Câu 1.

Truyện Kiều của Nguyễn Du được mệnh danh là "tiếng khóc đứt ruột" cho thân phận con người, để lại những dư âm đau xót, mà phân đoạn Kim Trọng trở lại vườn Thúy là một nốt lặng đầy bi kịch về sự chia lìa. Bằng bút pháp tả cảnh ngụ tình bậc thầy, tác giả đã mượn không gian hoang phế với "lầu không", "rêu phong", "gai góc mọc đầy" để soi bóng tâm trạng nhân vật. Những hình ảnh này không chỉ giúp cho người đọc hình dung rõ nét sự lụi bại của gia đình họ Vương sau cơn gia biến mà còn khơi gợi nỗi bàng hoàng, đơn độc của chàng Kim khi đối diện với thực tại nghiệt ngã. Đặc biệt, câu thơ "Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông" đã nhấn mạnh sự đối nghịch phi lý giữa thiên nhiên vĩnh hằng và kiếp người mong manh, làm bật lên nỗi đau "cảnh còn người mất" tột cùng trong lòng kẻ si tình. Qua lời kể nghẹn ngào của Vương ông về việc Kiều "bán mình chuộc cha", Nguyễn Du một lần nữa nhấn mạnh vẻ đẹp của lòng hiếu thảo và tình nghĩa thủy chung của nàng Kiều, đồng thời khắc họa nỗi đau "rụng rời" đến tan nát cõi lòng của Kim Trọng. Qua đó, đoạn trích không chỉ là lời tố cáo xã hội phong kiến vô nhân đạo đã vùi dập tình yêu đôi lứa mà còn là bài ca ngợi ca những nhân cách cao thượng giữa nghịch cảnh. Đoạn thơ nhắc nhở mỗi chúng ta cần biết trân trọng những phút giây sum vầy và giữ gìn sợi dây tình thân, bởi hạnh phúc đôi khi thật mong manh trước những biến thiên khó lường của cuộc đời.

Câu 2.

Có ý kiến cho rằng: "Hạnh phúc không phải là một điểm đến, mà là một hành trình của sự cho đi không tính toán." Trong dòng chảy hối hả của thế kỷ XXI, khi con người mải mê đuổi theo những giá trị hữu hình, những hào quang rực rỡ và sự khẳng định cái tôi cá nhân, thì đâu đó vẫn luôn tồn tại những khoảng lặng đầy cao quý. Đó chính là sự hy sinh thầm lặng – một vẻ đẹp không phô trương nhưng lại là mạch ngầm bền bỉ nuôi dưỡng tâm hồn nhân loại và giữ cho xã hội này không rơi vào sự lạnh lẽo của vô cảm.

Sự hy sinh thầm lặng là việc sẵn sàng từ bỏ lợi ích, thời gian, thậm chí là hạnh phúc riêng tư của bản thân để mang lại điều tốt đẹp cho người khác hoặc cộng đồng, mà không mưu cầu sự tôn vinh hay trả ơn. Nó không nhất thiết phải là những bản anh hùng ca chói lọi, mà thường ẩn mình trong những hành động bình dị: là đôi vai gầy của cha mẹ gánh cả tương lai con trẻ, là sự tận tụy của người thầy nơi rẻo cao, hay những giọt mồ hôi của người lao công lúc đêm muộn.

Sự hy sinh ấy có những biểu hiện hết sức phong phú và cảm động. Nó hiện hữu trong sự tảo tần của người mẹ, người cha – những người sẵn sàng mặc chiếc áo cũ để con có tấm áo mới, nhịn ăn miếng ngon để con được đủ đầy. Nó xuất hiện trong sự tận tụy của những người thầy giáo cắm bản ở vùng cao xa xôi, nơi điện đường chưa tới nhưng con chữ đã được thắp sáng bằng cả tuổi xuân. Hay đó còn là hình ảnh những người lao công miệt mài quét rác khi thành phố đã chìm vào giấc ngủ, những chiến sĩ biên phòng thức trắng canh giữ biên cương... Tất cả họ đều đang góp nhặt những viên gạch vô hình để xây nên tòa tháp bình yên cho xã hội.

Nhìn vào thực trạng cuộc sống hiện nay, khi chủ nghĩa cá nhân và lối sống thực dụng đang có xu hướng lên ngôi, sự hy sinh thầm lặng lại càng trở nên đáng quý. Giữa thời đại 4.0, khi mọi thứ đều có thể đo đếm bằng "like", bằng sự nổi tiếng ảo, thì những người chọn lối sống thầm lặng dường như đang đi ngược dòng nước. Tuy nhiên, chính sự thầm lặng ấy lại là "bộ phanh" kìm hãm sự băng hoại đạo đức. Xã hội hiện đại không thiếu những người tranh nhau lên sân khấu để tỏa sáng, nhưng lại rất thiếu những người sẵn sàng đứng sau cánh gà để chuẩn bị cho buổi diễn thành công. Chính sự hy sinh này đã tạo nên một đối trọng mạnh mẽ với lối sống ích kỷ, vô cảm đang len lỏi trong một bộ phận giới trẻ.

Trong thực tế, chúng ta bắt gặp những đóa hoa thầm lặng ngát hương ở khắp mọi nơi. Đó là hình ảnh các đội tình nguyện viên Gen Z gạt bỏ kỳ nghỉ lễ để đến với những vùng lũ lụt, sạt lở tại miền núi phía Bắc đã lay động hàng triệu trái tim. Họ không đến để "check-in" lấy thành tích, họ đến để lội bùn, dựng nhà, và rời đi khi mọi thứ đã ổn định mà chẳng để lại tên tuổi. Hay gần đây nhất, trong khuôn khổ cuộc thi "Sự hy sinh thầm lặng" lần thứ VII (năm 2026), xã hội lại một lần nữa xúc động trước hình ảnh những y bác sĩ vùng sâu, vùng xa, những chiến sĩ biên phòng thức trắng đêm canh giữ bình yên cho Tổ quốc mà chẳng hề than vãn. Họ chính là những "người hùng không áo choàng", viết nên những câu chuyện cổ tích giữa đời thường bằng chính sự tận hiến của mình. Họ là những minh chứng sống động nhất cho thấy tinh thần hy sinh vẫn luôn chảy bầu nhiệt huyết trong huyết quản của dân tộc.

Vậy tại sao sự hy sinh thầm lặng lại mang ý nghĩa sống còn đối với cuộc sống hiện nay ? Trước hết, nó là chất keo kết dính những mảnh ghép rời rạc của xã hội. Giữa một thời đại mà sự kết nối số đôi khi làm xa cách tình người, chính sự vị tha thầm lặng giúp con người tìm lại niềm tin vào sự tử tế. Khi ta biết hy sinh cái tôi nhỏ bé cho cái ta chung, sợi dây liên kết giữa người với người trở nên bền chặt hơn, tạo nên một cộng đồng nhân văn và đoàn kết. Không dừng lại ở đó, sự hy sinh thầm lặng có sức mạnh cảm hóa và lan tỏa mãnh liệt. Một hành động tốt đẹp thầm lặng giống như một viên đá ném xuống mặt hồ, tạo nên những vòng sóng rung động lan xa. Nó khơi dậy lòng trắc ẩn trong mỗi cá nhân, thôi thúc chúng ta cũng muốn trở thành người có ích. Là bài học sống động về lòng vị tha cho thế hệ trẻ. Nhìn vào những người đang âm thầm cống hiến, người trẻ học được cách trân trọng những gì mình đang có và hiểu rằng: giá trị đích thực của một con người không nằm ở những gì họ "lấy vào" mà ở những gì họ "cho đi". Hơn nữa, đây là động lực cốt lõi cho sự phát triển bền vững. Mọi thành tựu vĩ đại của nhân loại đều được xây đắp từ những viên gạch hy sinh không tên. Nếu không có những nhà khoa học miệt mài trong phòng thí nghiệm hàng thập kỷ, không có những người công nhân thầm lặng dưới hầm mỏ, xã hội sẽ chẳng thể vận hành. Sự hy sinh ấy chính là nền móng vững chắc nhất để xây dựng tòa tháp văn minh.

Tuy nhiên, giữa những lời ngợi ca về sự tận hiến, ta cũng cần tỉnh táo đặt ra một câu hỏi: Liệu sự hy sinh có luôn mang lại quả ngọt, hay đôi khi nó lại trở thành "mảnh đất" cho sự ích kỷ nảy mầm? Trong thực tế, không hiếm trường hợp sự hy sinh thầm lặng bị coi là điều hiển nhiên, thậm chí bị lợi dụng bởi những kẻ chỉ biết nhận mà không biết cho, vô tình dung túng cho lối sống ỷ lại và lười biếng của người khác. Hơn nữa, nếu hy sinh đến mức bạc đãi bản thân, tự triệt tiêu cơ hội phát triển của chính mình, liệu đó có thực sự là một lựa chọn minh triết? Một ngọn nến chỉ có thể soi sáng khi nó còn bấc và sáp; cũng vậy, con người chỉ có thể giúp đời bền vững khi họ có một nền tảng nội lực vững vàng. Hy sinh thầm lặng, vì thế, không phải là sự cam chịu mù quáng hay tự ngược đãi, mà phải là một sự lựa chọn tự nguyện đi kèm với sự tỉnh táo và lòng tự trọng, để lòng tốt được đặt đúng chỗ và tạo ra giá trị thực sự cho cộng đồng thay vì trở thành một bi kịch cá nhân.

Để tiếp nối ngọn lửa của sự hy sinh thầm lặng, thế hệ trẻ ngày nay những chủ nhân của thời đại số cần xác lập cho mình một thái độ sống tích cực và bản lĩnh. Trước hết, người trẻ cần thoát khỏi cái tôi ích kỷ và ánh hào quang ảo trên mạng xã hội để thấu cảm với những mảnh đời bất hạnh, từ đó sẵn sàng cống hiến sức trẻ cho cộng đồng thông qua những hành động thiết thực như tình nguyện, giúp đỡ người yếu thế hay bảo vệ môi trường. Hơn thế sự hy sinh của tuổi trẻ còn nằm ở việc kiên trì theo đuổi tri thức và đam mê để phụng sự Tổ quốc, biết đặt lợi ích chung lên trên ham muốn cá nhân. Đó chính là cách để người trẻ khẳng định bản sắc và bản lĩnh, biến lòng vị tha thành sức mạnh xây dựng một xã hội nhân văn hơn.

Khép lại vấn đề, chúng ta hãy nhớ đến nhận định của Albert Einstein: “Chỉ có cuộc sống sống cho người khác mới là cuộc sống đáng giá.” Sự hy sinh thầm lặng như những vì sao trên bầu trời ban đêm, tuy nhỏ bé và lặng lẽ nhưng lại dẫn lối cho lữ khách giữa đêm đen. Mỗi chúng ta hãy học cách trân trọng những đóng góp lặng thầm của người khác, đồng thời nuôi dưỡng hạt mầm vị tha trong lòng mình, để cuộc đời này không chỉ là những ngày tồn tại, mà là những năm tháng sống trọn vẹn và ý nghĩa.

Câu 1.

Văn bản thuộc thể loại Truyện thơ Nôm (viết theo thể thơ Lục bát).

Câu 2.

Văn bản kết hợp nhiều loại ngôn ngữ:

Ngôn ngữ người kể chuyện: Dùng để dẫn dắt sự việc (đoạn Kim Trọng trở về, tìm đến nhà mới).

Ngôn ngữ nhân vật: Bao gồm lời thoại trực tiếp của ông bà Vương viên ngoại khi kể lại sự tình cho Kim Trọng.

Câu 3.

1. Kim Trọng trở về: Sau thời gian chịu tang chú ở Liêu Dương, Kim Trọng vội vã quay lại vườn Thúy tìm Thúy Kiều.
2. Cảnh cũ hoang tàn: Kim Trọng bàng hoàng thấy vườn Thúy giờ đây hoang vắng, cỏ mọc rêu phong, không còn bóng dáng người xưa.
3. Nghe tin dữ: Qua lời hỏi thăm láng giềng, chàng biết gia đình họ Vương gặp nạn, Kiều đã bán mình chuộc cha, cả nhà đã dời đi nơi khác trong cảnh nghèo khó.
4. Cuộc đoàn tụ trong nước mắt: Kim Trọng tìm được đến nơi ở mới của gia đình Kiều. Tại đây, ông bà Vương viên ngoại khóc lể, kể lại việc Kiều bán mình và việc nàng trao duyên lại cho Thúy Vân.
5. Nỗi đau của Kim Trọng: Nghe xong sự tình, Kim Trọng đau đớn đến mức vật vã, khóc lóc thảm thiết cho số phận của người yêu.

Câu 4.

Đây là một câu thơ mượn điển tích từ bài thơ của Thôi Hộ (thời Đường), nhưng qua ngòi bút của Nguyễn Du, nó mang những tầng nghĩa rất riêng:

Sự đối lập giữa Thiên nhiên và Con người: Hoa đào là vật vô tri, vẫn nở đúng hẹn khi gió đông (gió xuân) về. Nó vẫn "cười" – một hình thái của sự tươi tắn, rạng rỡ. Tuy nhiên, sự rạng rỡ đó lại đối lập gay gắt với sự vắng mặt của con người. Cảnh còn đó nhưng người đã xa, tạo nên nỗi xót xa tột cùng.

Điểm rơi của ký ức: Câu thơ gợi nhắc về buổi đầu gặp gỡ (trong tiết Thanh minh). Ngày ấy, "mặt hoa" và "hoa đào" cùng tỏa sáng bên nhau. Giờ đây, chỉ còn hoa đơn độc, nhấn mạnh vào sự mất mát và chia lìa.

Cái "cười" trớ trêu: Chữ "cười" ở đây không mang niềm vui. Trong con mắt kẻ si tình đang đi tìm người yêu như Kim Trọng, cái cười của hoa đào như một sự mỉa mai của số phận, làm tăng thêm cảm giác cô độc, bàng hoàng trước cảnh đời dâu bể.

Qua đó câu thơ không chỉ tả cảnh mà còn là biểu tượng cho bi kịch của tình yêu và sự hữu hạn của kiếp người trước dòng chảy vô tình của thời gian. Nó khẳng định một sự thật đau lòng: Những gì đẹp đẽ nhất, gắn bó nhất đôi khi lại dễ dàng tan biến nhất, để lại khoảng trống không gì bù đắp nổi.

Câu 5.

Đoạn thơ mượn hình ảnh thiên nhiên hoang tàn để soi bóng tâm trạng con người, mang lại những hiệu quả nghệ thuật sâu sắc:

Giúp cho người đọc hình dung một cách cụ thể và sinh động sự thay đổi nghiệt ngã của không gian. Những hình ảnh như "lầu không", "cỏ lan", "rêu phong", "gai góc" không chỉ tả thực sự vắng vẻ mà còn khắc họa sự lụi bại, tan tác của một gia đình phong lưu vốn có. Cảnh vật giờ đây mất đi sức sống, chỉ còn sự lạnh lẽo của phế tích.

Khơi gợi trong lòng người đọc sự đồng cảm, xót thương sâu sắc cho nhân vật Kim Trọng. Nhìn cảnh cũ mà "nào thấy bóng người", sự đối lập giữa quá khứ nồng nàn và hiện tại hoang vu khơi dậy nỗi đau thắt lòng, sự bàng hoàng và dự cảm chẳng lành về một biến cố kinh hoàng đã xảy ra.

Qua đó, tác giả nhấn mạnh tư tưởng "người buồn cảnh có vui đâu bao giờ". Nguyễn Du đã sử dụng thiên nhiên như một tấm gương phản chiếu bi kịch của số phận con người. Sự im lìm của cảnh vật nhấn mạnh nỗi cô đơn tột độ và sự bất lực của Kim Trọng trước sự tàn nhẫn của thời gian và định mệnh.

Hình ảnh này nhắc nhở chúng ta về giá trị của sự sum vầy và trân trọng hiện tại. Đôi khi, nhìn lại một kỷ vật hay một ngôi nhà cũ bị bỏ hoang, chúng ta vẫn thấy mình trong đó – thấy sự nuối tiếc về những giá trị cũ đã mất đi. Nó dạy ta rằng: Cảnh vật chỉ thực sự đẹp và có sức sống khi có hơi ấm của tình người và sự hạnh phúc hiện hữu.