Trong thế giới của Truyện Kiều, nhân vật Đạm Tiên hiện lên qua lời kể của Vương Quan như một tiếng thở dài đầy bi kịch cho kiếp người "hồng nhan bạc mệnh". Nàng vốn là một ca nhi tài sắc vẹn toàn, một đóa hoa rực rỡ từng khiến bao khách hào hoa phải say đắm, ngưỡng mộ bởi nhan sắc khuynh thành và tiếng đàn lay động tâm can. Thế nhưng, tạo hóa trêu ngươi khi bắt một người con gái lẽ ra phải được sống trong êm ấm, hạnh phúc ấy phải gánh chịu số phận nghiệt ngã: nàng lìa đời khi tuổi xuân còn đang độ rực rỡ nhất, như một cành hoa thiên hương vừa hé nở đã vội vã lìa cành. Cái chết của Đạm Tiên không chỉ là sự kết thúc của một kiếp người, mà còn là khởi đầu cho một nỗi đau kéo dài trong cô độc. Dù lúc lâm chung, nàng từng được những người khách phương xa vì mến tài mà lo toan hậu sự chu đáo với xe trâu nếp tử, nhưng sự tử tế ấy cũng chỉ như một vệt sao băng nhanh chóng lịm tắt giữa thói đời bạc bẽo. Thời gian trôi đi, khi không còn người thân thích, nấm mồ của nàng danh kỹ lừng lẫy một thời giờ chỉ còn là một nấm đất sềnh sệch, thấp bé nằm trơ trọi bên đường. Hình ảnh những ngọn cỏ trên mộ nàng "nửa vàng nửa xanh", héo hắt và úa tàn theo năm tháng, khiến bất cứ ai chứng kiến cũng phải thắt lòng vì sự hoang lạnh, không một nén hương, không người chăm sóc. Đọc đến đây, ta không khỏi đau xót cho một thân phận nhỏ bé, một tâm hồn tài hoa nhưng lại kết thúc trong sự lãng quên tàn nhẫn của nhân thế. Sự đối lập giữa quá khứ huy hoàng và hiện tại tiêu điều ấy đã vẽ nên một bức tranh nhân sinh đầy nước mắt, nơi nhan sắc và tài năng chỉ là cái cớ để định mệnh vùi dập không thương tiếc. Đạm Tiên chính là tiếng khóc lặng lẽ cho vẻ đẹp bị vùi lấp dưới lớp bụi thời gian, khơi gợi lòng trắc ẩn sâu sắc về giá trị con người trong một xã hội đầy rẫy sự bất công.

2

Trong thời đại công nghệ số, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi người, đặc biệt là giới trẻ. Với sự phát triển nhanh chóng của các nền tảng như Facebook, Instagram, TikTok, mạng xã hội mang đến vô vàn cơ hội kết nối, học tập và giải trí. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích tích cực, việc sử dụng mạng xã hội cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ và ảnh hưởng tiêu cực, đặc biệt đối với học sinh. Vậy, làm thế nào để học sinh có thể sử dụng mạng xã hội một cách thông minh, tận dụng tối đa lợi ích và tránh xa những cạm bẫy?

Mạng xã hội là nền tảng trực tuyến cho phép người dùng chia sẻ và cập nhật tin tức, đồng thời kết nối với bạn bè và gia đình một cách nhanh chóng và tiện lợi. Đối với giới trẻ, sử dụng mạng xã hội đã trở thành một thói quen không thể thiếu, tương tự như việc ăn uống hay ngủ nghỉ. Ở đây, họ có thể tự do bày tỏ quan điểm về các vấn đề xã hội, tham gia vào các cuộc thảo luận và kết nối với những người có cùng sở thích.Sử dụng mạng xã hội thông minh là việc sử dụng các nền tảng mạng xã hội một cách có ý thức, có chọn lọc, biết kiểm soát thời gian và nội dung tiếp nhận, đồng thời bảo vệ bản thân khỏi những thông tin sai lệch, độc hại và các hình thức lừa đảo, xâm hại trên mạng.

Theo khảo sát của Bộ Thông tin và Truyền thông năm 2023, 98% học sinh từ 12 đến 17 tuổi sử dụng mạng xã hội hàng ngày. Trong đó, 75% sử dụng hơn 2 giờ mỗi ngày. Điều này cho thấy mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của học sinh.

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng học sinh sa đà vào mạng xã hội trước hết nằm ở sức hấp dẫn mãnh liệt từ các nội dung giải trí đa dạng và biến đổi liên tục. Những video ngắn, hình ảnh bắt mắt và các trào lưu mới luôn đánh trúng tâm lý tò mò, tạo ra sự cuốn hút khó cưỡng khiến các em dễ dàng bị sa lầy vào thế giới ảo. Các thuật toán thông minh của mạng xã hội liên tục gợi ý nội dung theo sở thích, hình thành một vòng lặp gây nghiện và làm tiêu tốn hàng giờ đồng hồ mỗi ngày. Bên cạnh đó, việc thiếu kỹ năng quản lý thời gian khiến nhiều học sinh không biết cách cân bằng giữa việc giải trí và nhiệm vụ học tập. Do chưa xác định được thứ tự ưu tiên, các em thường lựa chọn sự thỏa mãn tức thời trên điện thoại thay vì tập trung hoàn thành bài vở hay rèn luyện kỹ năng sống. Sự thiếu tự chủ trước những cám dỗ khiến thói quen trì hoãn hình thành, dần biến các em trở thành những người sống thụ động và thiếu trách nhiệm với tương lai của chính mình. Chính việc thiếu định hướng trong việc sử dụng công nghệ đã biến một công cụ hữu ích thành tác nhân gây xao nhãng nghiêm trọng. Sự kết hợp giữa nội dung gây nghiện và khả năng điều phối thời gian kém đã đẩy học sinh rời xa thực tế và rơi vào tình trạng bỏ bê trách nhiệm cá nhân.

Hệ lụy của việc lạm dụng mạng xã hội không chỉ dừng lại ở những con số điểm thấp mà còn tàn phá nghiêm trọng thói quen tư duy và lối sống của học sinh. Sự xao nhãng học tập bắt nguồn từ việc bộ não bị bủa vây bởi các luồng thông tin ngắn, vụn vặt, làm suy giảm khả năng tập trung chuyên sâu và giết chết sự kiên nhẫn khi đối mặt với những kiến thức phức tạp. Khi sự lệ thuộc vào điện thoại trở thành một dạng "nghiện" kỹ thuật số, học sinh dễ dàng rơi vào trạng thái tâm lý bất ổn, luôn cảm thấy trống rỗng nếu thiếu đi những tương tác ảo. Điều này tạo nên một bức tường ngăn cách vô hình, khiến sự tương tác thật với gia đình, thầy cô và bạn bè trở nên gượng gạo, làm nghèo nàn đi vốn sống và khả năng thấu cảm giữa người với người. Việc đắm mình trong những giá trị ảo khiến các em dần quên mất trách nhiệm thực tại, dẫn đến lối sống thụ động, hời hợt và thiếu bản lĩnh trước những thử thách đời thực. Nghiêm trọng hơn, khi sợi dây liên kết với thế giới thực bị nới lỏng, học sinh dễ dàng đánh mất bản sắc cá nhân và trở thành những bản sao vô hồn trong một cộng đồng mạng đầy biến động. Cuối cùng, cái giá phải trả không chỉ là kết quả học tập sa sút mà còn là sự xói mòn về tâm hồn và sự trưởng thành của một cá nhân trong xã hội.

Vậy, học sinh có thể làm gì để sử dụng mạng xã hội một cách thông minh? Trước hết, học sinh cần xác định rõ mục tiêu sử dụng mạng xã hội. Thay vì dành hàng giờ lướt mạng vô định, hãy tự đặt câu hỏi: “Mình sử dụng mạng xã hội để làm gì?”. Nếu mục tiêu là học tập, hãy tập trung vào các nhóm học thuật, các trang chia sẻ kiến thức. Nếu mục tiêu là giải trí, hãy lựa chọn những nội dung lành mạnh, phù hợp với lứa tuổi. Theo một nghiên cứu của Đại học Stanford, những người sử dụng mạng xã hội với mục đích rõ ràng có xu hướng cảm thấy hạnh phúc và hài lòng hơn so với những người sử dụng một cách thụ động.

Tiếp theo, học sinh cần tỉnh táo trước những thông tin trên mạng xã hội. Không phải mọi thứ đều đáng tin cậy. Tin giả, thông tin sai lệch, tin đồn thất thiệt tràn lan trên mạng xã hội có thể gây hoang mang, lo lắng, thậm chí dẫn đến những hành động sai lầm. Hãy tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, đối chiếu và kiểm chứng trước khi tin và chia sẻ. Theo một báo cáo của Trung tâm Pew Research, gần 60% người dùng mạng xã hội ở Mỹ đã từng gặp phải tin giả trên các nền tảng này

Bảo vệ thông tin cá nhân cũng là một yếu tố quan trọng. Học sinh không nên chia sẻ quá nhiều thông tin cá nhân trên mạng xã hội như địa chỉ nhà, số điện thoại, thông tin tài khoản ngân hàng,… Hãy cẩn trọng khi cung cấp thông tin cho các ứng dụng, trang web không rõ nguồn gốc. Một ví dụ điển hình là vụ rò rỉ dữ liệu của Facebook năm 2018, khi thông tin của hàng triệu người dùng bị đánh cắp và sử dụng cho mục đích xấu.

Cuối cùng, xây dựng mối quan hệ lành mạnh trên mạng xã hội là điều cần thiết. Hãy kết bạn với những người có ảnh hưởng tích cực đến mình, những người chia sẻ những thông tin hữu ích, những giá trị tốt đẹp. Tránh xa những người có hành vi tiêu cực, những người thường xuyên đăng tải những nội dung bạo lực, phản cảm. Môi trường mạng xã hội mà học sinh tham gia có ảnh hưởng rất lớn đến tâm lý và hành vi của các bạn.

Bản thân tôi cũng đã từng trải qua giai đoạn bị cuốn vào mạng xã hội và bỏ bê việc học. Tuy nhiên, sau khi nhận ra những tác động tiêu cực, tôi đã chủ động thay đổi thói quen sử dụng mạng xã hội. Tôi đặt ra giới hạn thời gian, lựa chọn nội dung kỹ càng hơn và tập trung vào việc học. Nhờ đó, tôi đã cải thiện được kết quả học tập và có nhiều thời gian hơn cho các hoạt động khác.

Sử dụng mạng xã hội một cách lành mạnh và hiệu quả là một kỹ năng quan trọng mà mỗi học sinh cần phải có trong thời đại số. Bằng cách áp dụng các giải pháp trên, học sinh có thể tận dụng tối đa lợi ích của mạng xã hội và tránh xa những ảnh hưởng tiêu cực. Hãy để mạng xã hội trở thành công cụ hỗ trợ chúng ta trong học tập, phát triển bản thân và kết nối với thế giới, thay vì trở thành một trở ngại. “Hãy là người làm chủ công nghệ, đừng để công nghệ làm chủ bạn.”

1 .

Thể thơ của văn bản trên là: thể thơ lục bát

2.

- Lời thoại của nhân vật là: "Sao mà trong tiết thanh minh,/ Mà đây hương khói vắng tanh thế mà?"

- Kiểu câu thoại của nhân vật trong hai dòng thơ sau là: lời đối thoại

3.

- Các từ láy được sử dụng trong văn bản trên là: sè sè, dầu dầu, xôn xao, mong manh, đau đớn, đầm đầm

- Tác dụng:

+ Khắc họa sinh động, chân thực của những đối tượng, sự việc trong văn bản

+ Làm cho những câu thơ tăng cường sắc thái biểu cảm, nhấn mạnh sự nhỏ bé, mong manh, bi thương; đồng thời, tạo nhịp điệu trầm buồn phù hợp với chủ đề bi kịch của nhân vật Đạm Tiên

+ Tạo âm hưởng nhịp nhàng, dễ nhớ trong văn bản

4.

- Trước hoàn cảnh của Đạm Tiên, Thúy Kiều đã có tâm trạng, cảm xúc:

+ Xót thương, đau đớn, nghẹn ngào trước số phận bạc mệnh của người con gái tài sắc

+ Kiều khóc thương Đạm Tiên cũng là khóc cho số phận của những người phụ ngữ trong xã hội phong kiến xưa

- Điều này cho thấy Kiều là người con gái:

+ Nàng là người con gái nhân hậu, giàu lòng nhân ái, biết cảm thông với nỗi đau của người khác

+ Trước hoàn cảnh của Đạm Tiên, nàng không chỉ đồng cảm với cảnh ảm đạm, lạnh lẽo nhang khói của nấm mộ Đạm Tiên khi không có người thăm nom, săn sóc

+ Nàng còn khóc thương cho số phận những người phụ nữ tài hoa, bạc mệnh trong xã hội của nàng

5.

- Từ nội dung phần Đọc hiểu, em rút ra bài học là: Biết đồng cảm với những người có số phận đáng thương trong cuộc sống .

- Vì:

+ Bởi trong cuộc sống, ai cũng gặp nhiều đau khổ, nếu mỗi người biết cảm thông, thấu hiểu và đồng cảm thì xã hội sẽ trở nên tốt đẹp và văn minh hơn.

+ Giúp ta biết trân trọng cuộc sống hiện tại, rèn luyện sự bao dung và tìm thấy ý nghĩa, niềm hạnh phúc thực sự khi ta được chia sẻ

+ Lan tỏa những điều tích cực để đẩy lùi sự vô cảm, tạo ra một mạng lưới tương trợ lẫn nhau giúp những người yếu thế có thêm nghị lực vươn lên

+ Nó sẽ trở thành kim chỉ nam dẫn dắt chúng ta sống có trách nhiệm hơn với cộng đồng, thôi thúc sức trẻ và trí tuệ để cải thiện đời sống cho những người kém may mắn