Trong kho tàng sử thi Tây Nguyên,"Đăm Săn" là tác phẩm tiêu biểu, kết tinh vẻ đẹp văn hóa, tinh thần và khát vọng sống của cộng đồng các dân tộc Ê-đê, M’nông. Nhân vật trung tâm Đăm săn – hiện lên như một hình tượng anh hùng sử thi điển hình: phi thường trong sức mạnh, quyết liệt trong hành động và sâu nặng trong tình cảm. Đoạn trích kể về việc Đăm Săn cùng dân làng vào rừng chặt cây thần, dẫn đến cái chết của Hơ Nhị, Hơ Bhị và hành trình chàng lên trời gặp ông Trời, là một đoạn tiêu biểu, qua đó khắc họa rõ nét vẻ đẹp anh hùng mang tầm vóc sử thi cũng như bức tranh sinh động về con người Tây Nguyên trong mối quan hệ với thiên nhiên và thần linh.Trước hết, trong đoạn trích, Đăm Săn hiện lên làc người anh hunhgf mang sưc mạnh phi thường, dám đối đầu với thiên nhiên và cả thế lực siêu nhiên. Cây thần được miêu tả bằng hàng loạt hình ảnh phóng đại: “gốc cây người đi quanh phải một năm”, “cành cây chim chuyền phải một tháng”, “tán cây chim bay hết một hơi”, cho thấy đó là biểu tượng của quyền lực thần linh và sức mạnh tự nhiên tối cao. Trước đối tượng ấy, Đăm Săn không hề sợ hãi hay do dự mà lập tức ra lệnh: “Bớ các con, vậy thì ta hạ cây này nào”. Lời nói mang tính mệnh lệnh, dứt khoát thể hiện tư thế hiên ngang, bản lĩnh của người tù trưởng đứng đầu cộng đồng. Chàng không chỉ hành động cho riêng mình mà còn huy động sức mạnh tập thể, thúc giục dân làng “vung tay búa tay rìu như chớp giật trong đêm tối”. Qua đó, Đăm Săn hiện lên là trung tâm quy tụ sức mạnh cộng đồng, là người lãnh đạo quyết đoán, mang dáng dấp của anh hùng sử thi tiêu biểu.Không chỉ mạnh mẽ, Đăm Săn còn mang trong mìnhkhát vọng chinh phục và lm chủ thiên nhiên. Việc chặt cây thần – dù biết đó là cây thiêng gắn với sự sống của Hơ Nhị, Hơ Bhị – cho thấy ý chí không khuất phục trước những ràng buộc huyền bí. Hành động ấy thể hiện tinh thần vươn lên, khát vọng phá bỏ giới hạn để khẳng định vị thế con người trong vũ trụ. Đây chính là vẻ đẹp đặc trưng của anh hùng sử thi: con người được đặt trong thế đối đầu với thiên nhiên và thần linh, qua đó khẳng định sức mạnh cộng đồng và ý chí sống mãnh liệt.Tuy nhiên, vẻ đẹp của Đăm Săn không chỉ nằm ở sức mạnh mà còn được thể hiện sâu sắc quađời sống tình cảm. Khi Hơ Nhị và Hơ Bhị bị cây thần đè chết, Đăm Săn rơi vào nỗi đau tột cùng. Hình ảnh chàng “vừa chạy vừa khóc”, “bế Hơ Nhị vào buồng”, “đỡ Hơ Bhị lên đùi” cho thấy một người chồng giàu yêu thương, sống nặng nghĩa tình. Nỗi đau ấy không chỉ là nỗi đau cá nhân mà còn là bi kịch của người anh hùng khi phải đối diện với mất mát lớn lao. Chính chiều sâu cảm xúc này đã khiến nhân vật Đăm Săn trở nên gần gũi, chân thực hơn, không phải một con người chỉ có sức mạnh lạnh lùng mà là một con người biết yêu, biết đau và biết khóc.Đỉnh cao của vẻ đẹp nhân vật được thể hiện qua hành đống chất vấn ông trời. Trước quyền lực tối cao của thần linh, Đăm Săn không cúi đầu cam chịu mà thẳng thắn buộc tội, thậm chí đòi chém ông Trời vì đã se duyên rồi lại để vợ chàng chết oan uổng. Lời lẽ vừa đau đớn, vừa phẫn uất cho thấy khát vọng công lí mãnh liệt và ý thức cá nhân mạnh mẽ của người anh hùng. Hành động ấy mang ý nghĩa sử thi sâu sắc: con người dám đối thoại, dám thách thức thần linh để bảo vệ hạnh phúc của mình. Nhờ đó, Đăm Săn không chỉ là anh hùng của sức mạnh mà còn là biểu tượng của tinh thần phản kháng, của khát vọng sống và yêu đến tận cùng.Để khắc họa thành công nhân vật Đăm Săn, sử thi đã sử dụng nghê thuật đặc trưng của thể loại sử thi Nghệ thuật phóng đại, so sánh liên tiếp được dùng để làm nổi bật tầm vóc phi thường của nhân vật và sự dữ dội của thiên nhiên. Ngôn ngữ giàu nhịp điệu, mang tính khẩu ngữ, lối hô gọi, mệnh lệnh dồn dập góp phần tạo nên không khí hùng tráng, thiêng liêng. Nhân vật Đăm Săn luôn gắn với hành động tập thể, đặt trong mối quan hệ với cộng đồng, thần linh và thiên nhiên, qua đó làm nổi bật bức tranh anh hùng sử thi Tây Nguyên vừa dữ dội, vừa giàu chất nhân văn.Tóm lại, qua đoạn trích, nhân vậtĐăm Săn hiện lên là hình tượng anh hùng sử thi tiêu biểu: mạnh mẽ, quyết liệt, dám chinh phục thiên nhiên, dám đối đầu thần linh và giàu tình cảm, nghĩa tình. Bằng nghệ thuật kể chuyện phóng đại, ngôn ngữ giàu nhịp điệu và cảm hứng sử thi hùng tráng, tác phẩm đã khắc họa thành công bức tranh người anh hùng Tây Nguyên mang vẻ đẹp vừa phi thường vừa rất con người. Nhân vật Đăm Săn vì thế không chỉ có giá trị văn học mà còn thể hiện khát vọng sống, khát vọng công lí và tinh thần bất khuất của con người trong buổi đầu lịch sử.

câu 2:

Nhà văn Pháp Victor Hugo từng nói: “Con người không phải được đo bằng vẻ bề ngoài mà bằng chiều sâu của tâm hồn.” Câu nói giản dị nhưng sâu sắc ấy đã nhắc nhở chúng ta về một thực tế đáng suy ngẫm trong đời sống hôm nay: con người thường quá dễ dàng đánh giá người khác chỉ qua hình thức bên ngoài. Trong cuộc sống hiện đại, khi nhịp sống ngày càng nhanh và các mối quan hệ xã hội ngày càng mở rộng, không ít người chỉ dựa vào cách ăn mặc, diện mạo hay phong thái ban đầu để đưa ra nhận xét về tính cách, năng lực và giá trị của một con người. Thói quen ấy tưởng chừng vô hại nhưng lại tiềm ẩn nhiều hệ lụy tiêu cực, gây ra những hiểu lầm, định kiến và tổn thương không đáng có. Vì vậy, chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc và thuyết phục người thân của mình từ bỏ thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài, để hướng tới một cách nhìn công bằng, sâu sắc và nhân văn hơn.

Trước hết, vẻ bề ngoài không thể phản ánh đầy đủ bản chất và giá trị thật sự của một con người. Ngoại hình chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố khách quan như hoàn cảnh sống, điều kiện kinh tế, môi trường giáo dục hay sức khỏe. Trong thực tế, có rất nhiều con người mang vẻ ngoài giản dị, thậm chí lam lũ nhưng lại sở hữu tâm hồn cao đẹp và ý chí mạnh mẽ. Ta có thể bắt gặp những người công nhân với bộ quần áo lấm lem dầu mỡ nhưng làm việc tận tụy, sống có trách nhiệm; những người nông dân chân chất, áo quần đơn sơ nhưng giàu nghĩa tình và trung thực. Ngược lại, không ít người có vẻ ngoài hào nhoáng, sang trọng nhưng lại sống giả dối, ích kỉ, thiếu đạo đức. Lịch sử từng chứng minh điều đó: Chủ tịch Hồ Chí Minh – vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc – luôn xuất hiện với bộ quần áo kaki bạc màu, đôi dép cao su giản dị, nhưng lại là hiện thân của trí tuệ, nhân cách và lòng yêu nước bao la. Nếu chỉ nhìn vào bề ngoài, khó ai có thể nhận ra tầm vóc lớn lao của một con người như vậy. Điều ấy cho thấy, đánh giá con người qua hình thức là cách nhìn phiến diện và nông cạn.

Không chỉ sai lầm trong nhận thức, việc đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài còn gây ra những tổn thương tinh thần sâu sắc. Một ánh nhìn thiếu thiện cảm, một lời nhận xét tưởng như vô tình cũng có thể khiến người khác cảm thấy tự ti, mặc cảm và bị xúc phạm. Đặc biệt, với những người trẻ, sự phán xét ấy dễ khiến họ mất niềm tin vào bản thân, ngại giao tiếp và thu mình trước xã hội. Thực tế đã có không ít học sinh, sinh viên bị coi thường vì ngoại hình hay hoàn cảnh nghèo khó, từ đó sinh ra áp lực tâm lý, chán nản trong học tập và cuộc sống. Khi con người quen nhìn nhau bằng ánh mắt định kiến, xã hội sẽ trở nên lạnh lùng, thiếu cảm thông và dễ rạn nứt các mối quan hệ. Ta thử đặt mình vào vị trí của người bị đánh giá để thấy rằng không ai mong muốn bị nhìn nhận chỉ qua lớp vỏ bề ngoài mà mình không thể lựa chọn.

Bên cạnh đó, thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài còn khiến chính chúng ta trở nên hạn hẹp trong suy nghĩ. Khi vội vàng kết luận về người khác, ta đã tự đóng lại cánh cửa của sự thấu hiểu và học hỏi. Mỗi con người đều là một câu chuyện với những trải nghiệm, nỗ lực và giá trị riêng. Chỉ khi biết lắng nghe, quan sát và cảm nhận bằng sự chân thành, ta mới có thể nhận ra chiều sâu tâm hồn và những phẩm chất đáng quý của người khác. Trong thực tế, nhiều mối quan hệ tốt đẹp chỉ được hình thành sau khi con người vượt qua những ấn tượng ban đầu không mấy thiện cảm. Nếu chỉ vì vẻ ngoài mà khép chặt cánh cửa giao tiếp, ta có thể đánh mất những tình cảm đáng trân trọng và những cơ hội làm giàu đời sống tinh thần của chính mình.

Hơn thế nữa, việc đánh giá con người qua hình thức còn đi ngược lại những giá trị đạo đức truyền thống mà ông cha ta luôn đề cao. Từ xa xưa, dân gian đã đúc kết: “Tốt gỗ hơn tốt nước sơn”, nhấn mạnh giá trị bên trong quan trọng hơn vẻ ngoài hào nhoáng. Văn học cũng nhiều lần gửi gắm thông điệp ấy. Nhân vật Chí Phèo trong tác phẩm của Nam Cao có ngoại hình xấu xí, thô kệch nhưng sâu thẳm bên trong vẫn là khát vọng được sống lương thiện, được làm người đúng nghĩa. Nếu chỉ nhìn vào vẻ ngoài, ta sẽ không thể thấu hiểu bi kịch và giá trị nhân văn sâu sắc mà nhà văn muốn truyền tải. Những dẫn chứng ấy càng khẳng định rằng, con người cần được đánh giá bằng nhân cách, hành động và cách sống, chứ không phải bằng hình thức bên ngoài.

Để từ bỏ thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài, chúng ta cần bắt đầu từ sự thay đổi trong nhận thức và hành động. Trước khi đưa ra bất kỳ nhận xét nào, hãy tập thói quen dừng lại, quan sát và tìm hiểu con người ở nhiều khía cạnh khác nhau. Đồng thời, mỗi người cũng nên tự nhắc nhở rằng ta không hoàn hảo và cũng không mong bị người khác đánh giá phiến diện. Khi biết đặt mình vào vị trí của người khác, ta sẽ dễ dàng cảm thông và bao dung hơn. Bên cạnh đó, giáo dục trong gia đình đóng vai trò rất quan trọng. Người lớn cần làm gương cho con cháu bằng cách cư xử tôn trọng, tránh dùng lời lẽ miệt thị hay phán xét ngoại hình người khác, từ đó xây dựng môi trường sống nhân ái và lành mạnh.

Tóm lại, đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài là một thói quen phổ biến nhưng cần được nhìn nhận và thay đổi. Từ bỏ thói quen ấy không chỉ giúp chúng ta tránh những sai lầm trong nhận thức, hạn chế tổn thương cho người khác mà còn góp phần xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp trong gia đình và xã hội. Khi biết nhìn con người bằng sự thấu hiểu, tôn trọng và bao dung, cuộc sống của chúng ta chắc chắn sẽ trở nên ấm áp, công bằng và giàu ý nghĩa hơn.

câu 1; phương thức biểu đạt chính; tự sự

câu 2:  sau khi Đăm Săn đốn hạ cây thần, chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị lại chết vì Hơ Nhị, Hơ Bhị chạy đến đâu câu đỏ theo hướng đấy khiến 2 chị em bị đè chết

câu 3: chi tiết kì ảo đăm săn lên trời trách tội và nhờ ông trời tìm cách để 2 người vợ sống lại.

tác dụng: thể hiện quan niệm của người ê đê về thế giới thần linh tin rằng thế lực siêu nhiên sẽ can thiệp số phận con người . làm nổi bật tính sử thi trong tác phẩm và thể hiện khát vọng ước mơ của người xưa về cuộc sống âm lo đc che chở

câu 4: tóm tắt; khi đăm săn và dân làng đốn hạ cây thần khiến chị em hơ nhị hơ bhị lo sợ và bị cây thần đè chết . đăm săn hối hận lên trời nhờ ông làm sống lại 2 người vợ và đc ông chỉ cách

nhân xét ;cốt truyện li kì thú vị hấp dẫn chừa nhiều yếu tố hoang đường kì áo. qua đó thể hiện tư duy tín ngưỡng của người xưa về 1 thế giới thần linh

câu 5: Hành động của Đăm Săn cho thấy chàng là người dũng mãnh, quyết đoán, dám hành động phi thường, thậm chí thách thức cả thần linh (bắt vạ ông Trời) để bảo vệ hạnh phúc và người thân yêu của mình. Chàng có ý chí mạnh mẽ và không chịu khuất phục trước số phận hay các thế lực siêu nhiên .Những hành động này thể hiện khát vọng mãnh liệt của con người thời sử thi về việc làm chủ số phận, vượt qua những giới hạn của tự nhiên và thần linh. Nó phản ánh tinh thần anh hùng ca, đề cao sức mạnh và ý chí của con người trong cuộc đấu tranh với thiên nhiên và các thế lực siêu hình.

câu 1 : các chỉ dẫn sân khấu: đế, các điệu con gà rừng, điệu sa lệch

câu 2: trong lời xứng danh xúy vân kể về thân phận,hoàn cảnh,tài năng và bi kịch của nàng: Xuý Vân là tôi,dại dột, tài cao vô giá, tôi hát hay,Phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương

câu 3: câu hát "Chờ cho bông lúa chín vàng/ Để anh đi gặt, để nàng mang cơm." cho thấy ước mơ về cuộc hôn nhân gia đình bình dị mà êm ấp,hanh phúc. nơi nàng và người chồng cùng nhay làm lụng để vun vén tổ ấm

câu 4: thực tế cuộc sống của xúy vân trong gia đình chồng vô cùng cô đơn, lạc lõng và buồn tẻ. bởi nàng phải chịu cảnh chồng đi dùi mai kinh sử còn mình nằng ở nhà cô đơn lẻ bóng. câu hát diễn tả rõ cảm xúc ấy nhất là"Chờ cho bông lúa chín vàng,?Để anh đi gặt, để nàng mang cơm."

câu 5: nguyên nhân xúy vân " phụ kim nham, say đắm trần phương" vì cuộc sống hôn nhân với kim nham chỉ là cuộc hôn nhân sắp đặt không mang đến hạnh phúc và cũng không có tình yêu giữ hay người khiến nàng thấy cô đơn và muốn đi tìm hạnh phúc ngoài luồng

câu 6: em thấy xúy vân vừa đáng thương mà cũng vừa đáng trách. đáng thương vì nàng cũng là nạn nhân của chế độ phong kiến cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy khiến nàng dù không muốn nhưng vẫn phải kết hôn với người mình không yêu và chịu đựng cuộc sống cô đơn như chiếc lòng giam vô hình bên nhà chồng. nhưng cũng thật đáng trách khi nàng không giữ đc đạo làm vợ cùng với tấm lòng thủy chung mà tìm đến nhân tình trần phương để giải thoát một cách tiêu cực, sai luân thường đạo lí.

câu 7 nêu xúy vân ở hiện đại nàng có thể ly hôn hoặc không chọn người mình không yêu ngay từ đầu vì bây giờ là thời tự do ,bình đẳng lên ngôi con người đều có quyền tự do lựa chọn.