sản): Sự du nhập của chữ Quốc ngữ (dựa trên bảng chữ cái Latinh) đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phổ cập giáo dục và phát triển văn hóa dân tộc sau này. Việc xây dựng một số cơ sở hạ tầng (đường sá, cầu cống, đô thị theo kiểu phương Tây) dù mục đích chính là phục vụ khai thác, nhưng về lâu dài vẫn để lại di sản vật chất cho quốc gia độc lập. Giao lưu văn hóa Đông - Tây đã mở ra hướng tiếp cận với tri thức và tư tưởng tiến bộ, góp phần thức tỉnh tinh thần dân tộc.

Mở đầu quá trình (Thế kỷ XVI): Các quốc gia như Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha là những nước tiên phong trong việc tiếp cận và xâm chiếm các khu vực giàu hương liệu. Năm 1511, Bồ Đào Nha chiếm Malacca (thuộc Malaysia ngày nay), một trung tâm thương mại chiến lược, đánh dấu sự khởi đầu của quá trình xâm lược thuộc địa ở khu vực này. Tây Ban Nha bắt đầu xâm chiếm Philippines từ nửa sau thế kỷ XVI. Cạnh tranh và thiết lập cai trị (Thế kỷ XVII - XIX): Các cường quốc khác nhanh chóng tham gia. Hà Lan đã cạnh tranh quyết liệt và đánh bật Bồ Đào Nha để độc chiếm Indonesia, thiết lập sự cai trị hà khắc kéo dài. Anh dần dần mở rộng kiểm soát sang một số vùng ở Malaysia và các eo biển quan trọng. Hoàn thành xâm lược (Cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX): Đến cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, hầu hết các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đã trở thành thuộc địa hoặc vùng bảo hộ của các đế quốc phương Tây. Cụ thể: Indonesia thuộc địa của Hà Lan. Philippines chuyển từ thuộc địa của Tây Ban Nha sang Hoa Kỳ sau Chiến tranh Tây Ban Nha - Hoa Kỳ năm 1898. Malaysia và Singapore là thuộc địa của Anh.