Câu 1: “Thơ sinh ra từ những rung động tinh vi nhất của tâm hồn con người.” Bởi thế, mỗi câu thơ chân chính không chỉ kể một câu chuyện mà còn chuyên chở một miền cảm xúc. Đoạn trích đã tái hiện cuộc trở về của Kim Trọng như một khúc nhạc trầm buồn, nơi cảnh vật và lòng người soi chiếu vào nhau, cùng ngân lên những thanh âm đau đớn của mối tình đầu dang dở. Sau nửa năm về quê chịu tang chú, Kim Trọng trở lại chốn cũ với bao mong chờ, tựa như người lữ khách trở về bến hẹn xưa. Thế nhưng, trước mắt chàng không còn là vườn xuân tươi tắn mà là một không gian tiêu điều, vắng lặng. Cỏ mọc lau thưa, én liệng lầu không, rêu phong phủ kín lối đi… Những hình ảnh ấy không chỉ vẽ nên bức tranh hoang vắng mà còn gợi cảm giác trống trải trong lòng người. Cảnh vật như một tấm gương lạnh lẽo, phản chiếu nỗi cô đơn của kẻ trở về. Nếu ngày nào mùa xuân từng rộn ràng, từng có bóng dáng giai nhân thấp thoáng, thì nay tất cả chỉ còn là kỉ niệm mờ xa, giống như một giấc mơ vừa chạm tới đã tan biến. Mạch truyện được triển khai theo trình tự thời gian tuyến tính: từ lúc Kim Trọng trở về, dò hỏi tin tức, đến khi tìm gặp gia đình họ Vương và lặng người nghe kể lại gia biến. Mỗi sự kiện như một nhát cắt khẽ nhưng sâu, từng bước đẩy cảm xúc của chàng đi từ bàng hoàng đến quặn thắt. Khi hay tin Kiều đã bán mình chuộc cha, trao duyên cho Thúy Vân, nỗi đau ấy không còn là sự ngỡ ngàng mà trở thành cơn sóng dữ vỗ vào tâm can. Hình ảnh “Vật mình vẫy gió, tuôn mưa/ Dầm dề giọt ngọc, thẫn thờ hồn mai” giàu tính ước lệ, tượng trưng, đã khắc họa trạng thái đau đớn tột cùng. Nước mắt được ví như “giọt ngọc” - vừa trong trẻo, quý giá, vừa xót xa đến nhói lòng. Đó không chỉ là nước mắt của tình yêu mà còn là nước mắt của một lời thề chưa trọn. Ngôn ngữ thơ bình dị mà tinh tế, kết hợp điển tích, phép đối và bút pháp tả cảnh ngụ tình đã làm nên sức gợi sâu xa cho đoạn trích. Cảnh và tình hòa quyện như hai mạch nước ngầm song song, nâng đỡ và soi sáng lẫn nhau. Qua nỗi đau của Kim Trọng, người đọc không chỉ cảm nhận được bi kịch của một mối tình bị chia lìa mà còn thấy sáng lên vẻ đẹp thủy chung, son sắt của một trái tim biết yêu hết mình. Đoạn trích vì thế không chỉ kể một câu chuyện buồn, mà còn lưu giữ dư âm nhân văn bền bỉ như tiếng đàn còn ngân mãi sau khi khúc nhạc đã khép lại.

Câu 2:

Có những dòng sông không ồn ào thác lũ mà lặng lẽ bồi đắp phù sa cho cánh đồng xanh tốt. Có những vì sao không rực rỡ giữa bầu trời đêm nhưng vẫn âm thầm tỏa sáng, dẫn lối cho người đi xa. Trong cuộc sống cũng vậy, những điều lớn lao ấy không bao giờ cần phô bày hay những nghĩa cử cao đẹp không đợi lời ngợi ca. “Sự hi sinh thầm lặng” chính là một vẻ đẹp như thế, một lòng người lặng lẽ bền bỉ, âm thầm sâu xa vô cùng.

Sự hi sinh thầm lặng là khi con người sẵn sàng đặt lợi ích của người khác lên trên lợi ích cá nhân, trao đi yêu thương mà không mong nhận lại, cho đi mà chẳng cần được ghi nhớ. Sự hi sinh thầm lặng hiện diện quanh ta, gần gũi và tự nhiên như hơi thở mỗi ngày mà đôi khi vì quá quen thuộc, ta lại vô tình không nhận ra. Trong gia đình, chiếc nôi nuôi dưỡng tâm hồn mỗi con người – cha mẹ tựa như những gốc cây già vững chãi, âm thầm hút nhựa sống từ lòng đất để dâng trọn màu xanh cho cành lá. Họ lặng lẽ thức khuya dậy sớm, chắt chiu từng đồng tiền, gom góp từng yêu thương nhỏ bé để vun đắp cho con một tuổi thơ đủ đầy và một tương lai rộng mở. Từng bữa cơm nóng, từng giấc ngủ yên, từng bước chân chập chững vào đời của con đều in bóng dáng của sự hi sinh không lời ấy. Ông bà cũng vậy, ở quãng đời xế chiều, khi đáng lẽ được nghỉ ngơi, lại tiếp tục làm điểm tựa ấm áp cho con cháu, như ngọn lửa nhỏ âm ỉ cháy giữa căn nhà, sưởi ấm qua bao mùa mưa nắng. Bước ra ngoài xã hội, sự hi sinh thầm lặng ấy vẫn tiếp tục khoác lên mình nhiều dáng hình khác nhau, bình dị mà vô cùng cao đẹp. Đó là người bác sĩ lặng lẽ bên giường bệnh suốt đêm dài, giành giật sự sống cho bệnh nhân bằng tất cả trách nhiệm và lương tâm nghề nghiệp; là người thầy, người cô miệt mài bên trang giáo án, gửi gắm vào từng bài giảng không chỉ tri thức mà cả niềm tin và hi vọng; là những tình nguyện viên sẵn sàng có mặt ở những nơi khó khăn, gian khổ nhất mà chẳng cần ai biết tên. Và đôi khi, hi sinh không phải là điều gì lớn lao, nó chỉ đơn giản là một chỗ ngồi nhường lại cho người mệt mỏi, một bàn tay chìa ra với người gặp nạn, hay một sự lắng nghe chân thành dành cho ai đó đang chênh vênh giữa cuộc đời. Những điều tưởng như nhỏ bé ấy lại giống như giọt nước mát lành thấm sâu vào lòng người, để rồi từ đó lan tỏa thành hơi ấm dịu dàng, làm cho cuộc sống này trở nên mềm mại và nhân hậu hơn.

Vì sao chúng ta phải hi sinh thầm lặng trong cuộc sống ngày hôm nay? “Không thể có tiến bộ, không thể có thành tựu nào nếu không có sự hy sinh, và sự thành công về vật chất của một người sẽ tỷ lệ thuận với mức độ hy sinh của người đó.” (James Allen). Với người cho đi, đó không chỉ là một hành động nhất thời mà là hành trình tự bồi đắp tâm hồn, giống như mảnh đất khô cằn được những cơn mưa nhân ái tưới tắm để trở nên màu mỡ hơn qua năm tháng. Khi biết sống vì người khác, con người dần thoát khỏi cái tôi chật hẹp, cảm nhận được giá trị và ý nghĩa của sự tồn tại của mình, từ đó trưởng thành một cách tự nhiên và vững vàng. Sự hi sinh không làm ta hao hụt, trái lại, càng cho đi bao nhiêu, tâm hồn càng rộng mở bấy nhiêu; càng âm thầm cống hiến, nhân cách càng trở nên cao đẹp và đáng trân trọng. Với người được nhận, sự hi sinh ấy giống như ánh đèn nhỏ thắp lên giữa đêm tối, là điểm tựa dịu dàng trong những khoảnh khắc chênh vênh nhất của cuộc đời. Chỉ một lời động viên đúng lúc, một cái nắm tay kịp thời hay một sự sẻ chia chân thành cũng đủ để nâng đỡ một trái tim đang mỏi mệt, giúp họ tìm lại niềm tin và dũng khí bước tiếp. Và khi những hành động âm thầm ấy không dừng lại ở một cá nhân mà được nhân lên, lan tỏa từ người này sang người khác, xã hội sẽ trở nên nhân văn và ấm áp hơn, tựa như một khu vườn rực rỡ được ươm trồng từ vô vàn hạt giống thiện lành, mỗi hạt giống tuy nhỏ bé nhưng khi cùng nảy mầm sẽ tạo nên cả một mùa hoa đầy hương sắc. Như Mitch Albom, Năm người bạn gặp ở thiên đường đã từng nói: "Sự hy sinh là một phần của cuộc sống. Đó là điều tất yếu. Đó không phải là điều đáng hối tiếc. Đó là điều đáng hướng tới.”

Ngoài xã hội, những tấm gương hi sinh thầm lặng càng khiến ta thêm cúi đầu trân trọng, bởi họ không chỉ sống cho riêng mình mà còn sống vì sự bình yên và hạnh phúc của bao người khác. Trong những ngày đại dịch Covid-19 căng thẳng, khi cả xã hội chìm trong nỗi lo âu, hình ảnh các y bác sĩ như bác sĩ Nguyễn Trung Cấp cùng hàng nghìn nhân viên y tế lặng lẽ rời xa gia đình, làm việc xuyên đêm trong những bộ đồ bảo hộ kín mít đã trở thành biểu tượng của tinh thần dấn thân và trách nhiệm. Họ chấp nhận xa con thơ, gác lại những riêng tư rất đỗi đời thường, đối diện với nguy cơ lây nhiễm cận kề chỉ để giành giật từng nhịp thở cho bệnh nhân, để giữ lại sự sống giữa ranh giới mong manh của sinh tử. Cũng trong đời sống bình dị ấy, hành động của anh Nguyễn Ngọc Mạnh, một người lao động bình thường đã không chút do dự trèo lên mái tôn đỡ bé gái rơi từ tầng cao xuống giống như một ánh chớp lóe sáng giữa đời thường, diễn ra trong tích tắc nhưng đủ làm lay động hàng triệu trái tim. Không toan tính, không vụ lợi, anh chỉ làm theo tiếng gọi của lương tâm, và chính sự bản năng nhân ái ấy đã thắp lên niềm tin mạnh mẽ vào điều thiện. Bên cạnh đó còn có những người lính nơi biên cương, hải đảo ngày đêm canh giữ từng tấc đất quê hương, những thầy cô cắm bản vượt núi băng rừng đem con chữ đến với trẻ em vùng cao. Tất cả họ, bằng cách này hay cách khác, đều đang âm thầm cháy lên như những ngọn nến nhỏ, lặng lẽ tỏa sáng để soi đường và sưởi ấm cho người khác. Như Thomas Merton từng nói rằng: "Hòa bình đòi hỏi những nỗ lực anh hùng nhất và những hy sinh khó khăn nhất.”

Tuy nhiên, giữa nhịp sống hiện đại gấp gáp và đầy cạnh tranh, sự hi sinh thầm lặng đôi khi bị che khuất bởi ánh hào quang của danh lợi và những giá trị vật chất hào nhoáng. Khi con người quá mải mê chạy theo thành công cá nhân, theo những thước đo hơn thua, được và mất, họ dễ vô tình quên đi trách nhiệm với cộng đồng và sự quan tâm dành cho những người xung quanh. Sự thờ ơ, vô cảm nếu không được nhận diện và điều chỉnh sẽ âm thầm lan rộng, khiến các mối quan hệ trở nên lỏng lẻo, khiến xã hội dù phát triển về vật chất nhưng lại lạnh lẽo trong tâm hồn. Chính vì vậy, gia đình và nhà trường cần đặt việc giáo dục lòng nhân ái, sự thấu cảm lên vị trí quan trọng, để mỗi đứa trẻ lớn lên không chỉ giỏi giang mà còn biết yêu thương; xã hội cũng cần trân trọng và tôn vinh những tấm gương sống đẹp, để những điều thiện lành được lan tỏa mạnh mẽ hơn; và trên hết, mỗi cá nhân phải tự soi lại mình, tập bắt đầu từ những hành động nhỏ bé nhưng chân thành, bởi chính từ những điều giản dị ấy mà nhân cách được hình thành và nuôi dưỡng.

Sự hi sinh thầm lặng có thể không ồn ào như tiếng sóng ngoài khơi xa, không rực rỡ như những chùm pháo hoa chói sáng trên bầu trời, nhưng nó lại là mạch nguồn âm thầm nuôi dưỡng những giá trị bền vững nhất của đời sống con người. Khi mỗi người biết sống vì người khác, biết đặt một phần trái tim mình vào niềm vui và nỗi buồn của tha nhân, dù chỉ qua một cử chỉ rất đỗi bình dị, thế giới này sẽ dịu dàng hơn, nhân hậu hơn và đáng tin hơn. Và có lẽ, giữa bao nhiêu vẻ đẹp của cuộc đời, chính sự cho đi lặng lẽ ấy mới là món quà cao quý nhất mà con người có thể trao tặng cho nhau, để cuộc sống không chỉ tồn tại mà còn thực sự có ý nghĩa.

Câu 1: Đoạn trích thuộc thể loại truyện thơ Nôm, được viết bằng thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc.

Câu 2: Văn bản là lời kể của người trần thuật (người kể chuyện), xen lẫn với lời của ông bà Vương khi kể lại sự tình cho Kim Trọng nghe.

Câu 3:

Tóm tắt các sự kiện chính:

- Sau nửa năm chịu tang chú, Kim Trọng trở lại nơi ở cũ thì bàng hoàng nhận ra cảnh vật đã đổi thay, tiêu điều vắng lặng.

- Chàng hỏi thăm người xung quanh mới biết gia đình Thúy Kiều gặp biến cố lớn: Kiều đã bán mình chuộc cha.

- Kim Trọng tìm đến nơi ở mới của gia đình họ Vương, nghe ông bà kể lại toàn bộ câu chuyện, biết Kiều đã trao duyên cho Thúy Vân để giữ lời hẹn. Trước sự thật đau lòng ấy, chàng vô cùng đau đớn, xót xa và bật khóc.

Câu 4:

Hình ảnh “Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông” gợi nhắc đến tứ thơ của Thôi Hộ, qua đó làm nổi bật sự đối lập giữa cảnh và người. Hoa đào vẫn nở, vẫn tươi cười như năm nào, nhưng người xưa đã không còn ở đó. Cảnh vật dường như không thay đổi, trong khi lòng người lại chất chứa bao biến động. Sự tươi tắn của hoa càng làm nổi bật nỗi trống vắng, bàng hoàng và tiếc nuối trong tâm trạng Kim Trọng khi trở về chốn cũ mà không còn gặp lại người xưa.

Câu 5:

Bút pháp tả cảnh ngụ tình được sử dụng ngay từ ba câu thơ đầu của đoạn trích.

Tác dụng:

- Giúp cho câu thơ trở nên sinh động hấp dẫn, lôi cuốn, gợi hình gợi cảm.

- Nhấn mạnh một không gian vắng lặng, hoang sơ với cỏ mọc, rêu phong, én liệng nơi lầu không. Cảnh vật thiếu vắng hơi ấm con người, tạo cảm giác lạnh lẽo, quạnh hiu.

- Qua đó, tác giả gián tiếp bộc lộ tâm trạng của Kim Trọng: nỗi nhớ nhung, xót xa và tiếc nuối khi trở lại nơi từng gắn bó kỉ niệm. Cảnh xuân vẫn đó nhưng không còn là mùa xuân rộn ràng như trước, làm nổi bật sự đối lập giữa quá khứ tươi đẹp và thực tại đau lòng, từ đó nhấn mạnh nỗi đau sâu sắc trong lòng chàng Kim.