Câu 1:

Bài làm

Trong đoạn trích sử thi “Đăm Săn”, hình tượng người anh hùng hiện lên với một vẻ đẹp phóng khoáng, mãnh liệt, mang đậm dấu ấn cá nhân của thời đại sử thi. Trước hết, Đăm Săn là một con người giàu tình cảm sâu nặng và sự gắn bó thiết tha với gia đình. Nỗi đau khi chứng kiến cái chết của Hơ Nhị và Hơ Bhị đã khiến chàng “nước mắt ròng ròng đầy cả bát sứ”, “khóc thương vợ thâu đêm suốt sáng”. Sự đau đớn ấy không chỉ thể hiện qua cảm xúc mà còn trở thành động lực thôi thúc những hành động quyết liệt, cho thấy một trái tim nồng nhiệt, trung hậu và sự gắn bó máu thịt với người thân. Tuy nhiên, tình cảm mãnh liệt ấy lại được biểu hiện qua một tính cách bộc trực, nóng nảy và dám làm dám chịu đến mức táo bạo. Sự quyết liệt và ý chí phản kháng mạnh mẽ của Đăm Săn được thể hiện rõ nhất qua hai hành động trung tâm: chặt đổ cây thần và lên trời bắt vạ ông Trời. Dù biết rõ cây xờ-múc, cây pơ-lang là nguồn gốc sự sống của vợ mình, chàng vẫn kiên quyết hạ cây, với một khí thế lao động hùng tráng (“hãy tới tấp vung tay búa tay rìu như chớp giật”). Hành động này không đơn thuần là sự phá hủy, mà là biểu hiện của một ý chí muốn chinh phục, thách thức những quy luật tự nhiên và tín ngưỡng thiêng liêng. Cao trào hơn, khi đối mặt với ông Trời – đấng tối cao đã từng ép duyên và giờ im lặng trước nỗi đau của chàng – Đăm Săn đã không hề run sợ. Chàng “tóm lấy đầu ông” và thẳng thắn tuyên bố: “Tôi chém ông đầy này, ông ơi!”. Sự dũng cảm thách thức quyền uy tối thượng ấy xuất phát từ lý lẽ đầy phẫn uất và chính đáng của một con người bị tổn thương, đòi hỏi sự công bằng và trách nhiệm. Qua đó, Đăm Săn hiện lên không chỉ là một dũng tướng có sức mạnh thể chất phi thường, mà còn là hiện thân của khát vọng tự do cá nhân và tinh thần phản kháng số phận. Chàng không chấp nhận sự sắp đặt, dù là từ thần linh, và luôn hành động để bảo vệ tình cảm, danh dự của mình. Những hành động tưởng chừng như nông nổi, cực đoan ấy lại chứa đựng một vẻ đẹp hoang sơ, mạnh mẽ và đầy kiêu hãnh của con người trong buổi bình minh của lịch sử, khi con người đứng lên khẳng định ý chí và quyền năng của bản thân trước thiên nhiên hùng vĩ và các thế lực siêu nhiên.

Câu 2:

Bài làm

"Đừng bao giờ đánh giá một cuốn sách qua bìa của nó" - câu tục ngữ quen thuộc ấy vẫn còn nguyên giá trị trong cuộc sống hiện đại, như một lời nhắc nhở sâu sắc về cách chúng ta nhìn nhận con người. Tuy vậy, thói quen "trông mặt mà bắt hình dong", vội vã đưa ra nhận định về một người chỉ dựa trên những ấn tượng bề ngoài, vẫn tồn tại dai dẳng trong xã hội, thậm chí len lỏi vào chính những mối quan hệ thân thiết nhất. Đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận một cách nghiêm túc về tác hại của lối tư duy phiến diện này và cùng nhau xây dựng một cách ứng xử thấu hiểu, văn minh hơn, bắt đầu từ việc thuyết phục những người thân trong gia đình mình.

Hiểu một cách đơn giản, "vẻ bề ngoài" là tất cả những gì ta có thể cảm nhận bằng giác quan trong lần tiếp xúc đầu tiên: từ ngoại hình, trang phục, cử chỉ, điệu bộ đến giọng nói. Thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài chính là việc dựa vào những yếu tố hời hợt, bề nổi ấy để suy đoán về tính cách, phẩm chất, năng lực hay giá trị thực sự của một con người. Thói quen này biểu hiện dưới muôn hình vạn trạng trong đời sống. Trong gia đình, đôi khi cha mẹ vô tình đánh giá bạn bè của con cái chỉ vì cách ăn mặc "khác người", hay anh chị em so sánh nhau qua vẻ ngoài "sáng sủa" hay "nhút nhát". Ngoài xã hội, ta dễ có thiện cảm với một người ăn mặc lịch sự, gọn gàng và ngược lại, dè chừng với một người có hình xăm, ăn mặc phóng khoáng. Trong công việc, không ít trường hợp ứng viên bị đánh giá thấp hoặc cao hơn thực lực chỉ vì ngoại hình. Đó là một thói quen tâm lý gần như bản năng, đặc biệt phổ biến trong xã hội hiện đại với nhịp sống gấp gáp, nơi các tương tác thường diễn ra nhanh chóng và hời hợt.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thói quen này. Về mặt tâm lý, con người có xu hướng đưa ra phán đoán nhanh để tiết kiệm năng lượng nhận thức; việc "đọc vị" qua vẻ ngoài là cách dễ dàng nhất để não bộ phân loại thế giới phức tạp. Về mặt xã hội, chúng ta chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các chuẩn mực thẩm mỹ được truyền thông và mạng xã hội thiết lập, khiến ta vô thức tin rằng vẻ đẹp bên ngoài đồng nghĩa với giá trị bên trong. Hơn nữa, đôi khi thói quen này xuất phát từ chính sự thiếu kinh nghiệm sống, sự tự ti, hoặc tính bảo thủ không muốn thay đổi góc nhìn của bản thân.

Hậu quả của thói quen tưởng chừng vô hại này lại hết sức nghiêm trọng. Đối với người bị đánh giá, họ có thể phải chịu những tổn thương tâm lý, cảm giác bất công, mặc cảm, thậm chí bỏ lỡ nhiều cơ hội trong học tập, công việc và cuộc sống chỉ vì vẻ ngoài không đáp ứng kỳ vọng của số đông. Với người đánh giá, họ tự thu hẹp thế giới quan của mình, dễ bỏ lỡ những mối quan hệ chân thành, những con người thú vị và những bài học quý giá chỉ vì cái nhìn phiến diện ban đầu. Lâu dần, họ có thể trở nên hẹp hòi, thiếu sự đồng cảm và khó xây dựng những kết nối sâu sắc. Trên bình diện rộng hơn, thói quen này góp phần duy trì định kiến xã hội, khoét sâu sự ngăn cách, nghi kỵ và làm nghèo đi sự đa dạng văn hóa vốn có của cộng đồng.

Có ý kiến cho rằng: "Vẻ bề ngoài cũng phản ánh một phần con người bên trong. Ăn mặc chỉn chu thể hiện sự tôn trọng". Quan điểm này không sai, nhưng nó chỉ đúng một phần. Việc chăm chút ngoại hình là điều cần thiết và đáng khuyến khích. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đang nhầm lẫn giữa một dấu hiệu bề ngoài với bản chất con người. Một người ăn mặc giản dị có thể là một chuyên gia uyên bác; một người có vẻ ngoài nghiêm nghị có thể sở hữu một trái tim ấm áp. Nếu chỉ dừng lại ở lớp vỏ, chúng ta đang tự tước đi của mình cơ hội khám phá những kho báu ẩn giấu bên trong mỗi con người.

Để thực sự từ bỏ thói quen này, chúng ta cần một hành trình rèn luyện bền bỉ, bắt đầu từ những thay đổi nhỏ trong nhận thức và hành động. Trước hết, hãy tập thói quen tự vấn bản thân. Mỗi khi một phán xét vội vàng nảy sinh, hãy dừng lại một nhịp, tự hỏi: "Điều mình nghĩ có thật sự đúng không? Mình đã hiểu gì về con người thật của họ?". Hãy nhớ lại những lần chính mình bị hiểu lầm để thêm phần đồng cảm. Thứ hai, hãy trau dồi sự đồng cảm bằng cách đặt mình vào vị trí của người khác. Hãy thử tưởng tượng cảm giác khi bản thân bị đánh giá chỉ vì một kiểu tóc, một bộ trang phục. Sự đồng cảm chính là cầu nối phá vỡ mọi rào cản của định kiến. Thứ ba, thay vì phán xét, hãy tò mò tìm hiểu. Hãy chủ động trò chuyện, lắng nghe và quan sát một người qua thời gian, qua lời nói, hành động và cách họ đối xử với người xung quanh. Hãy cho họ cơ hội thể hiện con người thật của mình. Thứ tư, mở rộng tầm nhìn bằng cách tiếp xúc với nhiều người từ các nền văn hóa, hoàn cảnh khác nhau. Đọc sách, xem phim, tìm hiểu câu chuyện đời thực của những người "khác biệt" sẽ giúp ta hiểu rằng vẻ đẹp và giá trị có muôn hình vạn trạng. Cuối cùng, và quan trọng nhất, hãy bắt đầu từ gia đình - nơi những thói quen được hình thành sớm nhất. Hãy trò chuyện cởi mở với người thân về chủ đề này, khuyến khích lối sống tôn trọng sự khác biệt, và trên hết, chính chúng ta phải làm gương trong cách nhìn nhận và đối xử với mọi người xung quanh.

"Con người ta thường tô vẽ cho mình một bề ngoài, nhưng chân giá trị lại nằm ở bên trong." Việc từ bỏ thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài không chỉ là biểu hiện của sự trưởng thành trong tư duy, mà còn là hành động của một trái tim biết yêu thương và thấu hiểu. Khi chúng ta học cách nhìn sâu hơn lớp vỏ bọc, chúng ta không chỉ tìm thấy những điều kỳ diệu nơi người khác, mà còn giải phóng chính mình khỏi những xiềng xích của định kiến. Hãy bắt đầu từ chính bản thân và những người thân yêu, để cùng nhau kiến tạo một cuộc sống giàu giá trị thực sự, nơi mỗi người đều được nhìn nhận và trân trọng bằng cả tấm lòng.

Câu 1:

Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là tự sự

Câu 2:

Sau khi Đăm Săn đốn hạ cây thần, chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị chết vì họ gắn liền với cây thần từ lúc sinh ra – cây đó là nguồn gốc sự sống của họ. Khi cây đổ, sự sống của họ cũng chấm dứt, thể hiện mối liên hệ huyền bí giữa con người và tự nhiên trong tín ngưỡng dân gian.
Câu 3:

— Một chi tiết kì ảo trong văn bản: cây thần đuổi theo Hơ Nhị, Hơ Bhị khi họ chạy trốn. Dù họ chạy về hướng đông, tây, hay vào các vùng khác nhau, cây vẫn ngã đổ đuổi theo và đè chết họ.

—Tác dụng:

+ Tạo không khí huyền bí, kịch tính, tăng sức hấp dẫn của câu chuyện.

+ Thể hiện sức mạnh siêu nhiên, số phận không thể tránh khỏi.

+ Khẳng định mối liên hệ sống – chết giữa con người và thần linh, cây cỏ trong quan niệm cổ.
Câu 4:

— Tóm tắt:

Đăm Săn vào rừng chặt cây thần (cây sinh ra Hơ Nhị, Hơ Bhị) dù tôi tớ và hai người vợ can ngăn. Cây đổ đuổi theo hai chị em khắp nơi và cuối cùng đè chết họ. Đăm Săn đau khổ, lên trời bắt vạ ông Trời vì đã ép duyên xưa. Ông Trời chỉ cách hồi sinh hai người vợ, và họ sống lại nhờ phép màu.

—Nhận xét về cốt truyện:

Cốt truyện giàu kịch tính, có yếu tố kì ảo, xoay quanh mâu thuẫn giữa con người với thần linh, số phận và tình yêu. Cấu trúc vòng tròn: chết – sống lại, thể hiện quan niệm về sự hồi sinh và sức mạnh ý chí con người trước thiên mệnh.

Câu 5:

— Hành động của Đăm Săn cho thấy chàng là người: Dũng cảm, quyết liệt, dám thách thức thần linh và tự nhiên. Tình cảm sâu nặng với vợ, sẵn sàng làm mọi điều để cứu họ hoặc trả thù cho cái chết của họ. Bộc trực, nóng nảy, hành động theo cảm xúc mãnh liệt.

—Những hành động ấy thể hiện: Tinh thần phản kháng, không chấp nhận số phận của con người thời cổ đại. Khát vọng chinh phục tự nhiên, thách thức quyền uy thần thánh. Tư duy nhân quả trong ứng xử: ông Trời gây nên thì phải đòi ông Trời giải quyết.