Câu 1 (2,0 điểm)

Đoạn trích “Chèo đi rán thứ sáu … Đừng cho tôi bỏ thân chốn này, biển hỡi!” trong truyện thơ dân gian Vượt biển đã tái hiện một cách chân thực và ám ảnh hành trình vượt biển đầy hiểm nguy của con người nơi cõi âm, qua đó thể hiện sâu sắc quan niệm tâm linh và tinh thần nhân văn của người Tày – Nùng. Ngay từ đầu đoạn trích, không gian biển cả hiện lên dữ dội với những “rán nước” liên tiếp, nơi “nước cuộn thác”, “bão phong ba”, “nước ác kéo ầm ầm”, tạo cảm giác rùng rợn, đe dọa trực tiếp đến sự sống. Bên cạnh sức mạnh thiên nhiên là sự xuất hiện của các thế lực siêu nhiên như “quỷ dữ”, “ngọ lồm bủa giăng”, khiến hành trình vượt biển càng thêm ám ảnh và khốc liệt. Trước hoàn cảnh ấy, lời hô thúc “Chèo đi thôi, chèo đi!” vang lên dồn dập, thể hiện ý chí bền bỉ, tinh thần quyết tâm vượt qua số phận nghiệt ngã. Đến rán thứ chín, tiếng kêu cầu khẩn “Biển ơi, đừng giết tôi” vừa cho thấy nỗi sợ hãi tột cùng của con người trước thiên nhiên hung bạo, vừa phản ánh niềm tin bản năng vào các lực lượng siêu hình. Qua đoạn trích, tác giả dân gian không chỉ khắc họa số phận đau đớn của con người trong thế giới âm linh, mà còn ngợi ca khát vọng sống mãnh liệt và sức chịu đựng phi thường trước những thử thách khắc nghiệt của định mệnh.

Câu 2 (4,0 điểm)Bàn về giá trị của tình thân trong cuộc sống

Trong cuộc sống, con người không thể tồn tại một cách đơn độc mà luôn gắn bó với những mối quan hệ xung quanh. Trong số đó, tình thân – tình cảm giữa những người cùng huyết thống, cùng gia đình – là mối quan hệ thiêng liêng và bền chặt nhất. Tình thân không chỉ là nơi khởi nguồn của sự sống mà còn là điểm tựa tinh thần vững chắc, góp phần định hình nhân cách và nâng đỡ con người trong mọi hoàn cảnh.

Trước hết, tình thân có giá trị to lớn trong việc nuôi dưỡng tâm hồn và hình thành nhân cách con người. Gia đình là môi trường đầu tiên dạy con người biết yêu thương, sẻ chia và sống có trách nhiệm. Sự chăm sóc, bao dung của cha mẹ, sự đùm bọc của anh chị em giúp con người lớn lên trong cảm giác an toàn và được yêu thương. Trong văn học, tình thân luôn được xem là cội nguồn của những giá trị nhân văn sâu sắc. Truyện cổ tích Tấm Cám đã khắc họa hình ảnh người mẹ tuy đã mất nhưng vẫn dõi theo, che chở cho con, thể hiện tình mẫu tử thiêng liêng không gì có thể chia cắt. Chính tình thân ấy đã tiếp thêm sức mạnh để con người vượt qua bất công và nghịch cảnh.

Không chỉ vậy, tình thân còn là điểm tựa tinh thần giúp con người vượt qua những biến cố, thử thách trong cuộc sống. Khi đối diện với thất bại, bệnh tật hay mất mát, vật chất có thể giúp con người tồn tại, nhưng chỉ có tình thân mới giúp họ đứng vững về tinh thần. Trong thực tế, không khó để bắt gặp những gia đình sẵn sàng hy sinh thời gian, tiền bạc, thậm chí cả hạnh phúc cá nhân để chăm sóc người thân ốm đau. Những hình ảnh cha mẹ thức trắng đêm bên giường bệnh của con, hay anh chị em nhường cơm sẻ áo cho nhau trong khó khăn, chính là minh chứng rõ nét cho sức mạnh của tình thân.

Tình thân cũng là nền tảng đạo đức để con người sống nhân ái và có trách nhiệm hơn với xã hội. Một người biết yêu thương gia đình thường là người biết trân trọng các mối quan hệ khác. Ngược lại, khi tình thân bị xem nhẹ hoặc đánh mất, con người dễ rơi vào cô đơn, lạc lối. Truyện thơ dân gian Vượt biển là một dẫn chứng tiêu biểu: chỉ vì sự ghen tuông và vô cảm, người anh đã đánh mất tình ruột thịt, gián tiếp gây ra cái chết oan uổng cho em mình. Bi kịch ấy không chỉ phản ánh số phận đau đớn của con người mà còn là lời cảnh tỉnh sâu sắc về hậu quả của việc chà đạp lên giá trị thiêng liêng của tình thân.

Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại, nhịp sống nhanh và áp lực vật chất khiến nhiều người vô tình lãng quên tình thân. Những bữa cơm gia đình ngày càng thưa vắng, sự quan tâm bị thay thế bằng sự thờ ơ. Điều đó đòi hỏi mỗi người cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ và vun đắp tình thân bằng những hành động giản dị: một lời hỏi han, một sự lắng nghe, một thái độ bao dung và sẻ chia.

Tóm lại, tình thân là giá trị tinh thần vô giá, là gốc rễ của hạnh phúc và nhân cách con người. Trân trọng và gìn giữ tình thân không chỉ giúp mỗi cá nhân có một điểm tựa vững chắc trong cuộc đời mà còn góp phần xây dựng một xã hội nhân văn, tốt đẹp hơn

Câu 1. Xác định người kể trong văn bản

Người kể trong văn bản là người kể thứ nhất, tức nhân vật “tôi” trong truyện. Nhân vật kể lại chính trải nghiệm của mình khi vượt biển, diễn tả trực tiếp cảm giác sợ hãi, lo lắng và cố gắng vượt qua nguy hiểm. Cách kể này giúp người đọc cảm nhận chân thực và sống động hành trình gian nan của nhân vật.

Câu 2. Hình ảnh “biển” trong văn bản có đặc điểm gì?

Hình ảnh biển trong văn bản được miêu tả hung dữ, dữ dội và nguy hiểm:

Biển “nước cuộn thác”, “nước ác kéo ầm ầm”, “nước dựng đứng chấm trời”, “nước sôi gầm réo”.

Biển vừa là thực tại hiểm nguy, vừa là biểu tượng cho thử thách, bão tố của cuộc đời mà con người phải vượt qua.

Biển cũng là đối tượng mà nhân vật phải cầu xin, thuyết phục, thể hiện mối quan hệ con người – thiên nhiên đầy căng thẳng và khát vọng sống.

Câu 3. Chủ đề của văn bản

Chủ đề của văn bản là: khát vọng sống, sức mạnh vượt qua thử thách và ý chí kiên cường của con người trước thiên nhiên và số phận. Đồng thời, truyện cũng phản ánh niềm tin vào cõi tâm linh và các nghi lễ dân gian trong đời sống tinh thần của người Tày – Nùng.

Câu 4. Các rán nước trong văn bản là biểu tượng cho điều gì?

Các rán nước (từ rán thứ sáu đến rán thứ mười hai) là biểu tượng cho những thử thách, khó khăn và hiểm nguy liên tiếp mà con người phải đối mặt trong cuộc đời. Mỗi rán nước là một chặng đường gian nan, đòi hỏi ý chí, sự kiên trì và khả năng vượt khó. Chúng tượng trưng cho sự đấu tranh không ngừng để giành lại cuộc sống và tự do, đồng thời phản ánh quan niệm nhân quả và thử thách trong tín ngưỡng dân gian.

Câu 5. Những âm thanh và cảm xúc được gợi lên trong đoạn:

“Chèo đi rán thứ chín,/ Trông thấy nước dựng đứng chấm trời,/ Khắp mặt biển nước sôi gầm réo./ Biển ơi, đừng giết tôi,/ Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền?”

Âm thanh được thể hiện:

“nước sôi gầm réo” → âm thanh dữ dội, vang rền của sóng biển.

Tiếng cầu cứu của nhân vật: “Biển ơi, đừng giết tôi, Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền?” → âm thanh kêu van, lo sợ.

Cảm xúc gợi lên:

Sợ hãi, căng thẳng, lo lắng trước hiểm nguy.

Khát vọng sống mạnh mẽ, cầu mong an toàn.

Đồng thời tạo cảm giác kịch tính và hồi hộp cho người đọc, giúp nhập vai vào hành trình gian nan của nhân vật.