Câu 1:

Bài thơ Bàn giao của Vũ Quần Phương là một khúc tâm tình sâu lắng về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Bằng giọng thơ thủ thỉ như lời dặn dò trước lúc đi xa, người ông đã chắt lọc cả một đời để trao lại cho cháu những gì đẹp đẽ nhất. Ông không bàn giao “những tháng ngày vất vả | Đất rung chuyển, xóm làng loạn lạc”, bởi tình thương khiến ông muốn giữ lại hết đắng cay cho riêng mình. Thay vào đó, ông trao "gió heo may”, “mùi ngô nướng”, “tháng giêng hương bưởi” – toàn là những tín hiệu bình dị mà thân thương của quê hương. Đặc biệt, hình ảnh “những mặt người đẫm nắng / Đẫm yêu thương trên trái đất này” đã nâng di sản từ vật chất lên thành tình người, thành đạo lý sống. Để rồi cuối cùng, điều quý giá nhất ông để lại chính là “Câu thơ vững gót làm người” – bài học nhân cách được đúc kết từ máu và nước mắt: “Cắn răng mà chịu thiệt, vững gót để làm người”. Câu thơ như cái neo giữ cháu trước mọi giông bão cuộc đời. Bàn giao vì thế không chỉ là sự chuyển giao, mà là sự gửi gắm niềm tin: thế hệ sau hãy sống cho xứng đáng với quá khứ, để hương bưởi vẫn thơm, để tình người vẫn đẫm, để câu thơ làm người mãi được ngân vang.

Câu 2:

Nếu ví cuộc đời là một cuốn sách, thì tuổi trẻ chính là những trang đầu tiên ta tự tay viết nên bằng trải nghiệm. Trải nghiệm không phải là đích đến, mà là con đường duy nhất để người trẻ lớn lên, để hiểu mình, hiểu đời và tìm ra giá trị sống.

Trước hết, trải nghiệm là “trường học lớn” giúp tuổi trẻ trưởng thành. Sách vở cho ta kiến thức, nhưng chỉ có dấn thân mới cho ta bản lĩnh. Khi ta dám bước ra khỏi vùng an toàn, vấp ngã, thất bại, ta mới học được cách đứng dậy. Nick Vujicic, chàng trai không tay không chân, đã đi khắp thế giới để truyền cảm hứng. Nếu chỉ ngồi nhà và đọc về nghị lực, Nick sẽ không bao giờ trở thành biểu tượng. Chính những chuyến đi, những lần bị từ chối, những sân khấu anh run rẩy bước lên đã trui rèn nên một Nick Vujicic “không giới hạn”. Tuổi trẻ của chúng ta cũng vậy: một lần đi tình nguyện vùng cao sẽ dạy ta về sự sẻ chia hơn mười bài đạo đức; một lần khởi nghiệp thất bại sẽ dạy ta về thị trường hơn trăm tiết kinh tế.

Thứ hai, trải nghiệm giúp người trẻ định vị bản thân và kiến tạo giá trị cho cộng đồng. Xã hội hiện đại không cần những “con mọt sách” chỉ biết lý thuyết, mà cần người dám làm, dám sai, dám sửa. Nguyễn Hà Đông, cha đẻ Flappy Bird, không thành công nhờ ngồi tưởng tượng, mà nhờ hàng chục game thất bại trước đó. Anh dám tung sản phẩm ra thế giới, dám đón nhận cả lời khen lẫn gạch đá, để rồi tạo ra hiện tượng toàn cầu từ một căn phòng nhỏ ở Hà Nội. Nếu không có tinh thần trải nghiệm, Việt Nam đã không có một “kỳ lân công nghệ” được nhắc tên trên BBC, Wall Street Journal. Câu chuyện của Đông chứng minh: tuổi trẻ, trải nghiệm,cơ hội thay đổi vị thế đất nước.

Tuy nhiên, trải nghiệm không đồng nghĩa với lao vào mọi cuộc chơi vô nghĩa. Trải nghiệm có giá trị khi ta biết chọn lọc, biết dấn thân có mục đích và rút ra bài học. Nhiều bạn trẻ “trải nghiệm” bằng cách đua xe, sống ảo, để rồi đánh mất tương lai. Trải nghiệm đích thực phải gắn với lao động, với sáng tạo, với cộng đồng. Đó là đi làm thêm để hiểu giá trị đồng tiền, là tham gia nghiên cứu khoa học để biết mình hợp gì, là xách ba lô lên vùng biên giới để thấy Tổ quốc cần mình ở đâu.

Thế hệ ông cha đã “bàn giao” cho chúng ta một đất nước hòa bình. Nhưng họ không thể “bàn giao” kinh nghiệm sống thay ta. Mỗi người trẻ phải tự viết nên “câu thơ vững gót làm người” của chính mình bằng những bước chân trải nghiệm. Hãy đọc ít đi một chút, làm nhiều hơn một chút. Hãy tắt màn hình, bước ra ngoài kia: nơi có gió heo may, có mặt người đẫm nắng, có những vấn đề chờ ta giải quyết.

Tuy nhiên, cần nhìn thẳng vào mặt trái: không phải mọi trải nghiệm đều có giá trị. Một bộ phận người trẻ hôm nay nhân danh “tuổi trẻ phải thử” để lao vào đua xe, “phượt” bất chấp, sống ảo, dùng chất kích thích. Đó là trải nghiệm lệch lạc, để lại hậu quả thay vì bài học. Năm 2023, nhiều “phượt thủ” tự phát chạy xe vào đường cấm ở Hà Giang, gây tai nạn liên hoàn. Cái giá của “trải nghiệm” kiểu đó là máu, là nước mắt gia đình. Trải nghiệm đích thực phải gắn với mục đích tích cực: đi làm thêm để hiểu giá trị lao động, tham gia nghiên cứu khoa học để tìm ra hướng đi, lên biên giới để thấy Tổ quốc cần mình.

Vì vậy, người trẻ cần “chọn trải nghiệm để lớn, chứ không chọn lớn để trải nghiệm”. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ: tham gia một CLB, nhận một dự án khó, đi một vùng đất mới. Thất bại thì đứng dậy, thành công thì chia sẻ. Cha ông đã “bàn giao” cho ta đất nước hòa bình, bàn giao “câu thơ vững gót làm người". Nhưng họ không thể sống thay ta. Mỗi chúng ta phải tự viết tiếp câu thơ ấy bằng đôi chân mình.

Tuổi trẻ ngắn lắm, đừng sống như kẻ thừa kế chỉ biết hưởng thụ di sản. Hãy sống như người khai phá, để khi đến lượt mình “bàn giao”, ta có thể tự hào trao lại cho đời sau không chỉ hương bưởi tháng Giêng, mà cả những con đường mới do chính ta mở.

Câu 1:

-Thể thơ của văn bản là thể thơ tự do

Câu 2:

-Trong bài thơ, nhân vật người ông sẽ bàn giao cho cháu những thứ:

+Gió heo may, góc phố có mùi ngô nướng bay,

+Tháng Giêng hương bưởi, cỏ mùa xuân xanh dưới chân giày.

+Những mặt người đẫm nắng, đẫm yêu thương trên trái đất.

+Một chút buồn, chút ngậm ngùi, chút cô đơn.

-Câu thơ “vững gót làm người” – bài học nhân cách.

Câu 3:

-Người ông lại không muốn bàn giao cho cháu những thứ đó vì:

+Người ông “chẳng bàn giao những tháng ngày vất vả / Sương muối đêm bay lạnh mặt người | Đất rung chuyển, xóm làng loạn lạc | Ngọn đèn mờ, mưa bụi rơi". Ông không muốn bàn giao vì đó là nỗi đau, là mất mát, là những năm tháng chiến tranh, đói nghèo, loạn lạc mà thế hệ ông đã phải trải qua. Ông muốn thế hệ sau được sống trong hòa bình, hạnh phúc, không phải chịu đựng những khổ đau ấy nữa.

-Đây là tình yêu thương, là sự hy sinh thầm lặng: giữ lại đắng cay cho mình, trao cho con cháu những gì đẹp đẽ, bình yên nhất.

Câu 4:

-Biện pháp điệp ngữ “bàn giao” được lặp lại 7 lần xuyên suốt bài thơ.

-Tác dụng:

+Tạo nhịp điệu như một lời trăng trối, một cuộc chuyển giao thiêng liêng giữa hai thế hệ.

+Điệp ngữ nhấn mạnh sự tiếp nối, kế thừa không ngừng nghỉ.

+ Qua đó, tác giả khắc sâu những giá trị mà ông cha để lại: có thiên nhiên tươi đẹp, có tình người ấm áp, có cả nỗi buồn và bài học làm người. “Bàn giao” không chỉ là trao vật chất, mà là trao cả hồn cốt văn hóa, tinh thần dân tộc.

Câu 5:

Thế hệ hôm nay đang được sống trong hòa bình, độc lập, được thừa hưởng vẻ đẹp của đất nước, bài học nhân cách và cả những nỗi buồn sâu thẳm của cha ông. Trước di sản thiêng liêng ấy, chúng ta cần có thái độ trân trọng và biết ơn. Trân trọng bằng cách tìm hiểu, gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử để không làm phai mờ máu xương của thế hệ trước. Biết ơn phải biến thành hành động: sống tử tế, “vững gót làm người” như lời ông dặn, học tập và lao động để xây dựng đất nước giàu đẹp hơn. Đồng thời, ta cũng phải có trách nhiệm tiếp tục “bàn giao” những điều tốt đẹp cho thế hệ mai sau, để mạch nguồn dân tộc không bao giờ đứt gãy. Chỉ khi sống xứng đáng với quá khứ, ta mới không hổ thẹn với tương lai.