Câu 1. Xác định người kể trong văn bản.

Người kể trong văn bản là nhân vật trữ tình xưng “tôi” – một linh hồn bị bắt làm sa dạ sa dồng, trực tiếp tham gia chèo thuyền vượt qua mười hai rán nước nguy hiểm. Đây là người kể ở ngôi thứ nhất, vừa kể vừa bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình.

Câu 2. Hình ảnh “biển” hiện ra trong văn bản có đặc điểm gì?

Hình ảnh “biển” hiện ra hung dữ, dữ dội, đầy hiểm nguy và đe dọa sự sống con người. Biển có nước cuộn thác, nước xoáy, nước thét gào, sóng xô đuổi, nước sôi gầm réo…, gắn với quỷ dữ, Long Vương và cái chết. Biển mang dáng dấp siêu nhiên, đáng sợ, thể hiện thế giới âm phủ đầy khắc nghiệt.

Câu 3. Chủ đề của văn bản là gì?

Văn bản thể hiện hành trình vượt qua mười hai rán nước đầy hiểm nguy của linh hồn người chết oan, qua đó phản ánh nỗi đau, sự cay đắng của số phận con người bị áp bức, đồng thời bộc lộ khát vọng được sống, được bình an và thoát khỏi cảnh khổ ải trong quan niệm dân gian của người Tày – Nùng.

Câu 4. Các rán nước trong văn bản là biểu tượng cho điều gì?

Các rán nước là biểu tượng cho những thử thách, tai ương, gian khổ và bất công mà con người – đặc biệt là những người thấp cổ bé họng – phải chịu đựng trong cuộc đời và ở cả thế giới bên kia. Đồng thời, chúng cũng tượng trưng cho con đường đầy đau đớn của linh hồn người chết oan trong quan niệm dân gian.

Câu 5. Những âm thanh nào được thể hiện và gợi cảm xúc gì?

• Âm thanh được thể hiện:
  “gầm réo”, “nước sôi”, “nước dựng đứng”, tiếng gọi khẩn cầu “Biển ơi”, “Nước hỡi”.
• Cảm xúc gợi ra:
  Những âm thanh này gợi cảm giác dữ dội, khủng khiếp, căng thẳng và tuyệt vọng, thể hiện nỗi sợ hãi tột cùng và khát vọng được sống của con người nhỏ bé trước sức mạnh tàn bạo của thiên nhiên và thế giới siêu nhiên.

Câu 1. Xác định người kể trong văn bản.

Người kể trong văn bản là nhân vật trữ tình xưng “tôi” – một linh hồn bị bắt làm sa dạ sa dồng, trực tiếp tham gia chèo thuyền vượt qua mười hai rán nước nguy hiểm. Đây là người kể ở ngôi thứ nhất, vừa kể vừa bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ của mình.

Câu 2. Hình ảnh “biển” hiện ra trong văn bản có đặc điểm gì?

Hình ảnh “biển” hiện ra hung dữ, dữ dội, đầy hiểm nguy và đe dọa sự sống con người. Biển có nước cuộn thác, nước xoáy, nước thét gào, sóng xô đuổi, nước sôi gầm réo…, gắn với quỷ dữ, Long Vương và cái chết. Biển mang dáng dấp siêu nhiên, đáng sợ, thể hiện thế giới âm phủ đầy khắc nghiệt.

Câu 3. Chủ đề của văn bản là gì?

Văn bản thể hiện hành trình vượt qua mười hai rán nước đầy hiểm nguy của linh hồn người chết oan, qua đó phản ánh nỗi đau, sự cay đắng của số phận con người bị áp bức, đồng thời bộc lộ khát vọng được sống, được bình an và thoát khỏi cảnh khổ ải trong quan niệm dân gian của người Tày – Nùng.

Câu 4. Các rán nước trong văn bản là biểu tượng cho điều gì?

Các rán nước là biểu tượng cho những thử thách, tai ương, gian khổ và bất công mà con người – đặc biệt là những người thấp cổ bé họng – phải chịu đựng trong cuộc đời và ở cả thế giới bên kia. Đồng thời, chúng cũng tượng trưng cho con đường đầy đau đớn của linh hồn người chết oan trong quan niệm dân gian.

Câu 5. Những âm thanh nào được thể hiện và gợi cảm xúc gì?

• Âm thanh được thể hiện:
  “gầm réo”, “nước sôi”, “nước dựng đứng”, tiếng gọi khẩn cầu “Biển ơi”, “Nước hỡi”.
• Cảm xúc gợi ra:
  Những âm thanh này gợi cảm giác dữ dội, khủng khiếp, căng thẳng và tuyệt vọng, thể hiện nỗi sợ hãi tột cùng và khát vọng được sống của con người nhỏ bé trước sức mạnh tàn bạo của thiên nhiên và thế giới siêu nhiên.

Câu 1 (2 điểm)

Đoạn trích trong truyện thơ Thạch Sanh đã thể hiện rõ nét tư tưởng nhân đạo và nghệ thuật đặc sắc của văn học dân gian Việt Nam. Về nội dung, đoạn trích tập trung khắc họa số phận oan khuất của Thạch Sanh và quá trình sự thật được làm sáng tỏ. Nhân vật Thạch Sanh hiện lên là người anh hùng hiền lành, nhân hậu, dù bị hãm hại, chịu cảnh tù đày vẫn không oán thán. Tiếng đàn của Thạch Sanh là biểu tượng cho nỗi oan khuất, cho tiếng nói của công lý và lương tri, có sức lay động lòng người, cảm hóa công chúa và thức tỉnh nhà vua. Qua đó, tác phẩm khẳng định niềm tin của nhân dân vào lẽ công bằng: cái thiện cuối cùng sẽ chiến thắng cái ác, người tốt được minh oan, kẻ xấu phải trả giá.

Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thể thơ lục bát giàu nhạc điệu, ngôn ngữ mộc mạc, giàu tính biểu cảm. Hình ảnh tiếng đàn được xây dựng vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc. Nghệ thuật đối lập thiện – ác, cùng yếu tố hoang đường, kỳ ảo đã góp phần làm nổi bật chủ đề và tăng sức hấp dẫn cho câu chuyện.

Câu 2 (4 điểm)

Trong xã hội hiện đại, khi nhịp sống ngày càng trở nên gấp gáp, con người dường như bị cuốn vào vòng xoáy của công việc, công nghệ và những áp lực vô hình. Chính trong bối cảnh ấy, việc sống chậm lại trở thành một lối sống cần thiết và đáng suy ngẫm.

Sống chậm không có nghĩa là sống thụ động, lười biếng hay tụt hậu, mà là biết điều chỉnh nhịp sống hợp lý, dành thời gian để cảm nhận, suy nghĩ và trân trọng những giá trị xung quanh. Đó là khi con người biết dừng lại giữa bộn bề lo toan để lắng nghe chính mình, quan tâm đến người khác và tận hưởng những điều giản dị trong cuộc sống.

Trong xã hội hiện đại, sống chậm mang lại nhiều ý nghĩa tích cực. Trước hết, sống chậm giúp con người cân bằng tinh thần, giảm căng thẳng và áp lực. Khi không chạy đua mù quáng theo thành tích hay vật chất, con người sẽ có thời gian chăm sóc sức khỏe, nuôi dưỡng tâm hồn và các mối quan hệ gia đình, bạn bè. Bên cạnh đó, sống chậm còn giúp con người suy nghĩ thấu đáo hơn trước những quyết định quan trọng, tránh những sai lầm do nóng vội, bốc đồng. Nhiều giá trị nhân văn như yêu thương, sẻ chia, đồng cảm cũng từ đó mà được bồi đắp.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít người trẻ hiện nay đang sống quá nhanh: ăn vội, sống vội, yêu vội, thậm chí đánh mất chính mình trong thế giới ảo và guồng quay vật chất. Điều này khiến con người dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, trống rỗng và xa rời những giá trị chân thật của cuộc sống.

Vì vậy, mỗi người cần học cách sống chậm lại một cách chủ động và thông minh. Đó có thể là việc dành thời gian đọc một cuốn sách, trò chuyện cùng người thân, quan sát thiên nhiên hay đơn giản là lắng nghe cảm xúc của chính mình. Sống chậm để sống sâu, sống có ý nghĩa hơn, nhưng vẫn không ngừng nỗ lực và cống hiến cho xã hội.

Tóm lại, trong nhịp sống hối hả của xã hội hiện đại, sống chậm không phải là đi lùi, mà là cách để con người tìm lại sự cân bằng, hạnh phúc và giá trị đích thực của cuộc sống

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản. Văn bản được viết bằng thể thơ lục bát (dòng trên 6 chữ, dòng dưới 8 chữ).

Câu 2. Các phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản là:

- Tự sự (kể lại diễn biến câu chuyện: hồn ma trả thù, Thạch Sanh bị oan, gảy đàn, được minh oan, Lý Thông bị trừng trị) - Đây là phương thức chủ đạo.

- Miêu tả (miêu tả cảnh: "Chiều tàn hút gió cheo leo", miêu tả nhân vật: Lý Thông "mặt xám mắt xanh").

- Biểu cảm (bộc lộ cảm xúc, tâm trạng: Thạch Sanh "Buồn đâu xâm chiếm cõi lòng", tiếng đàn "ai oán não nề", công chúa "vấn vương bồi hồi").

Câu 3. Tóm tắt văn bản bằng những sự kiện chính và cho biết văn bản thuộc mô hình cốt truyện nào?

- Tóm tắt các sự kiện chính:

+ Hồn ma của Chằn tinh và Đại bàng bàn nhau trả thù, lấy trộm vàng bạc trong cung rồi bỏ vào lều của Thạch Sanh để vu oan cho chàng.

+ Lý Thông xử án, Thạch Sanh bị giam vào ngục chờ ngày chém.

+ Trong ngục, Thạch Sanh gảy đàn, tiếng đàn kể nỗi oan và nhắc lại công cứu công chúa.

+ Tiếng đàn vang đến tai công chúa, giúp nàng khỏi bệnh câm và nàng xin vua cha cho gặp người gảy đàn.

+ Thạch Sanh kể lại toàn bộ sự thật, được vua minh oan, phong làm phò mã.

+ Lý Thông bị xử tội, nhưng Thạch Sanh xin tha cho hắn về quê phụng dưỡng mẹ già.

+ Trên đường về quê, Lý Thông (và mẹ) bị sét đánh chết.

- Mô hình cốt truyện: Văn bản thuộc mô hình cốt truyện cổ tích quen thuộc: Nhân vật chính (người tốt) bị hãm hại/rơi vào nghịch cảnh (Thạch Sanh bị vu oan, xử tử) -> Nhờ yếu tố thần kì (tiếng đàn) mà được giải oan -> Kẻ ác bị trừng trị, người tốt được hưởng hạnh phúc (Thạch Sanh được minh oan, cưới công chúa).

Câu 4. Phân tích tác dụng của một chi tiết kì ảo trong văn bản. Học sinh có thể chọn 1 trong 3 chi tiết: Hồn ma, Tiếng đàn, Sét đánh.

- Chi tiết "Sét đánh" ("Ác nhân trời bỏ đời chê / Giữa đường sét đánh tức thì thiệt thân") là một chi tiết kỳ ảo đặc sắc, thể hiện quan niệm về công lý của nhân dân.

- Thể hiện công lý của "Trời": Thạch Sanh, đại diện cho công lý của con người, đã quyết định tha bổng cho Lý Thông ("Nghĩ tình còn có mẹ già / Tha cho về lại quê nhà tu thân"). Hành động này thể hiện lòng nhân hậu, vị tha của chàng.

- Thể hiện khát vọng công lý tuyệt đối: Tuy nhiên, tội ác của Lý Thông (vong ân bội nghĩa, hãm hại ân nhân) là quá lớn, không thể tha thứ. Việc Thạch Sanh tha bổng có thể khiến người đọc cảm thấy công lý chưa trọn vẹn. Vì vậy, "Trời" (thiên lôi) đã ra tay. Chi tiết sét đánh thực thi công lý cuối cùng, đảm bảo kẻ ác phải đền tội, thể hiện niềm tin của nhân dân vào luật nhân quả ("ác giả ác báo") và khát vọng về một sự công bằng tuyệt đối.

Câu 5. So sánh văn bản với truyện cổ tích Thạch Sanh, hãy chỉ ra những điểm giống và khác nhau cơ bản trong hai văn bản.

- Giống nhau:

+ Về cốt truyện: Cả hai đều kể về việc Thạch Sanh bị hồn ma Chằn tinh, Đại bàng vu oan; bị Lý Thông hãm hại, tống ngục. Trong ngục, Thạch Sanh dùng tiếng đàn thần, tiếng đàn giúp công chúa khỏi câm, qua đó chàng được minh oan, được kết hôn với công chúa.

+ Về kết cục của Lý Thông: Cả hai văn bản đều kết thúc bằng việc Lý Thông và mẹ bị sét đánh chết trên đường về quê.

- Khác nhau:

+ Hình thức: Truyện cổ tích Thạch Sanh là văn xuôi dân gian, lời kể tự nhiên. Văn bản này là truyện thơ Nôm, được viết bằng thể thơ lục bát, có vần điệu, nhịp nhàng

+ Chi tiết xử tội Lý Thông: Trong truyện cổ tích, Lý Thông và mẹ bị sét đánh ngay sau khi vua xử tội. Trong văn bản thơ này, tác giả thêm vào một chi tiết mang tính nhân văn: Thạch Sanh chủ động xin vua tha tội chết cho Lý Thông ("Nghĩ tình còn có mẹ già / Tha cho về lại quê nhà tu thân"). Dù được Thạch Sanh (con người) tha, Lý Thông vẫn không thoát khỏi sự trừng phạt của "Trời" (bị sét đánh). Chi tiết này làm nổi bật thêm lòng vị tha, nhân hậu của Thạch Sanh.

Câu 1.

Nhân vật bé Em trong truyện ngắn “Áo Tết” của Nguyễn Ngọc Tư hiện lên như một nét chấm phá tinh khôi của tuổi thơ – hồn nhiên nhưng giàu cảm xúc và biết hướng thiện. Ở đầu tác phẩm, bé Em là một cô bé vô tư, ngây ngất trong niềm vui có áo mới. Niềm háo hức trẻ thơ khiến em muốn khoe khoang một cách bản năng, muốn được bạn bè trầm trồ và đặc biệt muốn chia sẻ niềm vui ấy với Bích – người bạn thân thiết từ thuở nhỏ. Sự thích thú có phần kiêu hãnh của bé Em là rất thật, rất đời thường, bởi em sống trong điều kiện khá giả hơn bạn. Nhưng điều làm nên vẻ đẹp của nhân vật lại nằm ở sự chuyển biến tinh tế trong nội tâm. Khi nhìn thấy ánh mắt buồn của Bích – đứa trẻ luôn phải mặc đồ truyền lại, bé Em bỗng chững lại, tự vấn và biết kìm hãm niềm vui riêng. Sự lựa chọn không mặc chiếc đầm hồng rực rỡ trong buổi đi chơi mùng Hai không chỉ là hành động nhường nhịn mà còn là dấu hiệu của một tâm hồn đã biết yêu thương, biết đặt cảm xúc của bạn lên trên niềm kiêu hãnh cá nhân. Bé Em nhờ đó hiện lên không chỉ như một đứa trẻ dễ thương mà còn là biểu tượng của sự trưởng thành trong cảm xúc – cái trưởng thành rất đẹp, rất hiếm và rất đáng trân trọng ở lứa tuổi thiếu nhi. Nhân vật để lại cho người đọc ấn tượng về một tâm hồn nhân hậu, biết sẻ chia và giữ gìn những giá trị tinh thần bền vững của tình bạn.
Câu 2.

Trong một lần bàn về ý nghĩa cuộc sống, triết gia Albert Schweitzer từng cho rằng: “Hạnh phúc không phải là được sở hữu nhiều, mà là biết trân trọng những gì mình có” .Câu nói giản dị ấy gợi ta nhớ đến câu chuyện “Áo Tết” của Nguyễn Ngọc Tư, nơi bé Em – một cô bé hồn nhiên – đã chọn tình bạn thay vì chiếc áo đầm mới. Quyết định tưởng như nhỏ bé ấy lại chứa đựng một thông điệp lớn lao: giá trị tinh thần đôi khi quan trọng hơn giá trị vật chất. Từ câu chuyện ấy, vấn đề về sự cân bằng giữa hai hệ giá trị trong cuộc sống trở nên đáng suy ngẫm hơn bao giờ hết.

Trước hết, cần hiểu giá trị vật chất gồm những nhu cầu thiết yếu giúp con người tồn tại: ăn, mặc, ở…; còn giá trị tinh thần là những rung cảm thuộc về tâm hồn như tình yêu thương, lòng nhân ái, tri thức, niềm tin, sự sẻ chia. Hai phương diện này không tách biệt mà bổ sung cho nhau. Abraham Maslow từng chỉ ra trong “Tháp nhu cầu” rằng: con người chỉ có thể hướng đến hạnh phúc và sự tự hoàn thiện khi cả hai nhu cầu ấy được đảm bảo tương xứng.

Bàn về vai trò của vật chất, không thể phủ nhận nó là nền tảng để con người ổn định cuộc sống và phát triển. Không có điều kiện vật chất, những giá trị tinh thần cao đẹp khó lòng nảy nở. Tuy nhiên, triết gia Epicurus từng cảnh báo: “Người nghèo không phải người có ít, mà là người ham muốn vô hạn.” Khi chạy theo vật chất như một mục đích tối thượng, con người dễ đánh mất chính mình, đánh mất những mối quan hệ thiêng liêng và đánh mất khả năng rung động trước những điều bình dị. Bé Em trong “Áo Tết” đã cho ta thấy vật chất có thể đem lại niềm vui nhất thời, nhưng không thể so sánh với một tình bạn chân thành, nơi con người tìm thấy sự đồng cảm và ấm áp.

Ở chiều ngược lại, chỉ coi trọng tinh thần mà xem nhẹ vật chất cũng là thái cực sai lầm. Lí tưởng, tình cảm hay mơ ước dù đẹp đẽ đến đâu cũng khó thành hiện thực nếu con người không có nền tảng vật chất tối thiểu để tồn tại. Đó là lí do cần phải cân bằng, không thiên lệch. Vật chất là “thân thể” của cuộc sống, còn tinh thần là “linh hồn” của nó. Thiếu một trong hai, đời sống trở nên khập khiễng và bất toàn.

Để xây dựng một lối sống hài hòa, mỗi người cần thực hiện những việc làm cụ thể. Trước hết, hãy lao động chăm chỉ, tiêu dùng có kế hoạch, tránh chạy theo lối sống khoe mẽ hay tiêu thụ quá mức. Tiếp đó, dành thời gian nuôi dưỡng đời sống tinh thần: đọc sách, học hỏi, duy trì quan hệ tốt đẹp với gia đình – bạn bè, biết trân trọng từng khoảnh khắc yêu thương. Quan trọng hơn, hãy biết dừng lại đúng lúc để hỏi chính mình: điều mình theo đuổi có thực sự làm tâm hồn mình hạnh phúc hay chỉ là lớp vỏ hào nhoáng bên ngoài?

Nhìn lại, bài học từ bé Em nhắc nhở ta rằng: vật chất có thể khiến cuộc sống tiện nghi hơn, nhưng chỉ có tinh thần mới làm cuộc sống trở nên có ý nghĩa. Hạnh phúc không nằm ở những gì ta sở hữu, mà ở những giá trị bền vững ta giữ trong tim. Và có lẽ, khi biết giữ cho mình một trái tim ấm áp trong một đời sống đủ đầy, ta mới có thể sống một cuộc đời trọn vẹn và đẹp đẽ như mong muốn.

Văn bản “Áo Tết” thuộc thể loại truyện ngắn.

Sự thay đổi điểm nhìn:

Chiếc áo đầm hồng là chi tiết trung tâm của truyện: